Kópshiligimiz úshin Ramazan aiy óziniń rýhani qundylyǵyn joǵaltyp, ǵibadatqa qaraǵanda kerisinshe, mehanikalyq jattyǵý retinde ótetini anyq. Kópshiligimiz orazany tańnan keshke deiin ainalamyzdaǵy adamdar tutqannan keiin ǵana ustaitynymyz belgili. Biz bul rýhani ýaqyttyń júrek pen jannyń kúná men zulymdyqtan tazalanatyn merzimi ekendigin sanadan umyt qaldyramyz. Biz qasietti ýaqytta duǵa etip, Alla Taǵaladan kúnálarymyz úshin keshirim suraýdy jáne tozaq otynan saqtaýdy suraýdy da jadymyzdan shyǵaramyz. Iá, biz tek tamaq pen sýsynnan ǵana bas tartamyz. Al basqadan she?! Sondyqtan Ramazan aiynda keńinen oryn alǵan kóptegen qatelikterimizdi qarastyraiyq!
Tamaq pen sýsynǵa qatysty kóp mazasyzdyq
Keibir adamdar úshin Ramazan tamaqtyń tóńireginde ótedi. Olar kúni boiy ǵibadat jasap, Qurandy oqýdyń ornyna as mázirin ázirlep, azyq-túlik satyp alýmen, tamaq daiyndaýmen ári taǵamdy oilaýmen kúnin ótkizedi. Olardyń kúni boiy oilaityny tek TAMAQ, sondai-aq olardyń oraza aiy dastarqan jasaýmen ótedi. Quranda: "Ishińder, jeńder, biraq ysyrap etpeńder! Shyndyǵynda, Alla ysyrap etýshilerdi jaqsy kórmeidi", - dep baiandalǵan (7, 31). Ásirese keibir áielder ýaqytyn aýyzasharǵa tamaq daiyndaýmen ótkizgendikten, olardyń taraýih namazy men táhadjút namazyna, Quran oqýyna, tipti duǵa oqýyna da kúshi qalmaidy. Ramazan aiy - meiirim men keshirim aiy, sondyqtan peshterińizdi óshirińizder de, imanyńyzdy kúsheitińizder!
Shamadan tys tamaq
Keibir adamdar sáresinde shekten tys toiyp alady, osy qalyptarynda kúni boiy ashtyqtan qutylamyz dep oilaidy, al aýyzasharda ómirinde jegen sońǵy taǵam siiaqty taǵy da mólsherden artyq jep, kúndizgi bos oryndy toltyrady. Alaida, mundai minez-qulyq súnnetke qaishy bolyp tabylady. Bul rette ár nárseniń orny men shegi bolýy tiis. Alla Elshisi (s.a.ý.) bylai degen edi: "Shynynda da, Adam balasy óziniń asqazanynan nashar nárseni toltyrǵan joq! Ol óziniń kúshin arttyrý úshin tamaqtyń biraz bóligin jese jetkilikti, asqazannyń úshten birin tamaqqa, ekinshi bóligin - sýǵa, úshinshi bóligin - tynys alýǵa qaldyrsyn" (Át-Tirmizi, 2380). Mólsherden tys tamaq adamdy mindetti ári qosymsha qulshylyqtardan alystatady, júregin beiqam etedi. Eger siz aýyzashar sátinde ózińizdiń tábetińizdi baqylasańyz, sizdiń orazańyz tekke ketpegeni. Artyq as sizdi jalqaý etip, taraýih namazyn oqýǵa kedergi keltiredi.
Kúni boiy uiyqtaý
Keibir adamdardyń toby tolyq kúnderin (nemese úlken bóligin) uiyqtaýmen ótkizedi. Sonda osy qasietti aida bizge uiqy laiyqty ma? Aitylmysh adamdar óz kúnderin uiqynyń qushaǵynda ótkizedi, olar jailylyq pen jeńildikke qushtarlyqtyń quly bolyp tabylady. Ashtyqqa shydap, ustamdylyq kórsetýdyń ornyna uiqyny tańdaidy. Oraza ustaýshynyń kóp bóligin uiqymen ótkizýi, onyń tarapynan ketken salǵyrttyǵy ekendigi anyq.
Ýaqytty bosqa ótkizý
Ramazan aiy - bul úlken qazyna, biz raqym men keshirim aiynyń tez ótip ketkenin baiqamai qalamyz. Sol úshin ár minýtyn Allaǵa boiusynyp, ǵibadatpen ótkizip, onyń razylyǵyn alýǵa tyrysýymyz aýadai qajet. Onyń ústine bizdiń keibirimiz ár kúnin beineoiyn oinaýmen, mýzyka tyńdap, unamsyz beinedegi filmder men baǵdarlamalar kórýmen ótkizetini de jasyryn emes. Alla saqtasyn!
Tyiym salynǵan nárselerden tyiylmai, oraza ustaý
Kópshiligimiz ósekten, urys-keristen, jábirleý men túrli jaǵymsyz áreketterden tyiylmai oraza ustaidy. Tipti keibiri haram nárselermen ainalysady, máselen, ishimdik satady, azǵyndyqqa barady t.b. Qoryta aitqanda, sonyń barlyǵynan tolyqqandy tazarý usynylady. Paiǵambarymyz (s.a.ý) hadisinde osy jóninde tamasha túsindirgen: "Eger kimde-kim jalǵan sóileý men basqa da isterden tyiylmasa, Alla senderdiń tamaq pen sýdan bas tartqandaryńa muqtaj emes" (Buhari).
Sáresine nemquraily bolý
Paiǵambarymyz (s.a.ý.) ómirsheń hadisinde: "Sáresin ishińder, onda bereket bar", - degen (Buhari, Mýslim). "Sizderdiń orazalaryńyz ben Kitap ieleriniń orazasyndaǵy aiyrmashylyq - sáresi kezindegi tamaqta" (tań atqanǵa deiingi sát) (Mýslim). "Ái, múminder! Senderge burynǵylarǵa paryz etilgendei oraza paryz qyldy. Árine, saqsynarsyńdar" (2,183).
Uiyqtap qalǵan jaǵdaida, orazadan bas tartý
Keibir adamdardyń toby uiyqtap qalsa, oraza tutýǵa qorqady. Bul - jeńil ómirge degen beiimdilik pen qorqaqtyq. Eger siz tamaqtyń kishkene artyq bóligin jemeseńiz nesi qorqynyshty? Siz odan ólip qalmaisyz, qaita sizdiń aqylyńyz deneńizden biik tursyn. Esińizge saqtańyz, Allaǵa degen senim men úmit barlyǵyn jeńedi.
Aqsham namazynyń ýaqytyn tamaqpen ótkizip alý
Azannan keiin iship-jeýdi jalǵastyrý, iaǵni, aqsham namazy shyqqanǵa deiingi aralyqta. Keibir adamdar aýzyn ashqan sátte tárelkesine tamaqty toltyryp salyp alyp, tipti aqsham namazynyń ýaǵy shyqqanǵa deiin jei beredi. Shyndyǵynda, bul - durys áreket emes. Paiǵambarymyzdyń (s.a.ý.) súnneti boiynsha orazasyn ashqannan keiin sý iship, birneshe qurma jegennen soń birden aqsham namazyn oryndaýy tiis. Siz qulshylyq jasap bolǵannan keiin ǵana qaita dastarqanǵa oralyp, iship-jeýdi jalǵastyrýyńyzǵa bolady. Tek namazdy tolyqqandy oqyp bolǵan soń ǵana. Tipti jegen birneshe qurmańyzdyń ózi boiyńyzǵa qýat berip, dastarqanǵa qaita otyrǵanda siz endi ashtyqty sezinbeitin bolasyz. Bul - súnnet joly.
Duǵanyń qabyl bolý múmkinshiligin jiberip alý
Orazashynyń duǵasy qabyl bolatyndyǵy barshamyzǵa belgili. Alla Elshisi (s.a.ý.): "Úsh túrli adamnyń duǵasy qabyl bolady. Ákesiniń balalary úshin jasaǵan duǵasy, orazashynyń aýyz ashqandaǵy duǵasy jáne jolaýshynyń jasaǵan duǵasy" (Buhari).
Olar altyn ýaqytynda duǵa etýdiń ornyna múmkindikterin tekke jiberip, tamaq daiyndap, bos áńgimelermen ótkizip, óz tárelkelerin tamaqqa toltyryp, ústel basynda kóp ýaqytyn ótkizedi. Sonda taǵam sizdiń kúnálaryńyzdyń keshirilýi men ǵibadattaryńyzdy oryndaýdan mańyzdy ma?
Aýyzasharǵa bes minýt qalǵanǵa deiin Uly Jaratýshyǵa júregińizdiń tórinen barlyq muqtajdyqtaryńyzdy aityp jalbarynyńyz. Sondai-aq ózge musylmannyń muqtajdyǵyn da suraýdy umyt qaldyrmańyz.
Oraza ustap, biraq namaz oqymaý
Adamdardyń kópshiligi oraza ustasa da, bes ýaqyt namazdy oqymaidy, tipti sáresiden keiingi tań namazyn oryndaýǵa yqylassyzdyq tanytady. Osy oraida boidaǵy jalqaýlyqty joiyp, onymen kúresý qajet. Bes ýaqyt namaz oqý - oraza siiaqty paryz etilgen. Eger de siz paryz namazdan qashsańyz, sizdiń ustaǵan orazańyzdyń qabyl bolatyndyǵyna múmkindik bar ma?
Quranǵa mán bermeý
Ramazan aiynda Quran kitap sóresinde shań basyp, bosqa turmasyn. Biz kelesi deńgeige kóterilýimiz kerek. Siz arab tilin nashar oqityn bolsańyz, ony jaqsy oqýǵa talpynyńyz. Ár kúni tipti eki aiat oqýdan bastańyz, imanyńyz kóterilgen saiyn kóbirek oqýdy ádetke ainaldyrasyz. Tipti jiyrma qysqa súreni alyp, jattańyz, qaitalańyz, tápsirin oqyńyz, ǵalymdardyń ol týrady ne degenine kóz júgirtińiz.
Jumys isteýge nemese emtihanǵa bailanysty orazany jiberip alý
Emtihan men jumys adamǵa oraza ustamaýǵa múmkindik bermeidi. Eger siz Allanyń razylyǵy úshin barlyq dini mindetterińizdi oryndasańyz, Alla sizdiń barlyq isińizge jeńildik syilaidy. "Oǵan, Alla, oilamaǵan jerden rizyq beredi. Al kim Allaǵa táýekel qylsa, sonda Ol, oǵan jetip asady. Sózsiz Alla óz buiryǵyn atqarady. Rasynda Alla, ár nársege bir ólsheý qoiǵan". (65, 3)
Áleýmettik jelide otyrý
Biz ýaqytymyzdyń kóbin áleýmettik jelide ótkizemiz (Twitter, Facebook, Instagram ili WhatsApp). Alaida qasietti Ramazan aiynda olardan múldem tyiyla almasa da, áleýmettik jelidegi ýaqytty azaitý qajet.
Oraza men emdámdi(dietany) aralastyrý
Oraza ustaýda arnaiy ózindik maqsat bar. Iaǵni, Alla razylyǵy úshin ustaý. Keibir adam orazany aryqtaý maqsatynda ustasa, bul qulshylyq maqsatyna qarama-qarsy keledi. Áielder etekkir kezinde ǵibadattyń qarqyndylyǵyn azaitady. Sondai kezeńde ýaqytty bekerge joǵaltýdyń qajeti joq. Qurandy tyńdańyz, Allany zikir etip, salaýat aityńyz. Jomarttyq pen qaiyrymdylyq tanytyp, aýyzashar daiarlaýǵa kómektesińiz nemese ózińiz uiymdastyryńyz. Osynyń úlken saýabyn Uly Jaratýshydan alatynyńyz aqiqat.
Itikáftaǵy múmkindikterdi jibermeý
Ramazannyń sońǵy on kúnin itikáfta ótkizý reti kelse, ony jiberip almańyz. Ǵibadattyń bul túriniń mańyzy tym tereńde jatyr. Eger meshitte ótkizseńiz, dostaryńyzben aralasyp, telefondaǵy jańalyqtardy oqyp nemese jýrnal oqyp ótkizý kerek dep oilamańyz. Qaita meshittegi basqa musylman baýyrlarmen birge arnaiy keste qurǵanyńyz abzal. Sizdiń naqty belgilengen josparyńyz bolsa, siz jalyqpaisyz, óitkeni, árbir sátińizdi qalai tiimdi uiymdastyrýdy bilesiz.
Ramazannyń tek 27 kúnin ǵana ǵibadatpen ótkizbeý
Keibir adamdar Ramazannyń tek 27 kúnin ǵana ǵibadatpen ótkizedi, Qadir túniniń naqty qai tún ekeni belgisiz bolsa da, basqa taq túnderge asa mán bermeidi. Paiǵambarymyz (s.a.ý.): "Qadir túnin Ramazan aiynyń sońǵy on kúndiginiń taq túnderinen izdeńder", - degen edi (Buhari, Mýslim). Kóptegen ǵalymdar aitqandai, bálkim qasietti tún Ramazannyń 27 túnine sáikes keler, alaida bizge sońǵy on kúnniń arasynan izdeý qajettiligi de eskertilgen. Ábý Hýrairadan (r.a.) jetkizgen hadiste bylai delingen: "Kim Ramazan aiynda shynaiy senimmen Alladan úmit ete otyryp, oraza ustasa, Alla onyń barlyq kúnásin keshiredi, al Qadir túninde yqylaspen Alladan úmit ete otyryp, ǵibadat etse, Alla onyń aldyńǵy kúnálaryn keshiredi".
Onyń ústine Allanyń jomarttyǵyn shekteýge bolmaidy. Eger Alla qalasa, sizge 200 jyl boiy nyǵmet, rizyq bere alady. Bul - Allanyń danalyǵy, biz Qadir túniniń qai ýaqytqa sáikes keletinin bilmeimiz, Alla barlyq nárseni bilýshi, eger ol qalasa, qasietti tún úshin saýapty qandai da bir basqa ýaqytta alasyz.
Ramazannyń sońǵy kúnderin Oraza ait meiramyna daiyndyqpen ótkizý
Birqatar adamdar Ramazannyń sońǵy kúnderin kileń Oraza ait meiramyna daiyndyqpen ótkizip jiberedi. Azyq-túlik satyp alady, saýda ortalyqtaryna barady, nátijesinde Ramazannyń sońǵy kúnderinde namazdar men basqa da ǵibadattarǵa nemqurailylyq tanyta bastaidy. Ásirese, tozaq otynan saqtaýdy suraityn duǵalarǵa da mán bere almai qalady. Áziz Paiǵambarymyz (s.a.ý.) Ramazannyń sońǵy kúnderinde biz siiaqty dúkenge emes, Allaǵa degen rýhani jaqyndyqty arttyrǵanyn bilemiz. Álbette, qonaqtarǵa qurmet kórsetip, jaqsy qaraǵan súnnetke sai keledi, alaida, múbárak aidyń sońǵy sátterin osyndai dúnielik nárselerge jiberip alýdan saq bolǵanymyz abzalyraq.
Aisha anamyz (r.a.) jetkizgen hadiste: "Ramazannyń sońǵy kúnderi bolǵanda Alla Elshisi (s.a.ý.) kóp qulshylyq jasap, kóbirek mán berip, áielderimen jaqyndyqtan da qashyqtaǵan, túnde oiaý bolyp, túngi ǵibadatqa óz otbasyn oiatqan" - delingen (Buhari, Mýslim).
Áli ibn Ábý Tálip (r.a.) bylai deidi: "Men suradym: "O, Allanyń Elshisi (s.a.ý.), osy aidaǵy eń saýaby kóp amal qandai?" Paiǵambarymyz (s.a.ý.) aitty: "O, Ábý Hasan, bul aidaǵy eń jaqsy amal - Alla tyiym salǵan barlyq isterden uzaqtaý".
Alla Taǵala barshamyzǵa osyndai qatelikterden qashyq bolýǵa járdem etsin!
Aýdarǵan Merýert Baqdáýletqyzy
islam.kz
.jpg)