Otandyq biznesti qalai ońaltamyz?

«Uly Dala eli» forýmynda osy másele keńinen sóz boldy

Keshe Astana qalasynda «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń bastamasymen «Uly Dala eli» otandyq taýar óndirýshilerdiń ekinshi forýmy ótti. Shara aiasynda «Qazaqstannyń úzdik taýary» kórme-baiqaýy da uiymdastyrylýda. Burnaǵy kúni bastalǵan shara búgin de jalǵasatyn bolady. Onda óńirlik kórme-baiqaýlarda jeńip shyqqan 145 otandyq kompaniianyń ónimderi kópshilik nazaryna usynylǵan.

Aldymen elimizdiń jeti júzge jýyq kásipkeri jáne sala mamandary qatysqan shara jaiynda áńgimelesek.

«NADLoC» qyzmeti «Atamekenge» qajet

Biyl ekinshi márte uiymdas­tyrylǵan otandyq biznes ókilderiniń basqosýynda Investitsiialar jáne damý ministri Jeńis Qasymbek baiandama jasady. Ol sózinde «NADLoC» jergilikti qamtýdy damytý ulttyq agenttigi» AQ-tyń keiingi toǵyz aidyń málimetterin jetkizdi. «Ulttyq agenttik derekterine súiensek, sońǵy úsh toqsanda naryqta jergilikti úles 58,3 paiyzdy quraǵan. Jalpy, naryqta satylǵan taýarlar, qyzmet kórsetý túrleriniń úlesi 1 trln 596 mlrd teńge boldy. Biraq muny ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrsaq, qazaq­standyq taýardyń úlesi 7,7 paiyzǵa tómendegeni baiqalady. Onyń basty sebebi – teńge baǵamynyń ózgerýi, import­tyq shikizat kóleminiń shamamen 35 paiyzǵa ósýi. Alaida, Úkimet ta­rapynan otandyq taýar óndirýshilerge qoldaý kórsetilip jatyr. Naq­tyraq aitsaq, ol indýstriialan­dyrý saiasaty, normativtik-quqyqtyq bazanyń jetildirilýi jáne uzaq merzimdi tapsyrys­tar», dedi ministr.

«Uly Dala eli» forýmynda ult­tyq kásipkerler palatasynyń bas­qarma tóraǵasy Abylai Myr­zahmetov keler jyldan bastap «NADLoC» ulttyq agenttiginiń qyz­meti resmi monitoring júr­gizip, bizneske qoljetimdiliktiń biryńǵai bazasyn jasaý úshin «Atamekenge» tapsyrylatynyn aitty. «Biz eksport jumysynyń bizge berilgenin qalaimyz. Inves­titsiialar «Kaznex Invest» qara­maǵynda qalady. Joǵaryda atal­ǵan qyzmetti alǵashqy toqsanda qabyl­dap alý josparymyzda bar», dedi ulttyq palata tóraǵasy. Ol ká­sipkerler palatasynyń Qytai men Reseige naqty jol karta­lary bar eksportty damytý tu­jyrymdamasyn ústimizdegi jyl­dyń jeltoqsanynda ázirleýge daiyn ekenin de áńgimeledi.

Óz ónimderimizdiń úlesin kóterý qajet

Forýmda «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Nur­jan Áltaev baiandama jasap, sheteldik jer qoinaýyn paidalanýshylar otandyq ónimdi tutyn­ǵysy kelmeitindigin aitty. «In­vestitsiialar jáne damý minis­trligi «Jer qoinaýy jáne jer qoinaýyn paidalaný týraly» kodekske ózgerister engizýdi josparlap otyr. Osy kodekstiń aiasynda jer qoi­naýyn paidalanýshylardyń taýardy satyp alýdy retteý máse­lesi talqylanýda. Meniń oiym­­sha, olardyń orynsyz satyp alý­larynyń sońy ókinishpen aiaqtalýy múmkin. Sheteldikter otandyq ónimdi tutynbai, óz elderiniń taýa­ryn paidalanýǵa qushtar. Qazaq­standyq taýarlardy áreń satyp alady», dedi ol. Nurjan Áltaev máseleni sheshýdiń joly re­tinde «Jer qoinaýy jáne jer qoi­naýyn paidalaný týraly» kodeks­ke óz­gerister engizý qajettigin atap ótti.

Basqarma tóraǵasynyń orynbasary memlekettik organdardan naryq­taǵy otandyq taýardyń úlesin kóterý úshin tiisti shara­lar qolǵa alýdy talap etti. «Biz Inves­titsiialarlar jáne damý, Qar­jy ministrlikterinen memle­kettik satyp alýlarǵa aýdit júrgizýdi suradyq. Sondai-aq, atalmysh organdar otandyq ónimniń úlesin arttyrý maqsatynda naqty túsindirý jumystaryn jetildirýi qajet. Sebebi, kásipkerler otandyq taýar­dyń paiyzdyq úlesi joǵary dep aqparat beredi. Al teksergen kezde aqparat shyndyqqa janaspaidy», dep túiindedi sózin N. Áltaev.

Jiynda otandyq ónimderdi ótkizý, onyń satý alańyna shyǵa­rylýy basty áńgime arqaýyna ainaldy. «Satyp alý. Taýar ótkizý. Saýda. Eksport» paneldik sessiia­synda jergilikti úlesti arttyrý taqyryby keń talqylandy. El táýelsizdigin alǵaly ekonomikanyń túrli salasynda otandyq taýar shy­ǵarýdyń úrdisi qalyptasyp, jolǵa qoiylǵany ras. Alaida, otan­dyq óndirýshiler taýardy satý alańyna shyǵarǵan kezde tú­rli qiyndyqtarǵa tap bolyp ja­­tady. Kásipkerlerdiń syrtqy naryqqa shyǵýyna ne kedergi? Biz­neske qandai qoldaý qajet? Qazaqstannyń barlyq ulttyq kom­paniialarynyń basshylary, biz­nes-qaýymdastyq ókilderi jáne kásip­kerler qatysqan pikirtalasta osy jáne ózge de máseleler talqy­landy.

Úzdik taýar óndirýshiler osynda

Endi kórme-baiqaýǵa oralsaq, «Qazaqstannyń úzdik taýary» sharasyna 150-dei kompaniia atsalysyp jatqanyn aittyq. Olardyń qatarynda elimizdiń túkpir-túk­pirinen úzdik dep tanylǵan taýar óndirýshiler bar. Máselen, elektr quraldaryn óndiretin «Kelet» AQ, sport kiimderin tigetin «Zibro» tsehy, aiaq kiim tigetin aqmolalyq «Samhat» fabrikasy, Ońtústik Qazaqstan oblysynan kelgen «Nazar tekstil» kilem toqý fab­rikasy, «Batsý» kirpish zaýyty, rezina ónimderimen ainalysatyn «KazTETs» ortalyǵy, injenerlik qyzmetter kórsetetin jáne taýarlar shyǵaratyn «Jahan-Atyraý» kompaniiasy, «Lepsi» bal ónimderi, avtohimiia suiyqtyqtaryn shy­ǵaratyn aqtóbelik «Mixelite» zaýyty, júgeri ónimderin daiyndaityn «Raýmena» kompaniiasy, ózge de túrli sala kásipkerleri «Kórme» zalynda. Aitpaqshy, Qazaq­stan­da qurastyrylǵan «KIA» elek­tromobili de kópshilik nazaryna usynylǵan.

«Mundai jiynnyń, kórmeniń áriptesterimizge paidasy zor dep bilemin. Kókeide júrgen kóp saýalǵa jaýap alýdamyz. Ásirese, zattarymyzdy ózge memleketterge eksporttaýda kezdesetin ke­der­gilerdiń aldyn alýdy úirený ús­tindemiz. Kásipkerlerge jasalatyn osyndai qamqorlyq arta tússe, memleket qazynasyna túsetin qarajat ta eselenetin edi.

Taǵy aita keterim, qazaq­standyqtar sheteldik brendterge qyzyǵa bermei, óz ónimderimizge suranysty kóbeitýge kúsh salsa deimin. Kez kelgen damyǵan memleketter óz ónimderin jarnamalap, óz taýarlaryn ótkizip qana ilgeri qadam basqan. Biz de sol izben júretin bolsaq, jańylyspaimyz dep oilaimyn», deidi «Jahan injeniring» JShS direktory Medet Qasymbekov.

Aita ketý kerek, «Qazaqstannyń úzdik taýary» kórme-baiqaýy mynadai úsh atalym boiynsha ótkizilmek: «Óndiristik maqsattaǵy úzdik taýarlar», «Halyq tutynatyn úzdik taýarlar», «Úzdik azyq-túlik taýarlary». Júldegerler ár atalym boiynsha birinshi, ekinshi jáne úshinshi dárejeli diplomdarmen, tanym belgisimen marapattalatyn bolady. Jeńiske jetken kompaniialar tórt jyl boiy baiqaý belgisin jarnamalyq maqsatta qoldana alady.

Bul brendtiń orny bólek

«Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy, sonymen qatar, «Uly Dala eli» brendin paidalaný quqy­ǵyn tabys etýge arnalǵan baiqaý jariialaǵan. «Bul – tek qana otandyq taýar óndirýshilerge arnalǵan brend. Munyń artyqshylyǵy sol, brendti ielengen kompaniiaǵa taýarlaryn álem boiynsha ótkizýge járdemdesetin bolamyz. Biyl tuńǵysh ret uiymdastyrylǵan baiqaýǵa qatysý úshin júz shaqty kásipker ótinim tastady. Olardyń qujattaryn jáne jumystaryn qaraý ústindemiz. Nátijesi jeltoq­sannyń basynda belgili bolady», deidi ulttyq palatanyń departament basshysy Jeńis Dýlatov.

Mamandardyń aitýynsha, sapaly ónimder men qyzmet túrlerin biryńǵai qazaqstandyq brend aiasynda eksporttaý halyqaralyq arenada elimizdiń imidji men tany­maldylyǵyn arttyrýǵa kómek­tesedi. Al «Uly Dala eli» brendin ielengen kásiporyn ónimderi men qyzmet túrleri arqyly ony qalyń kópshilikke abyroimen jetkizip, keiin estafetany belsendi kom­paniiaǵa tabys etetin bolady.

Ashat RAIQUL,

«Egemen Qazaqstan»

Sýretterdi túsirgen

Erlan OMAROV,

«Egemen Qazaqstan»