Túrkistan oblysyndaǵy ortaǵasyrlyq Otyrar qalashyǵynda arheologtar Altyn Orda dáýirine jatatyn eń kóne meshittiń ornyn anyqtady, dep habarlaidy ult.kz.
XIII ǵasyrdyń ekinshi jartysy men XIV ǵasyrǵa tiesili nysan búginge deiin Otyrardan tabylǵan eń erte kezeńdegi meshit sanalady. Sonymen qatar qazba barysynda qala tarihynda alǵash ret tas tóselgen kóshe de ashyldy.
Zertteý QR Ǵylym jáne joǵary bilim ministrliginiń qarjylandyrýymen júzege asyrylyp jatqan «Qazaqstanǵa islam dininiń enýin jáne taralýyn arheologiialyq jáne jazba derekter negizinde zertteý» ǵylymi jobasy aiasynda júrgizilýde. Arheologiialyq ekspeditsiiany tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Muhtar Qoja basqarady.
Biylǵy dalalyq maýsymda Otyrardyń shahristan bóliginde júrgizilgen qazba jumystary kezinde bes qurylys kezeńine jatatyn mádeni qabattar anyqtalǵan. Joǵarǵy qabattardan turǵyn úiler, sharýashylyq bólmeleri, qumyra kúidiretin peshter men qysh tóselgen kósheler tabylsa, eń tómengi qabattan Altyn Orda kezeńine jatatyn meshittiń qabyrǵalary jáne oǵan aparatyn tas kóshe ashylǵan.
Professor Muhtar Qojanyń aitýynsha, ǵimarattyń meshit ekenin birneshe belgi dáleldeidi. Atap aitqanda, qabyrǵalardyń qubyla baǵytyna dál sáikestenip salynýy, mańynan kóptegen musylmandyq jerleý oryndarynyń tabylýy jáne ǵimaratqa deiin arnaiy ákelingen úlken tastarmen kóshe tóselýi onyń dini nysan bolǵanyn kórsetedi.
Arheologtar qazirge deiin meshittiń bir bóligin ǵana ashqan. Ǵalymdardyń boljamynsha, qazirgi zerttelgen aýmaq meshittiń aldyndaǵy aýla bolýy múmkin, al mihraby ornalasqan negizgi bóligi áli jer astynda jatyr.
Qazba barysynda Otyrar tarihy úshin erekshe mańyzy bar birqatar qundy jádigerler tabyldy. Olardyń qatarynda arab jazýy bar mór-júzik, syrly pandjara, kúmbez ushyna ornatylatyn qýbba, syrly siiasaýyttyń bólshegi, súiekten jasalǵan quraldar jáne túrli kezeńderge jatatyn kúmis, mys, sondai-aq qytai teńgeleri bar. Mamandardyń aitýynsha, bul oljalar Otyrardyń Uly Jibek jolyndaǵy iri saýda ortalyqtarynyń biri bolǵanyn taǵy bir márte dáleldeidi.
Buǵan deiin, 2025 jyly osy ekspeditsiia Otyrardyń rabad bóliginen eki bólmesinde de mihraby bar turǵyn úi keshenin anyqtaǵan bolatyn. Radiokómirtekti taldaý nátijesinde onyń VIII ǵasyrdyń ortasyna jatatyny belgili boldy. Bul Ortalyq Aziiadaǵy turǵyn úi ishinen tabylǵan alǵashqy mihrabtardyń biri retinde baǵalanǵan.
Ǵalymdardyń pikirinshe, biylǵy jańalyqtar Otyrardyń XIII ǵasyrdan keiin de qarqyndy damyp, Altyn Orda dáýirinde qala mádenietiniń gúldengen ortalyqtarynyń biri bolǵanyn aiqyn kórsetedi. Sondai-aq tas tóselgen kóshe men kóne meshittiń orny bolashaqta óńirdiń tarihi-týristik áleýetin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Qazirgi ýaqytta tabylǵan nysandy konservatsiialaý jumystary júrgizilýde. Al zertteý nátijeleri 2026 jylǵy 28–29 qyrkúiekte Ulybritaniianyń Kembridj qalasynda ótetin halyqaralyq ǵylymi konferentsiiada tanystyrylady.
