Premer-Ministr Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken QR Úkimetiniń otyrysynda Premer-Ministrdiń birinshi orynbasary - Qarjy ministri Álihan Smaiylov 2020 jylǵy I toqsandaǵy QR memlekettik biýdjetiniń atqarylýy týraly baiandady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Memlekettik biýdjettiń kiristeri eseptilik kezeńniń josparyna qaraǵanda 89,9%-ǵa, onyń ishinde respýblikalyq kirister 78,8%-ǵa, jergilikti biýdjetter 121,4%-ǵa oryndaldy. Ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda memlekettik biýdjettiń kiristeriniń ósý qarqyny 101,2%, jergilikti biýdjetter 133,1% qurady.
Syrtqy faktorlardyń ekonomikaǵa teris áserinen respýblikalyq biýdjettiń kiristeri 10,5%-ǵa (89,5%) tómendedi. Jospar 378 mlrd teńgege oryndalmady. Olar negizinen salyqtar esebinen qalyptasty. Salyqtardyń oryndalmaýyna kelesidei syrtqy faktorlar áser etti.
Birinshiden, koronavirýs epidemiiasynyn taralýy importqa salynatyn qosylǵan qun salyǵynyń kólemine teris áserin tigizýde. Atap aitqanda, úshinshi elderden ákelinetin import kóleminiń qysqarýy $87 mln quraidy. Importtyń qysqarýyna bailanysty 11,4 myń salyq tóleýshilerden salyq túsimderiniń kólemi 49,1 mlrd teńgege azaidy, olar negizinen kóterme jáne bólshek saýda – 6,5 myń salyq tóleýshi, óńdeýshi ónerkásipte – 1,3 myń, taý-ken ónerkásibinde – 130 salyq tóleýshi. Budan basqa, esepti kezeńde Qytaidan keletin avtokólik quraldarynyń sany 29%-ǵa azaidy.
Ekinshiden, syrtqy naryqta negizgi eksporttyq pozitsiialar boiynsha baǵalardyń tómendeýi: shiki munaidyń – 22,1%-ǵa, myryshtyń – 20,8%-ǵa, mystyń – 9,4%-ǵa, aliýminiidiń – 9,7%-ǵa, qorǵasynnyń – 10,1%-ǵa jáne ferrohromnyń – 11,6%-ǵa tómendeýi korporativtik tabys salyǵynyń aziýyna áserin tigizdi.
Úshinshiden, kásipkerlik belsendiliginiń tómendeýine bailanysty ishki taýarlarǵa salynatyn qosylǵan qun salyǵy boiynsha jospar 132 mlrd teńgege oryndalmady.
«Qalyptasqan ekonomikalyq jaǵdaiǵa qaramastan, biznes aldyndaǵy óz mindettemelerimizdi ýaqtyly oryndadyq. Esepti kezeńde olarǵa 193 mlrd teńge kóleminde qosylǵan qun salyǵy qaitaryldy. Bul 2019 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 84 mlrd teńgege kóp», — dedi Á. Smaiylov.
8 sáýirde qabyldanǵan naqtylanǵan respýblikalyq biýdjette kirister boiynsha jyldyq jospar 6,4 trln teńge somasynda bekitildi
Jergilikti biýdjeterdiń óz kiristeri 134 mlrd teńgege artyǵymen oryndalyp, 759 mlrd teńgeni qurady. Asyra oryndalý negizinen salyqtar esebinen qalyptasty – 127 mlrd teńge. Barlyq óńirlerde kiristerdiń jospary artyǵymen oryndaldy.
Á. Smaiylov atap ótkendei, memlekettik biýdjet shyǵystary 98,7%-ǵa, respýblikalyq 99,5%-ǵa, jergilikti biýdjetter 97,7%-ǵa atqaryldy.
«Respýblikalyq biýdjet shyǵystary 2,9 trln teńgeni qurady. Ótken jyldyń osyndai kezeńimen salystyrǵanda ósý qarqyny 109,8% qurady», — dedi Á. Smaiylov.
Jergilikti biýdjetterdiń shyǵystary 1,2 trln teńgege igerildi. Esepti kezeńde 512 aýditorlyq is-shara júrgizildi. Onyń barysynda 249 mlrd teńge biýdjet qarajaty aýditpen qamtyldy. Nátijesinde 91 mlrd teńgege qarjylyq buzýshylyqtar anyqtaldy.
Tekserý barysynda taýarlardy jetkizý, qyzmetterdi kórsetý jáne jumystardy oryndaý, biýdjetke óteý jáne esep boiynsha kórsetý jolymen 84 mlrd teńgege buzýshylyqtar joiyldy. Aýdit obektileriniń qyzmetterin jetildirýge jáne tiimdiligin arttyrý úshin 470 usynys berildi. Onyń 361 oryndaldy.
Jalpy somasy 5,2 trln teńgege 881 myń memlekettik satyp alý protsedýralary kameraldyq baqylaýmen qamtyldy. Nátijesinde 250 mlrd teńge somasyndaǵy buzýshylyqtarǵa jol berilmedi.
2016-2020 jyldardaǵy keshendi jekeshelendirý josparynyń iske asyrylýy 93,2% qurady. 2020 jylǵa 68 obektini satý josparlanǵan. Onyń 37-si satylýǵa qoiyldy. Esepti kezeńde 6 obekt 3,2 mlrd teńgege satyldy. 31 obekti saýda-sattyqqa shyǵaryldy. 3 obekti qaita uiymdastyrý jáne taratýǵa jiberildi. 28 obekti jyldyń aiaǵyna deiin satylýǵa shyǵarylady.
«Qarjy ministrliginiń aldyna turǵan basty maqsattarynyń biri – ol tiisti memlekettik organdarmen birlese naqtylanǵan biýdjette áleýmettik salaǵa, kásipkerlerdi qoldaýǵa qarastyrylǵan qarajattardyń túpkilikti alýshylarǵa ýaqytynda jetýin qamtamasyz etý. Jyl ishinde kiristerdiń ósý qarqynyn tómendetpei, naqtylanǵan jospardyń oryndalýyn qamtamasyz etetin bolamyz», — dedi Á. Smaiylov.
