Joldanbai qalǵan hattar
Sońǵy jiyrma jylda Ábish aǵaǵa hat jazýdy jáne ony joldamai saqtap qoiýdy daǵdyma ainaldyryppyn. Nege ekenin qaidam? Álde ózim ustaz tutqan uly tulǵanyń ýaqytyn aiadym, álde alýan uǵym aspa-túspe qaishylasqan zamanda alań kóńil qylǵym kelmedi. Alǵashqy hatymdy: «Býyndy shóptiń ústinde, bultty kóktiń astynda Sizdiń bolǵanyńyz qandai jaqsy», dep bastappyn, keshegi 90-jyldardyń orta tusynda. «Bizdiń elge kapitalizm kep kilikkende bir kúnde bai ósip shyǵyp jatty. Kóktiń bir tóli jańbyr qanshama tókse de shóp te solai óspeitin shyǵar. Sodan kep qyzýy basylmaityn, qyzyǵyn qashyrmaityn biznes bel aldy. Jón-aq. Qoǵamnyń qalaýy sol. Tap sol sátten bastap chinovnik – depýtat – biznesmen odaqtasty. Tap sol sátten bastap memleket qazynasynan qaraýyl ketti. Álgi stol baqqandar ǵumyry toimaityn keń kómei, qul qarynǵa ainaldy. Aýyzda erik bar ma, arǵy jaǵynda ańyrap qulqyn tursa. Osy ortadan bara-bara kriminaldy top ósip shyqty. Bailyqtyń balalyq aýrýy bul qazaqty ábden meńdep tur. Diagnoz osy. Emi joq. Tipti, esi bar-aý, degen azamattardyń óziniń aitar áńgimesi aqsha, kottedj, djip, sheteldik villa, toqal toiynan aspai qaldy. Egemendik aldyq. Memleketimizdi qalyptastyrdyq. Al, bizde memleketshil tulǵalar nege joq?! Bolsa neken-saiaq».
Taǵy bir hat: «Aǵa, keshirersiz, Sizge ózim kýá bolǵan bir oqiǵany baiandaiyn. Kórshi Qilekesh aǵanyń kúshiginen bailanǵan bir iti boldy. Atyn umyttym. Tóbet bolǵansha shynjyr men itaiaqtan basqany bilmedi. Bir kúni balalary aiap bosatyp jibergen eken. Kóshege shyqty da mashinanyń astyna túsip óldi. Óitkeni, ol erkindik degendi bilmei ósken… Demokratiia da qazaqqa osylai aiaq astynan keldi ǵoi. Qańǵalaqtap júrgende barymyzdan aiyrylyp, bolmasa taptalyp qalyp júrmeimiz be?!»
Kelesi hat: «Túrkistandaǵy taiqazandy kezinde memlekettik másele qyp kóterip aldyrttyńyz. Kánigi ornyna qoiǵyzdyńyz. Biraq «Ermitaj» qaqpaǵyn bermei qaldy. Ne úshin? Ol jaǵyn bilmeimin. Biletinim – qaqpaǵy joq qazanǵa úńiletin suq kózder kóp. Sodan da shyǵar, bizdiń memleketimizdiń qazynasynyń da qaqpaǵy ashyq tur. Ebin tapqandar shómishpen, keibireýler kishkentai-kishkentai qalaiy qasyqpen tasyp áketip jatyr. Iá, bizde bári de bar, bizde bári de joq!
Osy taiqazannyń qaqpaǵyn sheberlerge ózim quidyrtsam qalai qaraisyz? Sonda yrysymyz shashylmas pa eken?»
Taǵy bir arzý joldanbai qalypty: «Ábish aǵa, «Ańyzdyń aqyry» romanyńyzda «Meker tósegin satty, nóker kósemin satty» dep jazyp edińiz. Satpaǵan, satylmaǵan ne qaldy bizdiń qoǵamda?! Bireýdiń jyrtyǵyn, bireýdiń tyrtyǵyn túgendeimin dep júrip qajydyńyz. Bul qazaqtyń endi sizge ókpesi joq. Odan da «Úrker» men «Eleń-alańnyń» sońǵy úshinshi kitabyn jazsańyzshy. Kópten kókeiińizdi tesken osy zamani taqyryptaǵy úsh kitapqa qashan otyrmaqsyz?»
Jáne bir hat: «Kóilegim emes, kóńilim tozdy, aǵa. Qudaiǵa jan qaryzym bar. Surasa – berem. Al, ómir súrýge zaýqym joq. Tipti, sol qurǵyrdyń mán-maǵynasyn taba almai qoidym. Búgin, erteń dep óz-ózimdi aldaimyn. Shetelge ketip qalar em, Abai aǵam aitqandai, týǵan jer, ólgen mola jibermeidi. Ári onda «keliń», «keliń» dep otyrǵan naǵashym joq. Qara basym syiar, qara ormanymdy qaitemin? Sizge jarqyn, jańa daýyspen hat jaza almai-aq qoidym. Muńymdy, syrymdy sizden basqa kimge aitamyn? Adam az, kisi kóp…»
Sońǵy hattyń biri: «Búgin Sizdi teledidar ádettegidei aqyl men ýaiym júzińizde uiyp turdy. Jas kezińizde tóbeńizge qalpaq qondyrmaityn buira shashyńyz… Qar jaýyp, aspan jaq gúldei bastady ǵoi. Aǵa, asyqsańyzshy!»
Ábish aǵaǵa joldanbai qalǵan hattardyń bes-altaýynyń jaryqqa shyǵýyna meniń dosym, aqyn, jýrnalist, qairatker Jumabek Muqannyń áseri zor boldy. Anyǵynda, onyń Ábish Kekilbaevtai abyzdyń kezekti kádesine arnap jazǵan «Júz kúndik jalǵyzdyq» atty essesi. Jumabek Ábish aǵaǵa rýhani jaqyn, jany erip syrlasar inisi bop ósti. Kóp syrdy qulaǵyna qorǵasyn ǵyp quia beripti. Abyzdyń ár alýan kóńil kúi ústinde aitqan áńgimeleri qalamyna tiri sóilem bop ilinipti. Jandy sýret bop juǵypty. Aiaýly tulǵadan abzal kóńilin aiamaǵan avtorǵa myń san alǵys! Bul jinaqty bolashaqta jazylar úlken estelik, esti kitaptyń betashary dep bileiik.
Bul – joqtaý!
Bul – minájat!
Bar qazaqtyń atynan!
Bul – taǵzym!
Alash jurtynyń atynan!
Rahymjan OTARBAEV,
jazýshy-dramatýrg.
«Egemen Qazaqstan» gazeti
