فوتو: Pexels.com
ٶزٸڭدٸ ٶزگەلەردەن كٸم سەزٸنۋ, ياعني «كومپلەكس نەپولنوتسەننوستي» تەرمينٸن ەڭ العاش پسيحواناليتيك الفرەد ادلەر سيپاتتاعان. ول بۇل سەزٸم ادامنىڭ ٶزٸن باسقا ادامدارمەن سالىستىرىپ, كەمشٸلٸكتەرٸن ٷنەمٸ بايقاپ تۇرۋىنان تۋىندايدى دەپ تۇجىرىمداعان. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, بۇل ادامنىڭ ٶز مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن قابٸلەتتەرٸنە سەنبەۋٸ, ٶزٸن باسقالاردان تٶمەن سەزٸنۋٸ.
ەلبەتتە, بۇل قۇبىلىس ادام ٶمٸرٸنٸڭ ەرتٷرلٸ اسپەكتٸلەرٸنە, سونىڭ ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك, كەسٸبي, جەنە جەكە قارىم-قاتىناستارعا ەسەر ەتپەي قويمايدى, ەرەسەك ٶمٸردە دەپرەسسيياعا الىپ كەلۋٸ ىقتيمال.
جالپى, بۇل تەرٸس قۇبىلىس بولعانىمەن, كەيدە ادامدى ٶمٸردە جاقسى جەتٸستٸكتەرگە جەتۋگە ىنتالاندىرۋى دا مٷمكٸن.
تٷبٸرٸ نەدە?
ٶزٸن ٶزگەلەردەن كەم سەزٸنۋ بالالىق شاقتاعى تەربيەگە, اتا-انانىڭ بالانى قولداۋ دەڭگەيٸنە, جەنە قورشاعان ورتانىڭ ەسەرٸنە بايلانىستى تۋىنداۋى مٷمكٸن. تەربيەلەۋ بارىسىندا بالاعا ٷنەمٸ سىن ايتىپ, كەمشٸلٸكتەرٸن باسا كٶرسەتۋ, نەمەسە باسقا بالالارمەن سالىستىرىپ, ولاردىڭ جەتٸستٸكتەرٸمەن بالانى تٶمەندەتۋ ونىڭ بويىندا وسى كەمشٸلٸكتٸڭ پايدا بولۋى ەكەلەدٸ. سونىمەن قاتار, مەكتەپتەگٸ نەمەسە ەلەۋمەتتٸك ورتاداعى بۋللينگ (قورلاۋ) سيياقتى جاعدايلار دا ٶزٸن تٶمەن سەزٸنۋگە الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن.
سونداي-اق الفرەد ادلەر بۇل سەزٸم فيزيكالىق كەمشٸلٸكتەردەن (مىسالى, بويدىڭ قىسقالىعى نەمەسە دەنە مٷشەسٸندەگٸ قانداي دا بٸر جەتٸسپەۋشٸلٸك), اتا-انانىڭ شامادان تىس قامقورلىعىنان, بولماسا مٷلدەم ەلەمەۋٸنەن بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ايتادى.
ٶزٸن كەم سەزٸنۋدٸڭ بەلگٸلەرٸ
ٶزٸن كەم سەزٸنۋدٸڭ بەلگٸلەرٸ كەلەسٸدەي بولۋى مٷمكٸن: ٶز مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن قابٸلەتتەرٸنە سەنبەۋ, ٶزٸن تىم تٶمەن باعالاۋ, ٶزٸن قادٸرلەمەۋ جەنە اينالاسىنداعىلاردى ٶزٸنەن قاراعاندا مىقتى ەرٸ باسىم سەزٸنۋٸ.
ٶزٸن كەم سەزٸنۋ ەرٸ قاراي ٶربي بەرسە, ەرتٷرلٸ پسيحولوگييالىق بۇزىلىستار مەن پسيحيكالىق اۋرۋلارعا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. مىسالى, ادامدا سۋيتسيدتٸك ويلار پايدا بولۋى, باسقا ادامدارعا پسيحولوگييالىق تەۋەلدٸلٸك, نەۆروزداردىڭ ەرتٷرلٸ كٶرٸنٸستەرٸ, تۇلعانىڭ دەگراداتسيياسى بايقالۋى مٷمكٸن. وسىنداي جاعدايدا ادام سوزىلمالى دەپرەسسيياعا ۇشىراپ, ٶزٸن-ٶزٸ ايىپتاۋ, ٶزٸنە اياۋشىلىق سەزٸنۋ سەكٸلدٸ جاعدايلاردى باستان كەشٸرەدٸ. سونىمەن قاتار, وسىنداي كٷيدەگٸ ادامداردىڭ اينالاسىنداعى ادامدارمەن قارىم-قاتىناستا قيىندىقتار تۋىنداۋى ىقتيمال.
ٶزٸن تٶمەن سەزٸنۋدٸڭ تاعى بٸر كٶرٸنٸسٸ — ادامنىڭ اينالاسىنداعىلاردىڭ نازارىن ٶزٸنە اۋدارتۋعا تىرىسۋى. باسقا كٶرٸنٸستەرٸنە تۇيىقتىق, قاتەلٸك جاساۋدان قورقۋ, تۇراقتى كٷيزەلٸس كٸرەدٸ.
قورىتا ايتقاندا بەلگٸلەرٸ مىناداي:
- - ٶز-ٶزٸنە سەنٸمسٸزدٸك: ادام ٷنەمٸ ٶز قابٸلەتتەرٸن تٶمەن باعالايدى, جەتٸستٸكتەرٸن ەلەمەيدٸ, ولاردى تٷككە تۇرعىسىز دەپ ەسەپتەيدٸ.
- - قورقىنىش پەن مازاسىزدىق: ەلەۋمەتتٸك ورتادا ٶزٸن جايسىز سەزٸنٸپ, سەتسٸزدٸككە ۇشىراۋدان قورقادى. سوندىقتان جالعىزدىقتى تاڭدايدى نەمەسە كەرٸسٸنشە, بٸر ادامعا تەۋەلدٸ بولۋى مٷمكٸن.
- - تەۋەلدٸلٸك: باسقالاردىڭ پٸكٸرٸ مەن باعاسىنا تەۋەلدٸ بولۋ, ٶز بەتٸنشە شەشٸم قابىلداۋدان قورقۋ.
- - ٶزٸن باسقالارمەن سالىستىرۋ: ەردايىم باسقا ادامداردىڭ جەتٸستٸكتەرٸمەن سالىستىرىپ, ٶزٸن تٶمەن ساناۋ.
ٶزٸن كەم سەزٸنۋ تەك پسيحولوگييالىق فاكتورلارمەن عانا ەمەس, دەموگرافييالىق, ەلەۋمەتتٸك, ساياسي, دٸني, ەتنيكالىق جەنە تٸپتٸ جىنىستىق فاكتورلارمەن دە ٶربۋٸ مٷمكٸن. كٶپ جاعدايدا سەكسۋالدىق ازشىلىق ٶكٸلدەرٸ, كەمسٸتۋشٸلٸككە ۇشىراعاندىقتان, ٶزدەرٸن تٶمەن سەزٸنەدٸ. سونداي-اق كەدەي وتباسىلاردا ٶسكەن ادامدار اراسىندا ەلەۋمەتتٸك تەڭسٸزدٸككە بايلانىستى مازاقتاۋ نەمەسە بۋللينگ بولعان جاعدايدا تاپتىق تٶمەن سەزٸنۋ قالىپتاسۋى مٷمكٸن.
ەسەرٸ مەن سالدارى
ٶزٸن تٶمەن سەزٸنۋ ەر ادامدا ەرتٷرلٸ بايقالۋى مٷمكٸن. كەيبٸر ادامدا بۇل بيلٸككە قۇمارلىق ارقىلى كٶرٸنٸس تابادى — ولار وتباسىندا نەمەسە جۇمىس ورنىندا باسقالاردى تٶمەندەتۋگە تىرىسادى. ەرلەر مەن ەيەلدەر بۇل كەمشٸلٸكتٸ ەرتٷرلٸ جولمەن شەشەدٸ, بٸراق, مىسالى, كەسٸبي سالادا ٶزٸن-ٶزٸ كٶرسەتۋگە ۇمتىلۋ ورتاق بەلگٸلەرمەن جٷزەگە اسادى. ٶز كەمشٸلٸگٸن كەسٸبي جەتٸستٸكتەرٸ ارقىلى ٶتەۋگە تىرىساتىن ادامدار كٶپ جاعدايدا مەكتەپتە قورلىق كٶرگەن بولۋى مٷمكٸن (مىسالى, بۋللينگ). ەر ادامدار كەيدە بۇل سەزٸمدٸ كٶپ قىزبەن جٷرۋ ارقىلى الماستىرۋعا تىرىسادى. بٸراق بۇل ماحاببات پەن نازارعا زەرۋلٸكتٸ تولىق ٶتەۋگە كٶمەكتەسپەيدٸ جەنە جانىنا تىنىشتىق ەكەلمەيدٸ.
سونداي-اق مۇنداي ادامدار قۇربان رٶلٸنە ەنٸپ, سول رٶلٸ ارقىلى سەزٸمدٸ ٶتەيدٸ. جٸگٸتتەر ٶزٸن كەم سەزٸنبەۋ ٷشٸن كٶبٸنە ىزاقور بولادى نەمەسە كٶپ مٶلشەردە ٸشٸمدٸك تۇتىنادى, بۇل الكوگوليزمگە ەكەلۋٸ مٷمكٸن. سونداي-اق ولار ٶز مەرتەبەسٸن كٶرسەتٸپ قالۋدان تايىنبايدى: التىن ەشەكەيلەر, سپورتتىق كٶلٸكتەر, قىمبات كيٸم سيياقتى باعالى زاتتارىمەن ماقتانادى. تەكاپپارلىق تا ٸشكٸ ٶزٸن-ٶزٸ قادٸرلەۋ سەزٸمٸنٸڭ بۇزىلعانىن كٶرسەتۋٸ مٷمكٸن.
ٶزٸن كەم سەزٸنۋ ەردايىم ادامدارمەن قارىم-قاتىناس پروتسەسٸندە قالىپتاسادى. مىسالى, بالا كەزٸندە كەدەي ٶمٸر سٷرٸپ, اۋقاتتى سىنىپتاستارىنان مازاق كٶرگەن بالا ەرەسەك ٶمٸردە باي بولۋ ٷشٸن بارىن سالۋى مٷمكٸن. بۇل ەرەكەت ونىڭ كەم سەزٸنۋنە نەگٸزدەلۋٸ ىقتيمال. ەگەر اينالاسىنداعىلار ونىڭ كەدەي وتباسىنان شىققانىنا مەن بەرمەسە, ول ەرەسەك كەزٸندە باي بولۋ جولىنا باسقا سەبەپتەرمەن تٷسۋٸ مٷمكٸن. مىسالى, ول ٶز ٸسٸنەن لەززات الىپ, سونى جاقسى مەڭگەرٸپ, جاقسى اقشا تابۋى مٷمكٸن.
ٶزٸن كەم سەزٸنۋمەن قالاي كٷرەسۋگە بولادى?
كٶپ جاعدايدا, ٶزٸن تٶمەن سەزٸنەتٸن ادامدار كٷيزەلٸس, قيىندىقتاردى ەڭسەرۋدەگٸ پروبلەمالار, وتباسىنداعى نەمەسە جۇمىستاعى پروبلەمالار سيياقتى بەلگٸلەرمەن پسيحولوگقا جٷگٸنەدٸ. پاتسيەنتتەر ٶزٸندەگٸ بۇل سەزٸم تۋرالى بەيحابار بولۋى مٷمكٸن, ٶيتكەنٸ كٶپ جاعدايدا ول كٶپتەگەن قوردالانعان مەسەلەلەردٸڭ استارىندا جاتادى.
پسيحولوگييالىق دياگنوستيكا بارىسىندا تەراپەۆت پاتسيەنتتٸڭ باستاپقى شاعىمدارىنىڭ سەبەپتەرٸن انىقتاۋعا تىرىسادى. ەدەتتە, بۇل سەبەپتەر ادامنىڭ ٶتكەن ٶمٸرٸندە جاسىرىنىپ جاتادى. پسيحوتەراپەۆتكە بۇل سەزٸمنٸڭ دامۋىنا تٷرتكٸ بولعان وقيعانى تابۋ ماڭىزدى. كەز كەلگەن پسيحولوگييالىق سيمپتومداردىڭ سەبەبٸ كٶبٸنەسە باسقا ادامدارمەن قارىم-قاتىناستا بولادى, سوندىقتان ٶتكەن ٶمٸردەگٸ قاي ۋاقىتتا جەنە كٸممەن بولعان تراۆمالىق ەرەكەتتٸ انىقتاۋ ماڭىزدى. وسىلايشا, ٶزٸن تٶمەن سەزٸنۋ كەشەنٸن انىقتاپ, ونى ەمدەۋگە كٶشۋگە بولادى.
پسيحولوگ ٶز-ٶزٸنە سەنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ, پسيحولوگييالىق قولداۋ, ٶز-ٶزٸنە پوزيتيۆتٸ كٶزقاراس قالىپتاستىرۋ, سالىستىرۋدان ارىلتۋ سيياقتى كەشەندٸ جۇمىس ارقىلى وسى سەزٸمدٸ ەڭسەرۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
وقي وتىرىڭىز: ٷشەۋدٸڭ دراماسى: «كارپمان ٷشبۇرىشى» دەگەنٸمٸز نە جەنە ودان قالاي شىعۋعا بولادى?
دايىنداعان: انارا باۋىرجانقىزى
