پرەزيدەنت جولداۋى قالاي جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر – ساراپشى پٸكٸرٸ

قر پرەزيدەنتٸ جانداعى قازاقستان ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زارەما شەۋكەنوۆا پرەزيدەنتتٸڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جٷزەگە اسىرۋ جۇمىستارىنا باعا بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.

«قر پرەزيدەنتٸ ق.توقاەۆتىڭ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ٸس-قيمىل كەزەڭٸ» قازاقستان حالقىنا جولداۋى بٸر جاعىنان, داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ تەڭدەستٸرٸلگەن جوسپارى, ەكٸنشٸ جاعىنان – ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان رەفورمالاردىڭ دەيەكتٸ باعدارلاماسى بولدى. تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷيەلٸ جٷرگٸزۋ ٷشٸن وسى جولداۋ جارييا ەتٸلگەن جاعدايدى تٷسٸنۋ قاجەت. ەلەمدٸك ۆاليۋتا قورىنىڭ بولجاۋىنشا, ەلەمدٸك جٸٶ 2020 جىلى 5,2%-عا قىسقارادى, ال جاھاندىق داعدارىستىڭ سالدارى ۇزاققا سوزىلادى. ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, جاھاندىق ەكونوميكانى قالپىنا كەلتٸرۋ 3 جىلدان 5 جىلعا دەيٸن سوزىلادى, ال COVID-19 پاندەميياسىن جەڭۋ ٷشٸن كەم دەگەندە ەكٸ جىل قاجەت بولماق. ونىڭ ٷستٸنە, حالىقارالىق جاعداي قارقىن الىپ كەلە جاتقان ساۋدا سوعىسىمەن جەنە ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ دەرجاۆالارى – اقش پەن قىتاي اراسىنداعى گەوساياسي قاراما-قايشىلىقتارمەن, تاياۋ شىعىس پەن وڭتٷستٸك ازيياداعى ايماقتىق قاقتىعىستاردىڭ شيەلەنٸسۋٸمەن, مۇناي باعاسىنىڭ جوعارى قۇبىلۋىمەن كٷردەلەنە تٷستٸ», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ينستيتۋت باسشىسى. 

بۇل جاعدايدا قازاقستان وڭتايلى جەنە ايقىن ستراتەگييانى تاڭدادى – كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋ قارقىنىن تەجەۋ, حالىقتىڭ نەعۇرلىم وسال توپتارىنا, شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە, ٶندٸرٸستٸك سەكتورعا كٶمەك كٶرسەتە وتىرىپ, ۇلتتىق مەديتسينا جٷيەسٸنٸڭ قۇلدىراۋىنا جول بەرمەۋ. 

«ەلەمنٸڭ بارلىق ەلدەرٸندە پاندەمييا جالپى ەكونوميكالىق ەل-اۋقاتقا نۇقسان كەلتٸردٸ. بٸراق كٶپتەگەن ەلدەردٸڭ ٷكٸمەتٸ حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن ٶمٸرٸ ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردەن گٶرٸ ماڭىزدى دەپ سانايدى. دەل وسىنداي ماقسات قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ كارانتيندٸك شارالاردى ەنگٸزۋ جٶنٸندەگٸ دەيەكتٸ جەنە بەرٸك ساياساتىنىڭ نەگٸزٸندە جاتىر. پاندەمييا كەزٸندە قازاقستان باسشىلىعى مەملەكەت پەن ەكونوميكانى باسقارۋدى قولعا الۋعا مەجبٷر بولدى. سونىمەن بٸرگە, «قاتەلٸكتەرمەن جۇمىس» ۇدايى جٷرگٸزٸلٸپ, رەفورمالار جالعاسۋدا. مۇنداي جٷيەلٸ ٶزگەرٸستەردٸڭ باعىتتارى پرەزيدەنت ق.ك.توقاۆەتىڭ جولداۋىندا ناقتى كٶرسەتٸلگەن», - دەدٸ ز. شەۋكەنوۆا. 

قازٸر – ەكونوميكالىق قىزمەت كەزەڭ-كەزەڭٸمەن قالپىنا كەلتٸرٸلٸپ جاتقاندا ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ جٶنٸندە ستراتەگييالىق سيپاتتاعى شارالاردى قابىلداۋ ماڭىزدى. ول ٷشٸن بۇرىنعى جەتكٸزۋ تٸزبەكتەرٸن قالپىنا كەلتٸرۋ, توقتاتىلعان جوبالاردى قايتا ٸسكە قوسۋ, شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردىڭ كەلۋٸن قامتاماسىز ەتۋ, ۇلتتىق ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ جوسپارلاردى جٷزەگە اسىرۋ قاجەت.

«الدىڭعى جولداۋدىڭ مٸندەتتەرٸن ورىنداۋدىڭ كٷردەلٸلٸگٸ ونى ٸسكە اسىرۋ مەرزٸمٸنٸڭ ەلەمدە جەنە قازاقستاندا پاندەمييانىڭ باستالۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋٸمەن بايلانىستى بولدى, مۇنداي جاعدايدا مەملەكەتتٸك اپپارات رەسۋرستارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ ەپيدەميولوگييالىق جاعدايدى باقىلاۋعا جەنە كارانتين جاعدايىندا قوعامنىڭ تٸرشٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ بازالىق جٷيەلەرٸن قولداۋعا قايتا باعىتتالدى. سوندىقتان جاڭا جولداۋدا مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, ٶڭٸرلەردەگٸ ٶمٸر ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ مەسەلەلەرٸن شەشۋ, سوت جٷيەسٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن نىعايتۋ جەنە ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتٸ باسقارۋعا قاتىسۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ سيىندى ماڭىزدى تەزيستەر قايتا ٶزەكتەندٸرٸلدٸ», - دەيدٸ قسزي باسشىسى. 

ونىڭ ايتۋىنشا, جولداۋدا قويىلعان مٸندەتتەر الداعى بەس جىلعا ارنالعان. وسى مٸندەتتەر مەملەكەتتٸك جوسپارلاۋ جٷيەسٸنٸڭ قۇجاتتارىندا, قوعامدىق ٶمٸردٸڭ اياسى مەن سالالارىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ تۇجىرىمدامالاردا ناقتىلاناتىن بولادى.

وسىلايشا, ٷكٸمەت قابىلداعان جولداۋدى ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ جالپىۇلتتىق جوسپار مەملەكەت باسشىسى بەلگٸلەگەن نەگٸزگٸ باعىتتار بويىنشا 143 تارماقتان تۇرادى. ونىڭ ٸشٸندە «مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ جاڭا ٷلگٸسٸ» - 10 تارماق, مىسالى, وعان سەيكەس 2021 جىلعى 1 شٸلدەدەن باستاپ مەملەكەتتٸك ورگاندار قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ودان ەرٸ ارتتىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەرگە اقى تٶلەۋدٸڭ جاڭا جٷيەسٸ ٸسكە قوسىلادى.

«جالپىۇلتتىق جوسپاردىڭ كٶپتەگەن تارماقتارى پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ «جاڭا جاعدايداعى ەكونوميكالىق دامۋ» - 42 تارماق, «ەدٸلەتتٸ مەملەكەت ازاماتتاردىڭ مٷددەسٸن قورعاۋ جولىندا» - 30 تارماق جەنە «قولجەتٸمدٸ ەرٸ ساپالى بٸلٸم» - 16 تارماق سيياقتى باعىتتارىنا جاتاتىنى قيسىندى بولىپ سانالادى. قازاقستاندىق بٸلٸم بەرۋدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا قاتىستى تارماقتار قاتارىندا تولىققاندى وقۋ پروتسەسٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بٸرىڭعاي بٸلٸم بەرۋ ونلاين-پلاتفورماسى ەزٸرلەنەتٸن بولادى. ونىڭ قاجەتتٸگٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ قاشىقتان وقىتۋعا كٶشۋ كەزەڭٸندە ەرەكشە كٶرٸندٸ. جولداۋدا «تسيفرلاندىرۋ - بارلىق رەفورمالاردىڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ» سيياقتى باعىتى 8 تارماقتى كٶزدەيدٸ, «تەڭگەرٸمدٸ اۋماقتىق دامۋ» - 2 تارماقتى كٶزدەيدٸ», - دەيدٸ ز. شەۋكەنوۆا. 

جولداۋدا «ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك ەل-اۋقاتى» جەنە «ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتٸ باسقارۋ ٸسٸنە قاتىسۋى» سيياقتى ماڭىزدى باعىتتاردى ٸسكە اسىرۋعا دا تيٸسٸنشە 10 جەنە 7 تارماق بٶلٸنگەن. ونىڭ اراسىندا قوعامدا كٶپ تالقىعا تٷسكەن جاعدايلار دا بار, ازاماتتارعا تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋ, ەمدەۋ نەمەسە قارجى ۇيىمدارىنىڭ باسقارۋىنا بەرۋ ٷشٸن ٶز جيناقتارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن پايدالانۋعا جەنە حالىقتىڭ اۋىل ەكٸمدەرٸن سايلاۋىن ەنگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرٸلمەك.

«بيىلعى جولداۋدا حالىق تاراپىنان بارىنشا قولداۋ تاپقان باعىتى رەتٸندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلٸمٸزدٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ دامۋى, اتاپ ايتقاندا, مەديتسينا كادرلارىن دايارلاۋ تۋرالى مەلٸمدەمەلەرٸن اتاۋعا بولادى. ق.ك.توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, «پاندەمييا سيرەك كەزدەسەتٸن باعىت دەرٸگەرلەرٸن: ەپيدەميولوگتاردى, ينفەكتسيونيستەردٸ, رەانيماتولوگتاردى, پۋلمونولوگتاردى, كارديولوگتاردى دايارلاۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ. ٷكٸمەتكە مەديتسينالىق مەكەمەلەردٸ كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ بولجامىن جاساۋدى تاپسىرامىن». شىنىندا دا, پاندەمييا كەزٸندە سيرەك كەزدەسەتٸن جوعارى مامانداندىرىلعان دەرٸگەرلەردٸ دايارلاۋ قاجەتتٸگٸ كٷرت ٶسكەنٸن كٶردٸك. ۇزاق مەرزٸمدٸ كەزەڭدە حالىق اراسىنداعى مەديتسينالىق-دەموگرافييالىق ٷردٸستەردٸ, حالىقارالىق ينتەگراتسييانىڭ ەسەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ كادرلىق رەسۋرستارىن دامىتۋدىڭ ستراتەگييالىق پايىمىن ەنگٸزۋ قاجەت», - دەيدٸ ساراپشى. 

دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىندا كٶرسەتٸلگەندەي, «2018 جىلى دەرٸگەرلەر تاپشىلىعى جۇمىسپەن قامتىلماعان 2482 شتاتتىق ورىندى كٶرسەتتٸ. ەڭ كٶپ تاپشىلىق انەستەزيولوگييا-رەانيماتولوگييا, پسيحياترييا, جالپى دەرٸگەرلٸك پراكتيكا, اكۋشەرييا جەنە گينەكولوگييا, پەدياترييا ماماندىقتارى بويىنشا بايقالادى. دەرٸگەر كادرلارعا قاجەتتٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا مٸندەتتٸ ٷش جىلدىق جۇمىسپەن ٶتەۋ ەنگٸزٸلدٸ, رەسپۋبليكالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ تاپسىرىستارى بٶلٸنەدٸ».

ورتا بٸلٸمنەن كەيٸنگٸ بٸلٸمٸ بار مامانداردى دايارلاۋعا ارنالعان مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ تاپسىرىسىندا 2020-2021 جىلدارى 19 مەديتسينالىق كوللەدجدە 400 گرانت بٶلٸندٸ. «ەمدەۋ ٸسٸ» ماماندىعى بويىنشا جوعارى بٸلٸمٸ بار مامانداردى دايارلاۋعا 225 گرانت بٶلٸندٸ, 2021-2022 جىلدارى 300 گرانت, ال 2022-2023 جىلدارى 325 گرانت بٶلۋ جوسپارلانۋدا. جوعارى وقۋ ورنىنان كەيٸنگٸ بٸلٸمٸ بار مامانداردى دايارلاۋعا (رەزيدەنتۋرا) 2020-2021 وقۋ جىلىندا 14 بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا «انەستەزيولوگييا جەنە رەانيماتولوگييا» ماماندىعى بويىنشا 240 گرانت, «پۋلمونولوگييا» - 33, «كارديولوگييا» - 20, «ينفەكتسييالىق اۋرۋلار» - 200 گرانت بٶلٸندٸ.

قر دسم رەسمي ٶكٸلٸ 2020 جىلعى 4 قىركٷيەكتە وكق-دا ٶتكەن باسپاسٶز مەسليحاتىنداي ايتقانداي, «جىل سوڭىنا دەيٸن 11 وبلىس ورتالىعىندا 2,5 مىڭ تٶسەك-ورىنعا ارنالعان 12 مودۋلدٸك ينفەكتسييالىق اۋرۋحانا قۇرىلىسى اياقتالادى, سونداي-اق ٶسكەمەن مەن تارازداعى جەدەل جەردەم اۋرۋحانالارىنىڭ بوس تۇرعان عيماراتتارىن قايتا بەيٸندەۋ جوسپارلانۋدا. جاڭادان اشىلاتىن ستاتسيونارلار قولدا بار كادرلاردى قايتا بٶلۋ, مامانداردىڭ تەلٸمگەرلٸگٸمەن جەكە كلينيكالاردىڭ, رەزيدەنتتەر مەن ينتەرندەردٸڭ ماماندارىن تارتۋ ارقىلى مەديتسينا كادرلارىمەن جاساقتالاتىن بولادى». 

قازٸرگٸ كەزدە پاندەمييادان تۋىنداعان وقىتۋ فورماتىنا بايلانىستى مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردٸ دايارلاۋ ساپاسى تٶمەندەمەۋٸ ٷشٸن كٶپ جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆ مەديتسينالىق ماماندىقتار بويىنشا وقىتۋدىڭ 70% ونلاين-دەرٸستەر مەن سەمينارلارعا, ال قالعان 30% سانيتارلىق-گيگيەنالىق شارالاردى قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ دەستٷرلٸ فورماتتاعى زەرتحانالىق جەنە پراكتيكالىق ساباقتارعا جاتاتىنىن باسا ايتتى. ينتەرناتۋرا مەن رەزيدەنتۋراعا دايىندىق تٸكەلەي جەنە قاشىقتىق فورماتىندا جٷزەگە اسىرىلادى.

«جالپى, پرەزيدەنت جولداۋىن جٷزەگە اسىرۋ – اتقارۋشى بيلٸكتٸڭ مٸندەتٸ. پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننٸڭ ايتۋىنشا, «جولداۋدا قويىلعان مٸندەتتەردٸ شەشۋ ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعى مەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ فاكتورىنا اينالادى. مەملەكەت باسشىسى جاڭا جاعدايعا سەيكەس كەلەتٸن مەملەكەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق ساياساتتى ۋاقىتىندا جاساۋ بويىنشا ناقتى ٸس-شارالار جوسپارىن بەلگٸلەدٸ». پرەمەر-مينيستر ٷكٸمەتتٸڭ جولداۋدى تولىق جەنە ۋاقتىلى ورىنداۋ ٷشٸن بارلىق قاجەتتٸ رەسۋرستار مەن قۇرالدار بار دەپ اتاپ ٶتتٸ», - دەيدٸ زارەما شەۋكەنوۆا.