Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty maqalasynda qazirgi zamanǵa sai jańǵyrý, onyń ishinde rýhani jańǵyrý máselesi jan-jaqty kóterilgen. Mańyzdy saiasi-ideologiialyq qujatta taiaý jyldarǵa arnalǵan jobalar men aýqymdy mindetter qoiylyp, elimiz damyǵan memleketterdiń qa-taryna enýdi maqsat tutady.
Elbasymyz aitqandai, kóz ilespes shapshańdyqpen damyp, jedel ózgerip otyrǵan myna dú-birli dúniede taptaýryn qaǵidalardan arylyp, rýhani jaǵy-nan serpilýimiz, jańǵyrýymyz qajet. Bul arada rýhani jań-ǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodymyzdy saqtaý eke-nin árdaiym este ustap, álemdik ózgeristerge sai jańasha oilaý júiesin qalyptastyrǵanymyz abzal. Ulttyq kodty saqtaý degenimiz – qazaqi bolmysymyzdy nyǵaityp, ony urpaqtan-urpaq-qa mura etý, sanaly da sapaly urpaq ósirý. Bizdiń ejelden kele jatqan salt-dástúrlerimizde, mádenietimizde, barlyq rýhani qundylyqtarymyzda tárbielik mán bar. Osy oraida Elbasynyń tikelei bastamasymen qol-ǵa alynǵan «Mádeni mura» baǵdarlamasy – elimizdiń rýhani-mádeni ómirindegi aitýly qubylys bola bildi. Bul joba arqyly álemge tanylyp qana qoimai, ulttyq muralarymyzdy saqtap qala aldyq. Baǵdarlamany qabyldaǵannan keiin eli-mizde kóptegen jumystar qolǵa alyna bastady. Máselen, 2004 jyly 51 tarihi jáne mádeni eskertkishtiń restavratsiialyq jumysy aiaqtalyp, 39 qalashyq pen qorǵanǵa arheologiialyq zertteýler júrgizildi. 218 nysandy qamtyǵan Qazaqstannyń tarihi-mádeni jáne tarihi eskertkishteriniń memlekettik tizi-mi daiyndaldy. Ulttyq mádeniet úshin asa mańyzdy 30 sáý-lettik jáne arheologiialyq qo-symsha ǵylymi-zertteý jumys-tary júrgizildi.
Otyrar aýdanynda 2001-2004 jyldary IýNESKO-nyń sheshimimen Japoniia men Qa-zaqstan arasynda «Ejelgi Otyrar qala-jurtyn konservatsiialaý jáne saqtaý» qorynyń halyqaralyq jobasy jumysyn bastaǵany qýanarlyq jaǵdai boldy.
Qazirgi tańda murajaida 258-den astam tarihi-mádeni eskertkish esepke alynǵan. Sondai-aq, olardyń aerofoto qu-jattaý jumystary iske asyrylyp, jańa kompiýterlik baǵdarlamalardy paidalana otyryp, óńirdiń ejelgi irrigatsiialyq júiesi zertteldi. Elimizdegi mu-rajailar men eskertkishter ulttyq mádenietimizdiń qundy jádigerleri bolyp tabylady. Qoryta aitqanda, egemendi eldiń árbir azamaty ótkeninen syr shertip, ata-babalarynyń qundy tarihi muralaryn saq-tap, óskeleń urpaqtyń sanasyna sińirý kerek. Bul óz kezeginde árbir azamattyń týǵan jerge degen janashyrlyǵy, mádeni muralarǵa degen qamqorlyǵy bolmaq.
Q.ShOHAEV,
«Otyrar memlekettik arheologiialyq qoryq-murajaiy»
RMQK tarihi-mádeni eskertkishterdi qorǵaý bóliminiń meńgerýshisi.
