كٶپشٸلٸگٸمٸز ٷشٸن رامازان ايى ٶزٸنٸڭ رۋحاني قۇندىلىعىن جوعالتىپ, عيباداتقا قاراعاندا كەرٸسٸنشە, مەحانيكالىق جاتتىعۋ رەتٸندە ٶتەتٸنٸ انىق. كٶپشٸلٸگٸمٸز ورازانى تاڭنان كەشكە دەيٸن اينالامىزداعى ادامدار تۇتقاننان كەيٸن عانا ۇستايتىنىمىز بەلگٸلٸ. بٸز بۇل رۋحاني ۋاقىتتىڭ جٷرەك پەن جاننىڭ كٷنە مەن زۇلىمدىقتان تازالاناتىن مەرزٸمٸ ەكەندٸگٸن سانادان ۇمىت قالدىرامىز. بٸز قاسيەتتٸ ۋاقىتتا دۇعا ەتٸپ, اللا تاعالادان كٷنەلارىمىز ٷشٸن كەشٸرٸم سۇراۋدى جەنە توزاق وتىنان ساقتاۋدى سۇراۋدى دا جادىمىزدان شىعارامىز. يە, بٸز تەك تاماق پەن سۋسىننان عانا باس تارتامىز. ال باسقادان شە?! سوندىقتان رامازان ايىندا كەڭٸنەن ورىن العان كٶپتەگەن قاتەلٸكتەرٸمٸزدٸ قاراستىرايىق!
تاماق پەن سۋسىنعا قاتىستى كٶپ مازاسىزدىق
كەيبٸر ادامدار ٷشٸن رامازان تاماقتىڭ تٶڭٸرەگٸندە ٶتەدٸ. ولار كٷنٸ بويى عيبادات جاساپ, قۇراندى وقۋدىڭ ورنىنا اس مەزٸرٸن ەزٸرلەپ, ازىق-تٷلٸك ساتىپ الۋمەن, تاماق دايىنداۋمەن ەرٸ تاعامدى ويلاۋمەن كٷنٸن ٶتكٸزەدٸ. ولاردىڭ كٷنٸ بويى ويلايتىنى تەك تاماق, سونداي-اق ولاردىڭ ورازا ايى داستارقان جاساۋمەن ٶتەدٸ. قۇراندا: "ٸشٸڭدەر, جەڭدەر, بٸراق ىسىراپ ەتپەڭدەر! شىندىعىندا, اللا ىسىراپ ەتۋشٸلەردٸ جاقسى كٶرمەيدٸ", - دەپ باياندالعان (7, 31). ەسٸرەسە كەيبٸر ەيەلدەر ۋاقىتىن اۋىزاشارعا تاماق دايىنداۋمەن ٶتكٸزگەندٸكتەن, ولاردىڭ تاراۋيح نامازى مەن تەحادجٷت نامازىنا, قۇران وقۋىنا, تٸپتٸ دۇعا وقۋىنا دا كٷشٸ قالمايدى. رامازان ايى - مەيٸرٸم مەن كەشٸرٸم ايى, سوندىقتان پەشتەرٸڭٸزدٸ ٶشٸرٸڭٸزدەر دە, يمانىڭىزدى كٷشەيتٸڭٸزدەر!
شامادان تىس تاماق
كەيبٸر ادامدار سەرەسٸندە شەكتەن تىس تويىپ الادى, وسى قالىپتارىندا كٷنٸ بويى اشتىقتان قۇتىلامىز دەپ ويلايدى, ال اۋىزاشاردا ٶمٸرٸندە جەگەن سوڭعى تاعام سيياقتى تاعى دا مٶلشەردەن ارتىق جەپ, كٷندٸزگٸ بوس ورىندى تولتىرادى. الايدا, مۇنداي مٸنەز-قۇلىق سٷننەتكە قايشى بولىپ تابىلادى. بۇل رەتتە ەر نەرسەنٸڭ ورنى مەن شەگٸ بولۋى تيٸس. اللا ەلشٸسٸ (س.ا.ۋ.) بىلاي دەگەن ەدٸ: "شىنىندا دا, ادام بالاسى ٶزٸنٸڭ اسقازانىنان ناشار نەرسەنٸ تولتىرعان جوق! ول ٶزٸنٸڭ كٷشٸن ارتتىرۋ ٷشٸن تاماقتىڭ بٸراز بٶلٸگٸن جەسە جەتكٸلٸكتٸ, اسقازاننىڭ ٷشتەن بٸرٸن تاماققا, ەكٸنشٸ بٶلٸگٸن - سۋعا, ٷشٸنشٸ بٶلٸگٸن - تىنىس الۋعا قالدىرسىن" (ەت-تيرميزي, 2380). مٶلشەردەن تىس تاماق ادامدى مٸندەتتٸ ەرٸ قوسىمشا قۇلشىلىقتاردان الىستاتادى, جٷرەگٸن بەيقام ەتەدٸ. ەگەر سٸز اۋىزاشار سەتٸندە ٶزٸڭٸزدٸڭ تەبەتٸڭٸزدٸ باقىلاساڭىز, سٸزدٸڭ ورازاڭىز تەككە كەتپەگەنٸ. ارتىق اس سٸزدٸ جالقاۋ ەتٸپ, تاراۋيح نامازىن وقۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ.
كٷنٸ بويى ۇيىقتاۋ
كەيبٸر ادامداردىڭ توبى تولىق كٷندەرٸن (نەمەسە ٷلكەن بٶلٸگٸن) ۇيىقتاۋمەن ٶتكٸزەدٸ. سوندا وسى قاسيەتتٸ ايدا بٸزگە ۇيقى لايىقتى ما? ايتىلمىش ادامدار ٶز كٷندەرٸن ۇيقىنىڭ قۇشاعىندا ٶتكٸزەدٸ, ولار جايلىلىق پەن جەڭٸلدٸككە قۇشتارلىقتىڭ قۇلى بولىپ تابىلادى. اشتىققا شىداپ, ۇستامدىلىق كٶرسەتۋدىڭ ورنىنا ۇيقىنى تاڭدايدى. ورازا ۇستاۋشىنىڭ كٶپ بٶلٸگٸن ۇيقىمەن ٶتكٸزۋٸ, ونىڭ تاراپىنان كەتكەن سالعىرتتىعى ەكەندٸگٸ انىق.
ۋاقىتتى بوسقا ٶتكٸزۋ
رامازان ايى - بۇل ٷلكەن قازىنا, بٸز راقىم مەن كەشٸرٸم ايىنىڭ تەز ٶتٸپ كەتكەنٸن بايقاماي قالامىز. سول ٷشٸن ەر مينۋتىن اللاعا بويۇسىنىپ, عيباداتپەن ٶتكٸزٸپ, ونىڭ رازىلىعىن الۋعا تىرىسۋىمىز اۋاداي قاجەت. ونىڭ ٷستٸنە بٸزدٸڭ كەيبٸرٸمٸز ەر كٷنٸن بەينەويىن ويناۋمەن, مۋزىكا تىڭداپ, ۇنامسىز بەينەدەگٸ فيلمدەر مەن باعدارلامالار كٶرۋمەن ٶتكٸزەتٸنٸ دە جاسىرىن ەمەس. اللا ساقتاسىن!
تىيىم سالىنعان نەرسەلەردەن تىيىلماي, ورازا ۇستاۋ
كٶپشٸلٸگٸمٸز ٶسەكتەن, ۇرىس-كەرٸستەن, جەبٸرلەۋ مەن تٷرلٸ جاعىمسىز ەرەكەتتەردەن تىيىلماي ورازا ۇستايدى. تٸپتٸ كەيبٸرٸ حارام نەرسەلەرمەن اينالىسادى, مەسەلەن, ٸشٸمدٸك ساتادى, ازعىندىققا بارادى ت.ب. قورىتا ايتقاندا, سونىڭ بارلىعىنان تولىققاندى تازارۋ ۇسىنىلادى. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ) حاديسٸندە وسى جٶنٸندە تاماشا تٷسٸندٸرگەن: "ەگەر كٸمدە-كٸم جالعان سٶيلەۋ مەن باسقا دا ٸستەردەن تىيىلماسا, اللا سەندەردٸڭ تاماق پەن سۋدان باس تارتقاندارىڭا مۇقتاج ەمەس" (بۇحاري).
سەرەسٸنە نەمقۇرايلى بولۋ
پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) ٶمٸرشەڭ حاديسٸندە: "سەرەسٸن ٸشٸڭدەر, وندا بەرەكەت بار", - دەگەن (بۇحاري, مۋسليم). "سٸزدەردٸڭ ورازالارىڭىز بەن كٸتاپ يەلەرٸنٸڭ ورازاسىنداعى ايىرماشىلىق - سەرەسٸ كەزٸندەگٸ تاماقتا" (تاڭ اتقانعا دەيٸنگٸ سەت) (مۋسليم). "ەي, مٷمٸندەر! سەندەرگە بۇرىنعىلارعا پارىز ەتٸلگەندەي ورازا پارىز قىلدى. ەرينە, ساقسىنارسىڭدار" (2,183).
ۇيىقتاپ قالعان جاعدايدا, ورازادان باس تارتۋ
كەيبٸر ادامداردىڭ توبى ۇيىقتاپ قالسا, ورازا تۇتۋعا قورقادى. بۇل - جەڭٸل ٶمٸرگە دەگەن بەيٸمدٸلٸك پەن قورقاقتىق. ەگەر سٸز تاماقتىڭ كٸشكەنە ارتىق بٶلٸگٸن جەمەسەڭٸز نەسٸ قورقىنىشتى? سٸز ودان ٶلٸپ قالمايسىز, قايتا سٸزدٸڭ اقىلىڭىز دەنەڭٸزدەن بيٸك تۇرسىن. ەسٸڭٸزگە ساقتاڭىز, اللاعا دەگەن سەنٸم مەن ٷمٸت بارلىعىن جەڭەدٸ.
اقشام نامازىنىڭ ۋاقىتىن تاماقپەن ٶتكٸزٸپ الۋ
ازاننان كەيٸن ٸشٸپ-جەۋدٸ جالعاستىرۋ, ياعني, اقشام نامازى شىققانعا دەيٸنگٸ ارالىقتا. كەيبٸر ادامدار اۋزىن اشقان سەتتە تەرەلكەسٸنە تاماقتى تولتىرىپ سالىپ الىپ, تٸپتٸ اقشام نامازىنىڭ ۋاعى شىققانعا دەيٸن جەي بەرەدٸ. شىندىعىندا, بۇل - دۇرىس ەرەكەت ەمەس. پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ.) سٷننەتٸ بويىنشا ورازاسىن اشقاننان كەيٸن سۋ ٸشٸپ, بٸرنەشە قۇرما جەگەننەن سوڭ بٸردەن اقشام نامازىن ورىنداۋى تيٸس. سٸز قۇلشىلىق جاساپ بولعاننان كەيٸن عانا قايتا داستارقانعا ورالىپ, ٸشٸپ-جەۋدٸ جالعاستىرۋىڭىزعا بولادى. تەك نامازدى تولىققاندى وقىپ بولعان سوڭ عانا. تٸپتٸ جەگەن بٸرنەشە قۇرماڭىزدىڭ ٶزٸ بويىڭىزعا قۋات بەرٸپ, داستارقانعا قايتا وتىرعاندا سٸز ەندٸ اشتىقتى سەزٸنبەيتٸن بولاسىز. بۇل - سٷننەت جولى.
دۇعانىڭ قابىل بولۋ مٷمكٸنشٸلٸگٸن جٸبەرٸپ الۋ
ورازاشىنىڭ دۇعاسى قابىل بولاتىندىعى بارشامىزعا بەلگٸلٸ. اللا ەلشٸسٸ (س.ا.ۋ.): "ٷش تٷرلٸ ادامنىڭ دۇعاسى قابىل بولادى. ەكەسٸنٸڭ بالالارى ٷشٸن جاساعان دۇعاسى, ورازاشىنىڭ اۋىز اشقانداعى دۇعاسى جەنە جولاۋشىنىڭ جاساعان دۇعاسى" (بۇحاري).
ولار التىن ۋاقىتىندا دۇعا ەتۋدٸڭ ورنىنا مٷمكٸندٸكتەرٸن تەككە جٸبەرٸپ, تاماق دايىنداپ, بوس ەڭگٸمەلەرمەن ٶتكٸزٸپ, ٶز تەرەلكەلەرٸن تاماققا تولتىرىپ, ٷستەل باسىندا كٶپ ۋاقىتىن ٶتكٸزەدٸ. سوندا تاعام سٸزدٸڭ كٷنەلارىڭىزدىڭ كەشٸرٸلۋٸ مەن عيباداتتارىڭىزدى ورىنداۋدان ماڭىزدى ما?
اۋىزاشارعا بەس مينۋت قالعانعا دەيٸن ۇلى جاراتۋشىعا جٷرەگٸڭٸزدٸڭ تٶرٸنەن بارلىق مۇقتاجدىقتارىڭىزدى ايتىپ جالبارىنىڭىز. سونداي-اق ٶزگە مۇسىلماننىڭ مۇقتاجدىعىن دا سۇراۋدى ۇمىت قالدىرماڭىز.
ورازا ۇستاپ, بٸراق ناماز وقىماۋ
ادامداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ ورازا ۇستاسا دا, بەس ۋاقىت نامازدى وقىمايدى, تٸپتٸ سەرەسٸدەن كەيٸنگٸ تاڭ نامازىن ورىنداۋعا ىقىلاسسىزدىق تانىتادى. وسى ورايدا بويداعى جالقاۋلىقتى جويىپ, ونىمەن كٷرەسۋ قاجەت. بەس ۋاقىت ناماز وقۋ - ورازا سيياقتى پارىز ەتٸلگەن. ەگەر دە سٸز پارىز نامازدان قاشساڭىز, سٸزدٸڭ ۇستاعان ورازاڭىزدىڭ قابىل بولاتىندىعىنا مٷمكٸندٸك بار ما?
قۇرانعا مەن بەرمەۋ
رامازان ايىندا قۇران كٸتاپ سٶرەسٸندە شاڭ باسىپ, بوسقا تۇرماسىن. بٸز كەلەسٸ دەڭگەيگە كٶتەرٸلۋٸمٸز كەرەك. سٸز اراب تٸلٸن ناشار وقيتىن بولساڭىز, ونى جاقسى وقۋعا تالپىنىڭىز. ەر كٷنٸ تٸپتٸ ەكٸ ايات وقۋدان باستاڭىز, يمانىڭىز كٶتەرٸلگەن سايىن كٶبٸرەك وقۋدى ەدەتكە اينالدىراسىز. تٸپتٸ جيىرما قىسقا سٷرەنٸ الىپ, جاتتاڭىز, قايتالاڭىز, تەپسٸرٸن وقىڭىز, عالىمداردىڭ ول تۋرادى نە دەگەنٸنە كٶز جٷگٸرتٸڭٸز.
جۇمىس ٸستەۋگە نەمەسە ەمتيحانعا بايلانىستى ورازانى جٸبەرٸپ الۋ
ەمتيحان مەن جۇمىس ادامعا ورازا ۇستاماۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ. ەگەر سٸز اللانىڭ رازىلىعى ٷشٸن بارلىق دٸني مٸندەتتەرٸڭٸزدٸ ورىنداساڭىز, اللا سٸزدٸڭ بارلىق ٸسٸڭٸزگە جەڭٸلدٸك سىيلايدى. "وعان, اللا, ويلاماعان جەردەن ريزىق بەرەدٸ. ال كٸم اللاعا تەۋەكەل قىلسا, سوندا ول, وعان جەتٸپ اسادى. سٶزسٸز اللا ٶز بۇيرىعىن اتقارادى. راسىندا اللا, ەر نەرسەگە بٸر ٶلشەۋ قويعان". (65, 3)
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە وتىرۋ
بٸز ۋاقىتىمىزدىڭ كٶبٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ٶتكٸزەمٸز (Twitter, Facebook, Instagram يلي WhatsApp). الايدا قاسيەتتٸ رامازان ايىندا ولاردان مٷلدەم تىيىلا الماسا دا, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ ۋاقىتتى ازايتۋ قاجەت.
ورازا مەن ەمدەمدٸ(ديەتانى) ارالاستىرۋ
ورازا ۇستاۋدا ارنايى ٶزٸندٸك ماقسات بار. ياعني, اللا رازىلىعى ٷشٸن ۇستاۋ. كەيبٸر ادام ورازانى ارىقتاۋ ماقساتىندا ۇستاسا, بۇل قۇلشىلىق ماقساتىنا قاراما-قارسى كەلەدٸ. ەيەلدەر ەتەككٸر كەزٸندە عيباداتتىڭ قارقىندىلىعىن ازايتادى. سونداي كەزەڭدە ۋاقىتتى بەكەرگە جوعالتۋدىڭ قاجەتٸ جوق. قۇراندى تىڭداڭىز, اللانى زٸكٸر ەتٸپ, سالاۋات ايتىڭىز. جومارتتىق پەن قايىرىمدىلىق تانىتىپ, اۋىزاشار دايارلاۋعا كٶمەكتەسٸڭٸز نەمەسە ٶزٸڭٸز ۇيىمداستىرىڭىز. وسىنىڭ ٷلكەن ساۋابىن ۇلى جاراتۋشىدان الاتىنىڭىز اقيقات.
يتيكەفتاعى مٷمكٸندٸكتەردٸ جٸبەرمەۋ
رامازاننىڭ سوڭعى ون كٷنٸن يتيكەفتا ٶتكٸزۋ رەتٸ كەلسە, ونى جٸبەرٸپ الماڭىز. عيباداتتىڭ بۇل تٷرٸنٸڭ ماڭىزى تىم تەرەڭدە جاتىر. ەگەر مەشٸتتە ٶتكٸزسەڭٸز, دوستارىڭىزبەن ارالاسىپ, تەلەفونداعى جاڭالىقتاردى وقىپ نەمەسە جۋرنال وقىپ ٶتكٸزۋ كەرەك دەپ ويلاماڭىز. قايتا مەشٸتتەگٸ باسقا مۇسىلمان باۋىرلارمەن بٸرگە ارنايى كەستە قۇرعانىڭىز ابزال. سٸزدٸڭ ناقتى بەلگٸلەنگەن جوسپارىڭىز بولسا, سٸز جالىقپايسىز, ٶيتكەنٸ, ەربٸر سەتٸڭٸزدٸ قالاي تيٸمدٸ ۇيىمداستىرۋدى بٸلەسٸز.
رامازاننىڭ تەك 27 كٷنٸن عانا عيباداتپەن ٶتكٸزبەۋ
كەيبٸر ادامدار رامازاننىڭ تەك 27 كٷنٸن عانا عيباداتپەن ٶتكٸزەدٸ, قادٸر تٷنٸنٸڭ ناقتى قاي تٷن ەكەنٸ بەلگٸسٸز بولسا دا, باسقا تاق تٷندەرگە اسا مەن بەرمەيدٸ. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.): "قادٸر تٷنٸن رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كٷندٸگٸنٸڭ تاق تٷندەرٸنەن ٸزدەڭدەر", - دەگەن ەدٸ (بۇحاري, مۋسليم). كٶپتەگەن عالىمدار ايتقانداي, بەلكٸم قاسيەتتٸ تٷن رامازاننىڭ 27 تٷنٸنە سەيكەس كەلەر, الايدا بٸزگە سوڭعى ون كٷننٸڭ اراسىنان ٸزدەۋ قاجەتتٸلٸگٸ دە ەسكەرتٸلگەن. ەبۋ حۋرايرادان (ر.ا.) جەتكٸزگەن حاديستە بىلاي دەلٸنگەن: "كٸم رامازان ايىندا شىنايى سەنٸممەن اللادان ٷمٸت ەتە وتىرىپ, ورازا ۇستاسا, اللا ونىڭ بارلىق كٷنەسٸن كەشٸرەدٸ, ال قادٸر تٷنٸندە ىقىلاسپەن اللادان ٷمٸت ەتە وتىرىپ, عيبادات ەتسە, اللا ونىڭ الدىڭعى كٷنەلارىن كەشٸرەدٸ".
ونىڭ ٷستٸنە اللانىڭ جومارتتىعىن شەكتەۋگە بولمايدى. ەگەر اللا قالاسا, سٸزگە 200 جىل بويى نىعمەت, ريزىق بەرە الادى. بۇل - اللانىڭ دانالىعى, بٸز قادٸر تٷنٸنٸڭ قاي ۋاقىتقا سەيكەس كەلەتٸنٸن بٸلمەيمٸز, اللا بارلىق نەرسەنٸ بٸلۋشٸ, ەگەر ول قالاسا, قاسيەتتٸ تٷن ٷشٸن ساۋاپتى قانداي دا بٸر باسقا ۋاقىتتا الاسىز.
رامازاننىڭ سوڭعى كٷندەرٸن ورازا ايت مەيرامىنا دايىندىقپەن ٶتكٸزۋ
بٸرقاتار ادامدار رامازاننىڭ سوڭعى كٷندەرٸن كٸلەڭ ورازا ايت مەيرامىنا دايىندىقپەن ٶتكٸزٸپ جٸبەرەدٸ. ازىق-تٷلٸك ساتىپ الادى, ساۋدا ورتالىقتارىنا بارادى, نەتيجەسٸندە رامازاننىڭ سوڭعى كٷندەرٸندە نامازدار مەن باسقا دا عيباداتتارعا نەمقۇرايلىلىق تانىتا باستايدى. ەسٸرەسە, توزاق وتىنان ساقتاۋدى سۇرايتىن دۇعالارعا دا مەن بەرە الماي قالادى. ەزيز پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) رامازاننىڭ سوڭعى كٷندەرٸندە بٸز سيياقتى دٷكەنگە ەمەس, اللاعا دەگەن رۋحاني جاقىندىقتى ارتتىرعانىن بٸلەمٸز. ەلبەتتە, قوناقتارعا قۇرمەت كٶرسەتٸپ, جاقسى قاراعان سٷننەتكە ساي كەلەدٸ, الايدا, مٷبەراك ايدىڭ سوڭعى سەتتەرٸن وسىنداي دٷنيەلٸك نەرسەلەرگە جٸبەرٸپ الۋدان ساق بولعانىمىز ابزالىراق.
ايشا انامىز (ر.ا.) جەتكٸزگەن حاديستە: "رامازاننىڭ سوڭعى كٷندەرٸ بولعاندا اللا ەلشٸسٸ (س.ا.ۋ.) كٶپ قۇلشىلىق جاساپ, كٶبٸرەك مەن بەرٸپ, ەيەلدەرٸمەن جاقىندىقتان دا قاشىقتاعان, تٷندە وياۋ بولىپ, تٷنگٸ عيباداتقا ٶز وتباسىن وياتقان" - دەلٸنگەن (بۇحاري, مۋسليم).
ەلي يبن ەبۋ تەلٸپ (ر.ا.) بىلاي دەيدٸ: "مەن سۇرادىم: "و, اللانىڭ ەلشٸسٸ (س.ا.ۋ.), وسى ايداعى ەڭ ساۋابى كٶپ امال قانداي?" پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) ايتتى: "و, ەبۋ حاسان, بۇل ايداعى ەڭ جاقسى امال - اللا تىيىم سالعان بارلىق ٸستەردەن ۇزاقتاۋ".
اللا تاعالا بارشامىزعا وسىنداي قاتەلٸكتەردەن قاشىق بولۋعا جەردەم ەتسٸن!
اۋدارعان مەرۋەرت باقدەۋلەتقىزى
islam.kz
.jpg)