جولدانباي قالعان حاتتار
سوڭعى جيىرما جىلدا ەبٸش اعاعا حات جازۋدى جەنە ونى جولداماي ساقتاپ قويۋدى داعدىما اينالدىرىپپىن. نەگە ەكەنٸن قايدام? ەلدە ٶزٸم ۇستاز تۇتقان ۇلى تۇلعانىڭ ۋاقىتىن ايادىم, ەلدە الۋان ۇعىم اسپا-تٷسپە قايشىلاسقان زاماندا الاڭ كٶڭٸل قىلعىم كەلمەدٸ. العاشقى حاتىمدى: «بۋىندى شٶپتٸڭ ٷستٸندە, بۇلتتى كٶكتٸڭ استىندا سٸزدٸڭ بولعانىڭىز قانداي جاقسى», دەپ باستاپپىن, كەشەگٸ 90-جىلداردىڭ ورتا تۇسىندا. «بٸزدٸڭ ەلگە كاپيتاليزم كەپ كيلٸككەندە بٸر كٷندە باي ٶسٸپ شىعىپ جاتتى. كٶكتٸڭ بٸر تٶلٸ جاڭبىر قانشاما تٶكسە دە شٶپ تە سولاي ٶسپەيتٸن شىعار. سودان كەپ قىزۋى باسىلمايتىن, قىزىعىن قاشىرمايتىن بيزنەس بەل الدى. جٶن-اق. قوعامنىڭ قالاۋى سول. تاپ سول سەتتەن باستاپ چينوۆنيك – دەپۋتات – بيزنەسمەن وداقتاستى. تاپ سول سەتتەن باستاپ مەملەكەت قازىناسىنان قاراۋىل كەتتٸ. ەلگٸ ستول باققاندار عۇمىرى تويمايتىن كەڭ كٶمەي, قۇل قارىنعا اينالدى. اۋىزدا ەرٸك بار ما, ارعى جاعىندا اڭىراپ قۇلقىن تۇرسا. وسى ورتادان بارا-بارا كريمينالدى توپ ٶسٸپ شىقتى. بايلىقتىڭ بالالىق اۋرۋى بۇل قازاقتى ەبدەن مەڭدەپ تۇر. دياگنوز وسى. ەمٸ جوق. تٸپتٸ, ەسٸ بار-اۋ, دەگەن ازاماتتاردىڭ ٶزٸنٸڭ ايتار ەڭگٸمەسٸ اقشا, كوتتەدج, دجيپ, شەتەلدٸك ۆيللا, توقال تويىنان اسپاي قالدى. ەگەمەندٸك الدىق. مەملەكەتٸمٸزدٸ قالىپتاستىردىق. ال, بٸزدە مەملەكەتشٸل تۇلعالار نەگە جوق?! بولسا نەكەن-ساياق».
تاعى بٸر حات: «اعا, كەشٸرەرسٸز, سٸزگە ٶزٸم كۋە بولعان بٸر وقيعانى باياندايىن. كٶرشٸ قيلەكەش اعانىڭ كٷشٸگٸنەن بايلانعان بٸر يتٸ بولدى. اتىن ۇمىتتىم. تٶبەت بولعانشا شىنجىر مەن يتاياقتان باسقانى بٸلمەدٸ. بٸر كٷنٸ بالالارى اياپ بوساتىپ جٸبەرگەن ەكەن. كٶشەگە شىقتى دا ماشينانىڭ استىنا تٷسٸپ ٶلدٸ. ٶيتكەنٸ, ول ەركٸندٸك دەگەندٸ بٸلمەي ٶسكەن… دەموكراتييا دا قازاققا وسىلاي اياق استىنان كەلدٸ عوي. قاڭعالاقتاپ جٷرگەندە بارىمىزدان ايىرىلىپ, بولماسا تاپتالىپ قالىپ جٷرمەيمٸز بە?!»
كەلەسٸ حات: «تٷركٸستانداعى تايقازاندى كەزٸندە مەملەكەتتٸك مەسەلە قىپ كٶتەرٸپ الدىرتتىڭىز. كەنٸگٸ ورنىنا قويعىزدىڭىز. بٸراق «ەرميتاج» قاقپاعىن بەرمەي قالدى. نە ٷشٸن? ول جاعىن بٸلمەيمٸن. بٸلەتٸنٸم – قاقپاعى جوق قازانعا ٷڭٸلەتٸن سۇق كٶزدەر كٶپ. سودان دا شىعار, بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ قازىناسىنىڭ دا قاقپاعى اشىق تۇر. ەبٸن تاپقاندار شٶمٸشپەن, كەيبٸرەۋلەر كٸشكەنتاي-كٸشكەنتاي قالايى قاسىقپەن تاسىپ ەكەتٸپ جاتىر. يە, بٸزدە بەرٸ دە بار, بٸزدە بەرٸ دە جوق!
وسى تايقازاننىڭ قاقپاعىن شەبەرلەرگە ٶزٸم قۇيدىرتسام قالاي قارايسىز? سوندا ىرىسىمىز شاشىلماس پا ەكەن?»
تاعى بٸر ارزۋ جولدانباي قالىپتى: «ەبٸش اعا, «اڭىزدىڭ اقىرى» رومانىڭىزدا «مەكەر تٶسەگٸن ساتتى, نٶكەر كٶسەمٸن ساتتى» دەپ جازىپ ەدٸڭٸز. ساتپاعان, ساتىلماعان نە قالدى بٸزدٸڭ قوعامدا?! بٸرەۋدٸڭ جىرتىعىن, بٸرەۋدٸڭ تىرتىعىن تٷگەندەيمٸن دەپ جٷرٸپ قاجىدىڭىز. بۇل قازاقتىڭ ەندٸ سٸزگە ٶكپەسٸ جوق. ودان دا «ٷركەر» مەن «ەلەڭ-الاڭنىڭ» سوڭعى ٷشٸنشٸ كٸتابىن جازساڭىزشى. كٶپتەن كٶكەيٸڭٸزدٸ تەسكەن وسى زاماني تاقىرىپتاعى ٷش كٸتاپقا قاشان وتىرماقسىز?»
جەنە بٸر حات: «كٶيلەگٸم ەمەس, كٶڭٸلٸم توزدى, اعا. قۇدايعا جان قارىزىم بار. سۇراسا – بەرەم. ال, ٶمٸر سٷرۋگە زاۋقىم جوق. تٸپتٸ, سول قۇرعىردىڭ مەن-ماعىناسىن تابا الماي قويدىم. بٷگٸن, ەرتەڭ دەپ ٶز-ٶزٸمدٸ الدايمىن. شەتەلگە كەتٸپ قالار ەم, اباي اعام ايتقانداي, تۋعان جەر, ٶلگەن مولا جٸبەرمەيدٸ. ەرٸ وندا «كەلٸڭ», «كەلٸڭ» دەپ وتىرعان ناعاشىم جوق. قارا باسىم سىيار, قارا ورمانىمدى قايتەمٸن? سٸزگە جارقىن, جاڭا داۋىسپەن حات جازا الماي-اق قويدىم. مۇڭىمدى, سىرىمدى سٸزدەن باسقا كٸمگە ايتامىن? ادام از, كٸسٸ كٶپ…»
سوڭعى حاتتىڭ بٸرٸ: «بٷگٸن سٸزدٸ تەلەديدار ەدەتتەگٸدەي اقىل مەن ۋايىم جٷزٸڭٸزدە ۇيىپ تۇردى. جاس كەزٸڭٸزدە تٶبەڭٸزگە قالپاق قوندىرمايتىن بۇيرا شاشىڭىز… قار جاۋىپ, اسپان جاق گٷلدەي باستادى عوي. اعا, اسىقساڭىزشى!»
ەبٸش اعاعا جولدانباي قالعان حاتتاردىڭ بەس-التاۋىنىڭ جارىققا شىعۋىنا مەنٸڭ دوسىم, اقىن, جۋرناليست, قايراتكەر جۇمابەك مۇقاننىڭ ەسەرٸ زور بولدى. انىعىندا, ونىڭ ەبٸش كەكٸلباەۆتاي ابىزدىڭ كەزەكتٸ كەدەسٸنە ارناپ جازعان «جٷز كٷندٸك جالعىزدىق» اتتى ەسسەسٸ. جۇمابەك ەبٸش اعاعا رۋحاني جاقىن, جانى ەرٸپ سىرلاسار ٸنٸسٸ بوپ ٶستٸ. كٶپ سىردى قۇلاعىنا قورعاسىن عىپ قۇيا بەرٸپتٸ. ابىزدىڭ ەر الۋان كٶڭٸل كٷي ٷستٸندە ايتقان ەڭگٸمەلەرٸ قالامىنا تٸرٸ سٶيلەم بوپ ٸلٸنٸپتٸ. جاندى سۋرەت بوپ جۇعىپتى. اياۋلى تۇلعادان ابزال كٶڭٸلٸن اياماعان اۆتورعا مىڭ سان العىس! بۇل جيناقتى بولاشاقتا جازىلار ٷلكەن ەستەلٸك, ەستٸ كٸتاپتىڭ بەتاشارى دەپ بٸلەيٸك.
بۇل – جوقتاۋ!
بۇل – مٸنەجات!
بار قازاقتىڭ اتىنان!
بۇل – تاعزىم!
الاش جۇرتىنىڭ اتىنان!
راحىمجان وتارباەۆ,
جازۋشى-دراماتۋرگ.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ
