Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл

«Qurylys jáne taǵy da qurylys!»: sheteldik BAQ Qazaqstannyń infraqurylymǵa investitsiia salý tájiribesi týraly

«Qurylys jáne taǵy da qurylys!»: sheteldik BAQ Qazaqstannyń infraqurylymǵa investitsiia salý tájiribesi týraly
Vecteezy

Qazaqstannyń aýqymdy «Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasy sheteldik EU Reporter basylymyndaǵy maqalaǵa arqaý boldy. «Qurylys jáne taǵy da qurylys! Qazaqstan infraqurylymdy damytý qarqynyn arttyrýda» atty maqalada munaidan túsken kiristiń bir bóligin halyqqa ondaǵan jyl boiy qyzmet etetin nysandar salýǵa baǵyttaý týraly sheshim qarastyrylady.

Prezident Qasym-Jomart Toqaev úsh jylǵa arnalǵan «Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasyn jariialady. Oǵan munai kiristeri jinaqtalatyn Ulttyq qordan 6,5 trln teńge baǵyttaý kózdelgen. Baǵdarlama aiasynda mektepter, aýrýhanalar, emhanalar, sport nysandary, kópirler men joldar salynady.

Maqalada sońǵy jeti jylda Qazaqstan halqynyń sany 2 millionnan astam adamǵa óskeni atap ótiledi. Qalalar keńeiip, jańa turǵyn alaptaryna jas otbasylar qonystanýda. Sonyń nátijesinde bilim berý jáne densaýlyq saqtaý nysandaryna degen suranys qoldanystaǵy infraqurylymnyń múmkindiginen asyp túsip otyr.

Mundai jaǵdaida investitsiia salýdy kesheýildetý qordalanǵan máselelerdi sheshýge jumsalatyn bolashaq shyǵyndardy odan ári arttyrady. Ulttyq qor qarajatynyń bir bóligin infraqurylymdy damytýǵa baǵyttaý arqyly Qazaqstan uzaqmerzimdi ósimniń negizin qalaidy. Osylaisha, keleshek urpaqqa qarjylyq jinaqtarmen qatar zamanaýi mektepter, balabaqshalar, stadiondar men meditsinalyq nysandar, ómir súrýge qolaily el qaldyrýǵa múmkindik týady.

Basylym halyqaralyq tájiribe retinde Indoneziiany mysalǵa keltiredi. Bul elde bilim berý salasyna memlekettik investitsiia salý balalardyń mektepke qoljetimdiligin arttyrǵan. Ekonomika boiynsha Nobel syilyǵynyń laýreaty Ester Diýflonyń keiingi zertteýi árbir 1000 balaǵa shaqqanda qosymsha salynǵan bir mektep bilim deńgeiin kóterip, eresek jastaǵy tabysty 1,5–2,7%-ǵa arttyrǵanyn kórsetti. Qazaqstannyń baǵdarlamasy úshin bul tájiribe bilimge salynǵan investitsiianyń qaitarymyn kórsetetin mysal retinde mańyzdy.

Ekinshi mysal retinde Norvegiia tájiribesi keltiriledi. Bul eldiń biýdjet qaǵidalaryna sáikes, memlekettik shyǵystardy derbes qordyń kútiletin naqty kiristiligi sheginde qarjylandyrýǵa bolady. Qazirgi kezde bul kórsetkish 3%-dy quraidy.

Maqalada sondai-aq ekonomist Terens Honyń Qazaqstandaǵy balalarǵa arnalǵan jinaq shottary týraly The Straits Times singapýrlyq basylymynda jariialanǵan maqalasy atalady. Avtor olardy munai kirisin balalardyń bolashaǵyn damytýǵa baǵyttaý tetigi retinde qarastyrǵan. «Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasy da osy maqsatty kózdeidi, alaida basqa quraldy paidalanady: munai kirisiniń bir bóligin infraqurylym salýǵa baǵyttaidy.

Jańa baǵdarlama buǵan deiingi memlekettik investitsiialardyń jalǵasy sanalady. Sońǵy jeti jylda Qazaqstan áleýmettik salaǵa shamamen 88 trln teńge bólgen. Onyń ishinde 33,2 trln teńge bilim berýge, 15,5 trln teńge densaýlyq saqtaý salasyna baǵyttalǵan. Qalalar men aýyldyq jerlerde mektepter, balabaqshalar jáne meditsinalyq mekemeler salyndy. «Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasyn júzege asyrý da bastalyp ketti: alǵashqy kezeńde quny 1,3 trln teńgeden asatyn jobalar maquldandy. Atalǵan jobalar jańa bilim berý jáne densaýlyq saqtaý mekemelerin, mádeniet pen sport nysandaryn, injenerlik jeliler men joldar salýdy kózdeidi.

Jariialanymda Qazaqstan tájiribesi belgili bir kólemde jinaq qory bar memleketter úshin úlgi bola alatyny atap ótiledi. Avtordyń paiymdaýynsha, mundai tásildiń máni – qor qarajatyn qazirgi jáne keleshek urpaq paidalanatyn infraqurylymdy damytýǵa baǵyttaý. Al bul investitsiialardyń nátijesi halyqtyń mektepterge, meditsinalyq mekemelerge jáne joldarǵa uzaq jyldar boiy qol jetkizýinen kórinedi.