Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna alǵashqy Joldaýyna bir jyl ótti. Endi 1 qyrkúiekte QR Prezidentiniń ekinshi Joldaýy kútilip otyr. Osy oraida bir jyl kóleminde oryndalǵan tapsyrmalar men keibir ózekti máseleler Strategy2050.kz saityndaǵy sholýda jan-jaqty atap ótilgen.
Ótken jyly 2019 jyly 2 qyrkúiekte Memleket basshysy Qasym- Jomart Toqaev Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda Qazaqstan halqyna alǵashqy Joldaýyn jariialady. «Zaman talabyna sai tiimdi memleket», «Azamattardyń quqyqtary men qaýipsizdigin qamtamasyz etý», «Qarqyndy damyǵan jáne inkliýzivti ekonomika», «Áleýmettik jańǵyrýdyń jańa kezeńi», «Qýatty óńirler – qýatty el» siiaqty bes bólimnen turatyn Joldaýda elimizde qordalanǵan problemalardy sheshý joldary men Elbasy strategiiasyn jalǵastyrý baǵyttary qarastyryldy.
QR Prezidenti Q.Toqaevtyń 2019 jylǵy 2 qyrkúiektegi «Syndarly qoǵamdyq dialog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaýynda negizinen áleýmettik máselelerge, memlekettik basqarý salasyndaǵy problemalarǵa, saiasi reforma júrgizý qajettiligine kóńil bólgen. Jyl kóleminde osy problemalardy sheshý úshin zańnamalarǵa ózgertýler engizilip, jańa zańdar qabyldandy, baǵdarlamalar iske asyrylýda. Onyń bir jyl ishinde jemisin kórip, nátijesin shyǵarý ońai sharýa emes, degenmen alǵashqy jetistikteri men qiynshylyqtaryn atap kórsetýge bolady.
Memleket basshysy Joldaýdyń Zaman talabyna sai memleket bóliminde elimizge saiasi jańǵyrýdyń, satyly reformanyń qajet ekendigine toqtaldy. Tabysty ekonomika men áleýmettik damýǵa qoǵamdyq-saiasi jańǵyrýsyz jete almaitynymyzdy aita kelip, «Kúshti Prezident – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasy basty damý qaǵidatymyz ekenine toqtaldy. Bul Elbasy kezinde bastalǵan ókilettikterdi bólý jónindegi reformanyń naqty jalǵasy deýge bolady. Sondai-aq halyqtyń úkimetke degen senimin nyǵaitý jáne ózara dialogyn arttyrý maqsatynda «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn ortaq mindet retinde usyndy. Jyl kóleminde Prezident Q.Toqaev esimimen bailanysty eń jii aitylatyn tujyrymdamanyń biri osy. «Halyqtyń úni» degenimiz jeke azamattardan bastap, oppozitsiialyq partiialardyń ártúrli alańdarda memlekettiń damýyna qatysty kózqarastary. Prezident osylaisha zaman talabyna sai memleket ornatý úshin kelesidei tapsyrmalar oryndalý kerektigin atap kórsetti:
1) Partiia qurylysy úderisin jalǵastyrý.
2) halyqpen tiimdi keri bailanys ornatý
3) mitingter týraly zańnamany jetildirý
4) qoǵamdyq kelisimdi nyǵaitý
Eń aldymen, kóppartiialyqtyń, saiasi básekeniń, oi-pikirdiń san alýandyǵy ýaqyt ótken saiyn ózekti bolyp kele jatyr. Qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń saiasi alańynda jetekshi partiia «Nur Otannan» basqa «Aq jol» jáne QHKP parlamenttik partiialary, JSDP jáne «Aýyl» partiiasy, QDP, «Sen, Alash» tirkelmegen partiialary, «Oyan, Qazaqstan», «HAQ» qozǵalystary bar. Saiasi júie turaqty bolýy úshin saiasi partiialar jáne qozǵalystarmen yntymaqtastyqta jumys isteý kerektigi Joldaýda aityldy. Partiialar men qozǵalystar kóbeigen soń, qoǵamda óz pikiri men kózqarasyn bildirýshiler de artatyny zańdy qubylys. Azamattardyń saiasi belsendiligi zańnyń sheńberinde, beibit jáne konstrýktivti bolýy úshin birqatar sharalar qabyldandy. Jalpy, elimizdegi saiasi-partiialyq transformatsiia úshin mańyzdy úsh qadam jasaldy:
- «Sailaý týraly» konstitýtsiialyq zańǵa jáne «Saiasi partiialar» týraly zańǵa ózgerister engizildi. Endi saiasi partiialardy tirkeý jeńildetilip, burynǵydai 40 myń emes, 20 myń múshesi bolsa jetkilikti. Bul – saiasi dodaǵa qatysamyn degen qozǵalystarǵa berilgen múmkindik. Sonymen qosa, el Parlamentindegi jastar men áielderdiń sany artady. Aldaǵy Parlament Májilisiniń sailaýy tartysty, kóppartiialy jáne saiai pliýralizmniń kórinisi bolady degen úmit bar.
- 2020 jyly 25 mamyrda № 333-VI «Qazaqstan Respýblikasynda beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń Zańy qabyldandy. Beibit jinalystar týraly alǵashqy zań 25 jyl buryn qabyldanǵanyn eskeretin bolsaq, qoǵamnyń ózgerisine sai mitingterdi ótkizýdiń orny, ruqsat alý, negizgi qaǵidattary, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtary osy zańda kórsetilgen.
- QR Prezidenti 2020 jyly 2 maýsymda «Qazaqstan Respýblikasynyń Parlamenti jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» QR Konstitýtsiialyq zańyna tolyqtyrýlar engizý týraly» zańyna qol qoidy. Ol boiynsha: «Parlamenttik oppozitsiia – Parlament Májilisinde ókildik etetin jáne parlamenttik kópshilikke kirmeitin, ádette, áleýmettik-ekonomikalyq jáne (nemese) qoǵamdyq-saiasi máseleler boiynsha parlamenttik kópshilikke qaraǵanda ózge pozitsiia ustanatyn saiasi partiia nemese saiasi partiialar.
Osy zańnamalyq ózgerister saiasi landshaftta jańa saiasi uiymdardyń ózara básekelestigin arttyrady, sailaý protsesiniń meilinshe ashyq ótýin qadaǵalaýǵa múmkindik beredi, sondai-aq Parlamentke jańa oppozitsiialyq partiialar ótken jaǵdaida zań shyǵarý organynyń rólin kúsheitýge jol ashýy múmkin dep sanaimyz. Sondai-aq Prezident aityp otyrǵan «yqpaldy Parlament» qaǵidatyn iske asyrýǵa jasalǵan qadamdardyń biri bolmaq. Parlamentte ǵana emes, qoǵamda da jetekshi saiasi kúsh retinde Nur Otan partiiasy ózine úlken jaýapkershilik alady. «Nur Otan» partiiasy N.Nazarbaevtyń 2020 jyldyń 17 tamyzy men 3 qazany aralyǵynda praimeriz ótkizý týraly Qaýlysyna sáikes partiiaishilik irikteýdiń erejesin jariialady. Erejege sáikes, praimerizdiń negizgi maqsaty – barlyq deńgeidegi máslihattar men Parlament Májilisindegi tiimdi depýtattyq korpýsty odan ári qalyptastyrý úshin básekelestik negizde jańa kóshbasshylardy anyqtaý. Sonymen qosa, zańnamalyq ózgeristerge sáikes, partiialyq tizimderde keminde 30% áielder jáne 20%-y 35 jasqa deiingi jastar usynylýy kerek delingen. 2020 jyldyń 27 tamyzyndaǵy málimet boiynsha praimerizge qatysýǵa 10 316 adam ótinish berip, 9 218 azamat kandidat bolyp tirkelgen. Ashyq praimeriz ótkizý qoǵam músheleri tarapynan demokratiialyq jańǵyrýdyń úlgisi retinde baǵalanyp, qoldaýǵa ie bolyp jatyr.
Memlekettik qyzmetshilerdiń sanyn emes, sapasyn arttyrý máselesi ózekti bolyp keledi. Q.Toqaev Joldaýda «2020 jyldan bastap biz memlekettik qyzmetshilerdiń sanyn birtindep qysqartýǵa kirisip, únemdelgen qarajatty neǵurlym paidaly qyzmetkerlerdi yntalandyrýǵa jumsaimyz» degen edi. 2024 jylǵa qarai memlekettik qyzmetshilerdiń jáne ulttyq kompaniia qyzmetkerleriniń sanyn 25 paiyzǵa deiin qysqartý mejesi qoiyldy. Osyǵan sáikes, Memleket basshysynyń 2019 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy №19-4233-4 qararymen 2020 jyly memlekettik qyzmetshiler sanyn 5%-ǵa qysqartý sheshimi qoldaý tapty. Bul rette, 2020 jyl ishinde bul kórsetkishti 20%-ǵa deiin ońtailandyrý joldary, onyń ishinde 2021 jylǵa qarai faktorlyq-baldyq shkala negizinde eńbekaqy tóleýdiń jańa júiesine kóshýdi eskere otyryp pysyqtalmaq. Memlekettik qyzmetshilerdiń sanyn qysqartý, olardyń kásibi deńgeiin kóterý, sondai-aq halyqpen keri bailanysyn nyǵaitý mańyzdy. Sondyqtan, Prezident usynǵan «Jastar kadrlyq rezervi» jobasy da keń qoldaý taýyp, memlekettik qyzmetshiler qataryn jańa tolqynmen tolyqtyra bildi.
Prezident Joldaýda qoiǵan tapsyrmalardy oryndaý maqsatynda QR AQDM Azamattyq qoǵamdy damytýdyń 2025 jylǵa deiingi tujyrymdamasynyń (budan ári - tujyrymdama) jobasyn ázirledi. Tujyrymdama jobasy qoǵamdyq uiymdar, biznes-qurylymdar, sarapshylyq qaýym ókilderiniń qatysýymen dialog alańdarynda, respýblikalyq jáne óńirlik konferentsiialarda, azamattyq qoǵamnyń 600-den astam ókilderiniń qatysýymen ótken kezdesýlerde talqylandy. Azamattyq qoǵam ókilderiniń, memlekettik organdardyń, sarapshylardyń kelip túsken usynystary men usynymdaryn eskere otyryp, Tujyrymdama jobasy pysyqtaldy. Osy Tujyrymdama jobasyn ázirleý, kelisý jáne bekitý jónindegi Jol kartasy da bekitildi. 2020 jylǵy 2 maýsymda «Qazaqstan Respýblikasynyń azamattyq qoǵamyn damytýdyń 2025 jylǵa deiingi tujyrymdamasyn bekitý týraly «Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Jarlyǵynyń jobasy týraly« Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń № 341 qaýlysy qabyldanǵan. Qazirgi ýaqytta atalǵan Tujyrymdama jobasy memlekettik organdardyń jáne qoǵam ókilderiniń eskertpelerine sáikes jan-jaqty pysyqtalyp, biylǵy jyly qabyldanady dep kútilýde.
Prezident Joldaýynyń bir bóligi áleýmettik jańǵyrýǵa arnaldy. Onyń eń mańyzdysy – bilim berý sapasyn arttyrý. Bir jyl kóleminde Memleket basshysynyń bilim berý qyzmetteriniń sapasyna jaýap bermeitin JOO sanyn qysqartý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda BǴM mynadai jumystar júrgizdi:
1. Joǵary oqý oryndarynyń bilim berý qyzmetine qoiylatyn talaptardy kúsheitý maqsatynda úlgilik erejelerge, biliktilik talaptaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi.
2. Joǵary oqý oryndarynyń qyzmetine taldaý júrgizildi, onyń nátijeleri 2019 jylǵy 10 jeltoqsanda jáne 2020 jylǵy 27 aqpanda Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń janynan qurylǵan JOO ońtailandyrý máseleleri jónindegi Komissiianyń qaraýyna berildi.
Biyl naýryz aiynda «Qainar» akademiiasy, Qazaq eńbek jáne áleýmettik qatynastar akademiiasy, Almaty ýniversiteti birigý boiynsha memorandýmǵa qol qoidy. Úkimettiń 2019 jylǵy 11 qazandaǵy № 752 qaýlysymen 4 memlekettik JOO 2 iri ýniversitetke – M.H. Dýlati atyndaǵy Taraz aimaqtyq ýniversitetine jáne A. Baitursynov atyndaǵy Qostanai aimaqtyq ýniversitetine biriktirildi.
Al, «Pedagog statýsy» týraly zańnyń qabyldanýy, muǵalimder men JOO oqytýshylardyń júktemesiniń azaitylýy, jalaqysynyń kóbeiýi, stýdentterdiń, magistranttar men doktoranttardyń stipendiiasynyń ósýi, oqý granttary men jas ǵalymdarǵa arnalǵan ǵylymi-zertteý granttarynyń artýy, muǵalimder men sport jáne mádeniet qyzmetkerlerin turǵyn úimen qamtamasyz etý biylǵy jyly atqarylǵan úlken istiń bir bóligi.
Sot jáne quqyq qorǵaý júiesindegi reformalar aldyńǵy aitylǵan saiasi reformalarmen tyǵyz bailanysty. Elimizde jynystyq zorlyq-zombylyq, pedofiliia, esirtki taratý, adam saýdasy, áielderge qatysty turmystyq zorlyq-zombylyq azaimai keledi. Azamattardyń muń-muqtajdyqtaryn tyńdap, ony sheshýge atsalysý, jedel nazar aýdaryp, máseleni ýshyqtyryp almai ýaqytynda sheshim qabyldaý kerektigi Joldaýda aitylǵan edi. Prezident Ákimshiligi janynan qurylǵan Ótinishterdi qaraýdy baqylaý bólimine bir jyl kóleminde 30 myńnan astam ótinish, ai saiyn shamamen 2,5 myń aryz túsip otyrǵan. Ótinishterdiń sany biyl ótken jylmen salystyrǵanda 40 paiyzǵa deiin artqan jáne qabyldaýǵa jyl boiy 2 myń adam jazylǵan eken. Iaǵni, halyqtyń óz máselesin sheshýde ortalyq memlekettik organǵa degen senimi artsa, ekinshi jaǵynan jergilikti deńgeidegi keibir organdardyń jaýapkershiligi tómen ekenin kórsetedi.
Prezident Joldaýynda 2020 jyly Ál-Farabidiń 1150 jyldyǵy, Abai Qunanbaiulynyń 175 jyldyǵy, Altyn Ordanyń 750-jyldyǵy syndy mereitoilardy jalpyhalyqtyq deńgeide ótkizý týraly aitylǵan edi. Mundai datalar rýhani qundylyqtardy dáripteýge, halyqtyń birligi men yntymaqtastyǵyn nyǵaitýǵa septigin tigizeri anyq.
«Ulyq Ulys» (Altyn Orda) 750 jyldyq mereitoiyn merekeleý jónindegi is-sharalar jospary Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń 2019 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy №1059 qaýlysymen bekitilgen. Josparlanǵan mereke sheńberinde tek ortalyq deńgeide ǵylymi-zertteý jáne taldamalyq zertteýler júrgizý, tarihi-mádeni mura obektilerin qalpyna keltirý, mádeni is-sharalar, týristik marshrýttardy ázirleý, týristerge jaǵdai jasaý jáne kólik-logistikalyq infraqurylymdy jetildirý qarastyrylǵan.
Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyna daiyndyq jáne ony merekeleý jónindegi is-sharalar josparyna sáikes qazirgi ýaqytta Joshy jáne Alash han kesenelerinde ǵylymi-restavratsiialaý jumystary júrgizilýde, onda tarihi-mádeni keshen qurylady, «Ulytaý» vizit-ortalyǵynyń qurylysyn aiaqtaý josparlanýda. «Qasietti Ulytaý», «Han Joly», «Terekti áýlie» jáne t. b. jańa týristik marshrýttar ázirlendi.
QR Prezidentiniń endigi Joldaýynda jańa qalyptasqan jaǵdaida koronadaǵdarystan shyǵý joldary, halyqtyń ál-aýqatyn nyǵaitý, jeke kásipkerlik pen aýylmsharýashylyǵyn damytý, bilim berý men jumyspen qamtý, tsifrlyq múmkindikterdi ár salada paidalaný, el táýelsizdiginiń 30-jyldyǵyna daiyndyq jumystary baiandalady dep kútilýde.
.jpeg)