QR Prezidenti jandaǵy Qazaqstan strategiialyq zertteýler institýtynyń direktory Zarema Sháýkenova Prezidenttiń Qazaqstan halqyna Joldaýyn júzege asyrý jumystaryna baǵa berdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«QR Prezidenti Q.Toqaevtyń «Jańa jaǵdaidaǵy Qazaqstan: is-qimyl kezeńi» Qazaqstan halqyna Joldaýy bir jaǵynan, daǵdarysqa qarsy sharalardyń teńdestirilgen jospary, ekinshi jaǵynan – orta merzimdi perspektivaǵa arnalǵan reformalardyń dáiekti baǵdarlamasy boldy. Túsindirý jumystaryn júieli júrgizý úshin osy Joldaý jariia etilgen jaǵdaidy túsiný qajet. Álemdik valiýta qorynyń boljaýynsha, álemdik JIÓ 2020 jyly 5,2%-ǵa qysqarady, al jahandyq daǵdarystyń saldary uzaqqa sozylady. Sarapshylardyń pikirinshe, jahandyq ekonomikany qalpyna keltirý 3 jyldan 5 jylǵa deiin sozylady, al COVID-19 pandemiiasyn jeńý úshin kem degende eki jyl qajet bolmaq. Onyń ústine, halyqaralyq jaǵdai qarqyn alyp kele jatqan saýda soǵysymen jáne álemniń jetekshi derjavalary – AQSh pen Qytai arasyndaǵy geosaiasi qarama-qaishylyqtarmen, Taiaý Shyǵys pen Ońtústik Aziiadaǵy aimaqtyq qaqtyǵystardyń shielenisýimen, munai baǵasynyń joǵary qubylýymen kúrdelene tústi», - dep atap ótti institýt basshysy.
Bul jaǵdaida Qazaqstan ońtaily jáne aiqyn strategiiany tańdady – koronavirýstyń taralý qarqynyn tejeý, halyqtyń neǵurlym osal toptaryna, shaǵyn jáne orta bizneske, óndiristik sektorǵa kómek kórsete otyryp, ulttyq meditsina júiesiniń quldyraýyna jol bermeý.
«Álemniń barlyq elderinde pandemiia jalpy ekonomikalyq ál-aýqatqa nuqsan keltirdi. Biraq kóptegen elderdiń úkimeti halyqtyń densaýlyǵy men ómiri ekonomikalyq kórsetkishterden góri mańyzdy dep sanaidy. Dál osyndai maqsat Qazaqstan Prezidentiniń karantindik sharalardy engizý jónindegi dáiekti jáne berik saiasatynyń negizinde jatyr. Pandemiia kezinde Qazaqstan basshylyǵy memleket pen ekonomikany basqarýdy qolǵa alýǵa májbúr boldy. Sonymen birge, «qateliktermen jumys» udaiy júrgizilip, reformalar jalǵasýda. Mundai júieli ózgeristerdiń baǵyttary Prezident Q.K.Toqavetyń Joldaýynda naqty kórsetilgen», - dedi Z. Sháýkenova.
Qazir – ekonomikalyq qyzmet kezeń-kezeńimen qalpyna keltirilip jatqanda ekonomikany turaqtandyrý jóninde strategiialyq sipattaǵy sharalardy qabyldaý mańyzdy. Ol úshin burynǵy jetkizý tizbekterin qalpyna keltirý, toqtatylǵan jobalardy qaita iske qosý, sheteldik investitsiialardyń kelýin qamtamasyz etý, ulttyq ekonomikany ártaraptandyrý jónindegi josparlardy júzege asyrý qajet.
«Aldyńǵy Joldaýdyń mindetterin oryndaýdyń kúrdeliligi ony iske asyrý merziminiń álemde jáne Qazaqstanda pandemiianyń bastalýymen tuspa-tus kelýimen bailanysty boldy, mundai jaǵdaida memlekettik apparat resýrstarynyń basym bóligi epidemiologiialyq jaǵdaidy baqylaýǵa jáne karantin jaǵdaiynda qoǵamnyń tirshiligin qamtamasyz etýdiń bazalyq júielerin qoldaýǵa qaita baǵyttaldy. Sondyqtan jańa Joldaýda memlekettik basqarýdyń tiimdiligin arttyrý, óńirlerdegi ómir sapasyn qamtamasyz etý, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý máselelerin sheshý, sot júiesiniń táýelsizdigin nyǵaitý jáne azamattardyń memleketti basqarýǵa qatysý deńgeiin arttyrý siyndy mańyzdy tezister qaita ózektendirildi», - deidi QSZI basshysy.
Onyń aitýynsha, Joldaýda qoiylǵan mindetter aldaǵy bes jylǵa arnalǵan. Osy mindetter memlekettik josparlaý júiesiniń qujattarynda, qoǵamdyq ómirdiń aiasy men salalaryn damytý jónindegi tujyrymdamalarda naqtylanatyn bolady.
Osylaisha, Úkimet qabyldaǵan Joldaýdy iske asyrý jónindegi Jalpyulttyq jospar Memleket basshysy belgilegen negizgi baǵyttar boiynsha 143 tarmaqtan turady. Onyń ishinde «memlekettik basqarýdyń jańa úlgisi» - 10 tarmaq, mysaly, oǵan sáikes 2021 jylǵy 1 shildeden bastap memlekettik organdar qyzmetiniń tiimdiligin odan ári arttyrý maqsatynda memlekettik qyzmetshilerge aqy tóleýdiń jańa júiesi iske qosylady.
«Jalpyulttyq jospardyń kóptegen tarmaqtary Prezident Joldaýynyń «jańa jaǵdaidaǵy ekonomikalyq damý» - 42 tarmaq, «ádiletti memleket azamattardyń múddesin qorǵaý jolynda» - 30 tarmaq jáne «qoljetimdi ári sapaly bilim» - 16 tarmaq siiaqty baǵyttaryna jatatyny qisyndy bolyp sanalady. Qazaqstandyq bilim berýdiń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrýǵa qatysty tarmaqtar qatarynda tolyqqandy oqý protsesin qamtamasyz etý úshin biryńǵai bilim berý onlain-platformasy ázirlenetin bolady. Onyń qajettigi bilim berý júiesiniń qashyqtan oqytýǵa kóshý kezeńinde erekshe kórindi. Joldaýda «tsifrlandyrý - barlyq reformalardyń negizgi elementi» siiaqty baǵyty 8 tarmaqty kózdeidi, «teńgerimdi aýmaqtyq damý» - 2 tarmaqty kózdeidi», - deidi Z. Sháýkenova.
Joldaýda «azamattardyń áleýmettik ál-aýqaty» jáne «azamattardyń memleketti basqarý isine qatysýy» siiaqty mańyzdy baǵyttardy iske asyrýǵa da tiisinshe 10 jáne 7 tarmaq bólingen. Onyń arasynda qoǵamda kóp talqyǵa túsken jaǵdailar da bar, azamattarǵa turǵyn úi satyp alý, emdeý nemese qarjy uiymdarynyń basqarýyna berý úshin óz jinaqtarynyń bir bóligin paidalanýǵa jáne halyqtyń aýyl ákimderin sailaýyn engizýge múmkindik berilmek.
«Biylǵy Joldaýda halyq tarapynan barynsha qoldaý tapqan baǵyty retinde Memleket basshysynyń elimizdiń densaýlyq saqtaý júiesiniń damýy, atap aitqanda, meditsina kadrlaryn daiarlaý týraly málimdemelerin ataýǵa bolady. Q.K.Toqaevtyń aitýynsha, «Pandemiia sirek kezdesetin baǵyt dárigerlerin: epidemiologtardy, infektsionisterdi, reanimatologtardy, pýlmonologtardy, kardiologtardy daiarlaý máselesin kóterdi. Úkimetke meditsinalyq mekemelerdi kadrlarmen qamtamasyz etýdiń uzaq merzimdi boljamyn jasaýdy tapsyramyn». Shynynda da, pandemiia kezinde sirek kezdesetin joǵary mamandandyrylǵan dárigerlerdi daiarlaý qajettigi kúrt óskenin kórdik. Uzaq merzimdi kezeńde halyq arasyndaǵy meditsinalyq-demografiialyq úrdisterdi, halyqaralyq integratsiianyń áserin eskere otyryp, densaýlyq saqtaýdyń kadrlyq resýrstaryn damytýdyń strategiialyq paiymyn engizý qajet», - deidi sarapshy.
Densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda kórsetilgendei, «2018 jyly dárigerler tapshylyǵy jumyspen qamtylmaǵan 2482 shtattyq oryndy kórsetti. Eń kóp tapshylyq anesteziologiia-reanimatologiia, psihiatriia, jalpy dárigerlik praktika, akýsheriia jáne ginekologiia, pediatriia mamandyqtary boiynsha baiqalady. Dáriger kadrlarǵa qajettilikti qamtamasyz etý maqsatynda memlekettik densaýlyq saqtaý uiymdarynda mindetti úsh jyldyq jumyspen óteý engizildi, respýblikalyq jáne jergilikti biýdjet qarajaty esebinen memlekettik bilim berý tapsyrystary bólinedi».
Orta bilimnen keiingi bilimi bar mamandardy daiarlaýǵa arnalǵan memlekettik bilim berý tapsyrysynda 2020-2021 jyldary 19 meditsinalyq kolledjde 400 grant bólindi. «Emdeý isi» mamandyǵy boiynsha joǵary bilimi bar mamandardy daiarlaýǵa 225 grant bólindi, 2021-2022 jyldary 300 grant, al 2022-2023 jyldary 325 grant bólý josparlanýda. Joǵary oqý ornynan keiingi bilimi bar mamandardy daiarlaýǵa (rezidentýra) 2020-2021 oqý jylynda 14 bilim berý uiymdarynda «Anesteziologiia jáne reanimatologiia» mamandyǵy boiynsha 240 grant, «Pýlmonologiia» - 33, «Kardiologiia» - 20, «Infektsiialyq aýrýlar» - 200 grant bólindi.
QR DSM resmi ókili 2020 jylǵy 4 qyrkúiekte OKQ-da ótken baspasóz máslihatyndai aitqandai, «Jyl sońyna deiin 11 oblys ortalyǵynda 2,5 myń tósek-orynǵa arnalǵan 12 modýldik infektsiialyq aýrýhana qurylysy aiaqtalady, sondai-aq Óskemen men Tarazdaǵy jedel járdem aýrýhanalarynyń bos turǵan ǵimarattaryn qaita beiindeý josparlanýda. Jańadan ashylatyn statsionarlar qolda bar kadrlardy qaita bólý, mamandardyń tálimgerligimen jeke klinikalardyń, rezidentter men internderdiń mamandaryn tartý arqyly meditsina kadrlarymen jasaqtalatyn bolady».
Qazirgi kezde pandemiiadan týyndaǵan oqytý formatyna bailanysty meditsinalyq qyzmetkerlerdi daiarlaý sapasy tómendemeýi úshin kóp jumys atqarylyp jatyr. QR Bilim jáne ǵylym ministri Ashat Aimaǵambetov meditsinalyq mamandyqtar boiynsha oqytýdyń 70% onlain-dárister men seminarlarǵa, al qalǵan 30% sanitarlyq-gigienalyq sharalardy qatań saqtai otyryp dástúrli formattaǵy zerthanalyq jáne praktikalyq sabaqtarǵa jatatynyn basa aitty. Internatýra men rezidentýraǵa daiyndyq tikelei jáne qashyqtyq formatynda júzege asyrylady.
«Jalpy, Prezident Joldaýyn júzege asyrý – atqarýshy biliktiń mindeti. Premer-ministr Asqar Maminniń aitýynsha, «Joldaýda qoiylǵan mindetterdi sheshý ekonomikanyń turaqtylyǵy men básekege qabilettiligin arttyrý faktoryna ainalady. Memleket basshysy jańa jaǵdaiǵa sáikes keletin memlekettik jáne ekonomikalyq saiasatty ýaqytynda jasaý boiynsha naqty is-sharalar josparyn belgiledi». Premer-Ministr Úkimettiń Joldaýdy tolyq jáne ýaqtyly oryndaý úshin barlyq qajetti resýrstar men quraldar bar dep atap ótti», - deidi Zarema Sháýkenova.
.jpeg)