پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن قر ٷكٸمەتٸنٸڭ وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى - قارجى مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆ 2020 جىلعى ٸ توقسانداعى قر مەملەكەتتٸك بيۋدجەتٸنٸڭ اتقارىلۋى تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ ەسەپتٸلٸك كەزەڭنٸڭ جوسپارىنا قاراعاندا 89,9%-عا, ونىڭ ٸشٸندە رەسپۋبليكالىق كٸرٸستەر 78,8%-عا, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەر 121,4%-عا ورىندالدى. ٶتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸنٸڭ ٶسۋ قارقىنى 101,2%, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەر 133,1% قۇرادى.
سىرتقى فاكتورلاردىڭ ەكونوميكاعا تەرٸس ەسەرٸنەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ 10,5%-عا (89,5%) تٶمەندەدٸ. جوسپار 378 ملرد تەڭگەگە ورىندالمادى. ولار نەگٸزٸنەن سالىقتار ەسەبٸنەن قالىپتاستى. سالىقتاردىڭ ورىندالماۋىنا كەلەسٸدەي سىرتقى فاكتورلار ەسەر ەتتٸ.
بٸرٸنشٸدەن, كوروناۆيرۋس ەپيدەميياسىنىن تارالۋى يمپورتقا سالىناتىن قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ كٶلەمٸنە تەرٸس ەسەرٸن تيگٸزۋدە. اتاپ ايتقاندا, ٷشٸنشٸ ەلدەردەن ەكەلٸنەتٸن يمپورت كٶلەمٸنٸڭ قىسقارۋى $87 ملن قۇرايدى. يمپورتتىڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى 11,4 مىڭ سالىق تٶلەۋشٸلەردەن سالىق تٷسٸمدەرٸنٸڭ كٶلەمٸ 49,1 ملرد تەڭگەگە ازايدى, ولار نەگٸزٸنەن كٶتەرمە جەنە بٶلشەك ساۋدا – 6,5 مىڭ سالىق تٶلەۋشٸ, ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپتە – 1,3 مىڭ, تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸندە – 130 سالىق تٶلەۋشٸ. بۇدان باسقا, ەسەپتٸ كەزەڭدە قىتايدان كەلەتٸن اۆتوكٶلٸك قۇرالدارىنىڭ سانى 29%-عا ازايدى.
ەكٸنشٸدەن, سىرتقى نارىقتا نەگٸزگٸ ەكسپورتتىق پوزيتسييالار بويىنشا باعالاردىڭ تٶمەندەۋٸ: شيكٸ مۇنايدىڭ – 22,1%-عا, مىرىشتىڭ – 20,8%-عا, مىستىڭ – 9,4%-عا, اليۋمينييدٸڭ – 9,7%-عا, قورعاسىننىڭ – 10,1%-عا جەنە فەرروحرومنىڭ – 11,6%-عا تٶمەندەۋٸ كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىنىڭ ازيۋىنا ەسەرٸن تيگٸزدٸ.
ٷشٸنشٸدەن, كەسٸپكەرلٸك بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى ٸشكٸ تاۋارلارعا سالىناتىن قوسىلعان قۇن سالىعى بويىنشا جوسپار 132 ملرد تەڭگەگە ورىندالمادى.
«قالىپتاسقان ەكونوميكالىق جاعدايعا قاراماستان, بيزنەس الدىنداعى ٶز مٸندەتتەمەلەرٸمٸزدٸ ۋاقتىلى ورىندادىق. ەسەپتٸ كەزەڭدە ولارعا 193 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە قوسىلعان قۇن سالىعى قايتارىلدى. بۇل 2019 جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 84 ملرد تەڭگەگە كٶپ», — دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
8 سەۋٸردە قابىلدانعان ناقتىلانعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە كٸرٸستەر بويىنشا جىلدىق جوسپار 6,4 ترلن تەڭگە سوماسىندا بەكٸتٸلدٸ
جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتەردٸڭ ٶز كٸرٸستەرٸ 134 ملرد تەڭگەگە ارتىعىمەن ورىندالىپ, 759 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. اسىرا ورىندالۋ نەگٸزٸنەن سالىقتار ەسەبٸنەن قالىپتاستى – 127 ملرد تەڭگە. بارلىق ٶڭٸرلەردە كٸرٸستەردٸڭ جوسپارى ارتىعىمەن ورىندالدى.
ە. سمايىلوۆ اتاپ ٶتكەندەي, مەملەكەتتٸك بيۋدجەت شىعىستارى 98,7%-عا, رەسپۋبليكالىق 99,5%-عا, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەر 97,7%-عا اتقارىلدى.
«رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 2,9 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى. ٶتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا ٶسۋ قارقىنى 109,8% قۇرادى», — دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸڭ شىعىستارى 1,2 ترلن تەڭگەگە يگەرٸلدٸ. ەسەپتٸ كەزەڭدە 512 اۋديتورلىق ٸس-شارا جٷرگٸزٸلدٸ. ونىڭ بارىسىندا 249 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى اۋديتپەن قامتىلدى. نەتيجەسٸندە 91 ملرد تەڭگەگە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى.
تەكسەرۋ بارىسىندا تاۋارلاردى جەتكٸزۋ, قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋ جەنە جۇمىستاردى ورىنداۋ, بيۋدجەتكە ٶتەۋ جەنە ەسەپ بويىنشا كٶرسەتۋ جولىمەن 84 ملرد تەڭگەگە بۇزۋشىلىقتار جويىلدى. اۋديت وبەكتٸلەرٸنٸڭ قىزمەتتەرٸن جەتٸلدٸرۋگە جەنە تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن 470 ۇسىنىس بەرٸلدٸ. ونىڭ 361 ورىندالدى.
جالپى سوماسى 5,2 ترلن تەڭگەگە 881 مىڭ مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ پروتسەدۋرالارى كامەرالدىق باقىلاۋمەن قامتىلدى. نەتيجەسٸندە 250 ملرد تەڭگە سوماسىنداعى بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرٸلمەدٸ.
2016-2020 جىلدارداعى كەشەندٸ جەكەشەلەندٸرۋ جوسپارىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋى 93,2% قۇرادى. 2020 جىلعا 68 وبەكتٸنٸ ساتۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 37-سٸ ساتىلۋعا قويىلدى. ەسەپتٸ كەزەڭدە 6 وبەكت 3,2 ملرد تەڭگەگە ساتىلدى. 31 وبەكتٸ ساۋدا-ساتتىققا شىعارىلدى. 3 وبەكتٸ قايتا ۇيىمداستىرۋ جەنە تاراتۋعا جٸبەرٸلدٸ. 28 وبەكتٸ جىلدىڭ اياعىنا دەيٸن ساتىلۋعا شىعارىلادى.
«قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ الدىنا تۇرعان باستى ماقساتتارىنىڭ بٸرٸ – ول تيٸستٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسە ناقتىلانعان بيۋدجەتتە ەلەۋمەتتٸك سالاعا, كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋعا قاراستىرىلعان قاراجاتتاردىڭ تٷپكٸلٸكتٸ الۋشىلارعا ۋاقىتىندا جەتۋٸن قامتاماسىز ەتۋ. جىل ٸشٸندە كٸرٸستەردٸڭ ٶسۋ قارقىنىن تٶمەندەتپەي, ناقتىلانعان جوسپاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەتٸن بولامىز», — دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
