Foto: Pexels.com
Ózińdi ózgelerden kim seziný, iaǵni «kompleks nepolnotsennosti» terminin eń alǵash psihoanalitik Alfred Adler sipattaǵan. Ol bul sezim adamnyń ózin basqa adamdarmen salystyryp, kemshilikterin únemi baiqap turýynan týyndaidy dep tujyrymdaǵan. Bir sózben aitqanda, bul adamnyń óz múmkindikteri men qabiletterine senbeýi, ózin basqalardan tómen sezinýi.
Álbette, bul qubylys adam ómiriniń ártúrli aspektilerine, sonyń ishinde áleýmettik, kásibi, jáne jeke qarym-qatynastarǵa áser etpei qoimaidy, eresek ómirde depressiiaǵa alyp kelýi yqtimal.
Jalpy, bul teris qubylys bolǵanymen, keide adamdy ómirde jaqsy jetistikterge jetýge yntalandyrýy da múmkin.
Túbiri nede?
Ózin ózgelerden kem seziný balalyq shaqtaǵy tárbiege, ata-ananyń balany qoldaý deńgeiine, jáne qorshaǵan ortanyń áserine bailanysty týyndaýy múmkin. Tárbieleý barysynda balaǵa únemi syn aityp, kemshilikterin basa kórsetý, nemese basqa balalarmen salystyryp, olardyń jetistikterimen balany tómendetý onyń boiynda osy kemshiliktiń paida bolýy ákeledi. Sonymen qatar, mekteptegi nemese áleýmettik ortadaǵy býlling (qorlaý) siiaqty jaǵdailar da ózin tómen sezinýge alyp kelýi múmkin.
Sondai-aq Alfred Adler bul sezim fizikalyq kemshilikterden (mysaly, boidyń qysqalyǵy nemese dene múshesindegi qandai da bir jetispeýshilik), ata-ananyń shamadan tys qamqorlyǵynan, bolmasa múldem elemeýinen bolýy múmkin ekenin aitady.
Ózin kem sezinýdiń belgileri
Ózin kem sezinýdiń belgileri kelesidei bolýy múmkin: óz múmkindikteri men qabiletterine senbeý, ózin tym tómen baǵalaý, ózin qadirlemeý jáne ainalasyndaǵylardy ózinen qaraǵanda myqty ári basym sezinýi.
Ózin kem seziný ári qarai órbi berse, ártúrli psihologiialyq buzylystar men psihikalyq aýrýlarǵa ákelýi múmkin. Mysaly, adamda sýitsidtik oilar paida bolýy, basqa adamdarǵa psihologiialyq táýeldilik, nevrozdardyń ártúrli kórinisteri, tulǵanyń degradatsiiasy baiqalýy múmkin. Osyndai jaǵdaida adam sozylmaly depressiiaǵa ushyrap, ózin-ózi aiyptaý, ózine aiaýshylyq seziný sekildi jaǵdailardy bastan keshiredi. Sonymen qatar, osyndai kúidegi adamdardyń ainalasyndaǵy adamdarmen qarym-qatynasta qiyndyqtar týyndaýy yqtimal.
Ózin tómen sezinýdiń taǵy bir kórinisi — adamnyń ainalasyndaǵylardyń nazaryn ózine aýdartýǵa tyrysýy. Basqa kórinisterine tuiyqtyq, qatelik jasaýdan qorqý, turaqty kúizelis kiredi.
Qoryta aitqanda belgileri mynadai:
- - Óz-ózine senimsizdik: Adam únemi óz qabiletterin tómen baǵalaidy, jetistikterin elemeidi, olardy túkke turǵysyz dep esepteidi.
- - Qorqynysh pen mazasyzdyq: Áleýmettik ortada ózin jaisyz sezinip, sátsizdikke ushyraýdan qorqady. Sondyqtan jalǵyzdyqty tańdaidy nemese kerisinshe, bir adamǵa táýeldi bolýy múmkin.
- - Táýeldilik: Basqalardyń pikiri men baǵasyna táýeldi bolý, óz betinshe sheshim qabyldaýdan qorqý.
- - Ózin basqalarmen salystyrý: Árdaiym basqa adamdardyń jetistikterimen salystyryp, ózin tómen sanaý.
Ózin kem seziný tek psihologiialyq faktorlarmen ǵana emes, demografiialyq, áleýmettik, saiasi, dini, etnikalyq jáne tipti jynystyq faktorlarmen de órbýi múmkin. Kóp jaǵdaida seksýaldyq azshylyq ókilderi, kemsitýshilikke ushyraǵandyqtan, ózderin tómen sezinedi. Sondai-aq kedei otbasylarda ósken adamdar arasynda áleýmettik teńsizdikke bailanysty mazaqtaý nemese býlling bolǵan jaǵdaida taptyq tómen seziný qalyptasýy múmkin.
Áseri men saldary
Ózin tómen seziný ár adamda ártúrli baiqalýy múmkin. Keibir adamda bul bilikke qumarlyq arqyly kórinis tabady — olar otbasynda nemese jumys ornynda basqalardy tómendetýge tyrysady. Erler men áielder bul kemshilikti ártúrli jolmen sheshedi, biraq, mysaly, kásibi salada ózin-ózi kórsetýge umtylý ortaq belgilermen júzege asady. Óz kemshiligin kásibi jetistikteri arqyly óteýge tyrysatyn adamdar kóp jaǵdaida mektepte qorlyq kórgen bolýy múmkin (mysaly, býlling). Er adamdar keide bul sezimdi kóp qyzben júrý arqyly almastyrýǵa tyrysady. Biraq bul mahabbat pen nazarǵa zárýlikti tolyq óteýge kómektespeidi jáne janyna tynyshtyq ákelmeidi.
Sondai-aq mundai adamdar qurban róline enip, sol róli arqyly sezimdi óteidi. Jigitter ózin kem sezinbeý úshin kóbine yzaqor bolady nemese kóp mólsherde ishimdik tutynady, bul alkogolizmge ákelýi múmkin. Sondai-aq olar óz mártebesin kórsetip qalýdan taiynbaidy: altyn áshekeiler, sporttyq kólikter, qymbat kiim siiaqty baǵaly zattarymen maqtanady. Tákapparlyq ta ishki ózin-ózi qadirleý seziminiń buzylǵanyn kórsetýi múmkin.
Ózin kem seziný árdaiym adamdarmen qarym-qatynas protsesinde qalyptasady. Mysaly, bala kezinde kedei ómir súrip, aýqatty synyptastarynan mazaq kórgen bala eresek ómirde bai bolý úshin baryn salýy múmkin. Bul áreket onyń kem sezinýne negizdelýi yqtimal. Eger ainalasyndaǵylar onyń kedei otbasynan shyqqanyna mán bermese, ol eresek kezinde bai bolý jolyna basqa sebeptermen túsýi múmkin. Mysaly, ol óz isinen lázzat alyp, sony jaqsy meńgerip, jaqsy aqsha tabýy múmkin.
Ózin kem sezinýmen qalai kúresýge bolady?
Kóp jaǵdaida, ózin tómen sezinetin adamdar kúizelis, qiyndyqtardy eńserýdegi problemalar, otbasyndaǵy nemese jumystaǵy problemalar siiaqty belgilermen psihologqa júginedi. Patsientter ózindegi bul sezim týraly beihabar bolýy múmkin, óitkeni kóp jaǵdaida ol kóptegen qordalanǵan máselelerdiń astarynda jatady.
Psihologiialyq diagnostika barysynda terapevt patsienttiń bastapqy shaǵymdarynyń sebepterin anyqtaýǵa tyrysady. Ádette, bul sebepter adamnyń ótken ómirinde jasyrynyp jatady. Psihoterapevtke bul sezimniń damýyna túrtki bolǵan oqiǵany tabý mańyzdy. Kez kelgen psihologiialyq simptomdardyń sebebi kóbinese basqa adamdarmen qarym-qatynasta bolady, sondyqtan ótken ómirdegi qai ýaqytta jáne kimmen bolǵan travmalyq áreketti anyqtaý mańyzdy. Osylaisha, ózin tómen seziný keshenin anyqtap, ony emdeýge kóshýge bolady.
Psiholog óz-ózine senimdilikti arttyrý, psihologiialyq qoldaý, óz-ózine pozitivti kózqaras qalyptastyrý, salystyrýdan aryltý siiaqty keshendi jumys arqyly osy sezimdi eńserýge kómektesedi.
Oqi otyryńyz: Úsheýdiń dramasy: «Karpman úshburyshy» degenimiz ne jáne odan qalai shyǵýǵa bolady?
Daiyndaǵan: Anara Baýyrjanqyzy
