وتاندىق بيزنەستٸ قالاي وڭالتامىز?

«ۇلى دالا ەلٸ» فورۋمىندا وسى مەسەلە كەڭٸنەن سٶز بولدى

كەشە استانا قالاسىندا «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باستاماسىمەن «ۇلى دالا ەلٸ» وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ەكٸنشٸ فورۋمى ٶتتٸ. شارا اياسىندا «قازاقستاننىڭ ٷزدٸك تاۋارى» كٶرمە-بايقاۋى دا ۇيىمداستىرىلۋدا. بۇرناعى كٷنٸ باستالعان شارا بٷگٸن دە جالعاساتىن بولادى. وندا ٶڭٸرلٸك كٶرمە-بايقاۋلاردا جەڭٸپ شىققان 145 وتاندىق كومپانييانىڭ ٶنٸمدەرٸ كٶپشٸلٸك نازارىنا ۇسىنىلعان.

الدىمەن ەلٸمٸزدٸڭ جەتٸ جٷزگە جۋىق كەسٸپكەرٸ جەنە سالا ماماندارى قاتىسقان شارا جايىندا ەڭگٸمەلەسەك.

«NADLoC» قىزمەتٸ «اتامەكەنگە» قاجەت

بيىل ەكٸنشٸ مەرتە ۇيىمداس­تىرىلعان وتاندىق بيزنەس ٶكٸلدەرٸنٸڭ باسقوسۋىندا ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترٸ جەڭٸس قاسىمبەك بايانداما جاسادى. ول سٶزٸندە «NADLoC» جەرگٸلٸكتٸ قامتۋدى دامىتۋ ۇلتتىق اگەنتتٸگٸ» اق-تىڭ كەيٸنگٸ توعىز ايدىڭ مەلٸمەتتەرٸن جەتكٸزدٸ. «ۇلتتىق اگەنتتٸك دەرەكتەرٸنە سٷيەنسەك, سوڭعى ٷش توقساندا نارىقتا جەرگٸلٸكتٸ ٷلەس 58,3 پايىزدى قۇراعان. جالپى, نارىقتا ساتىلعان تاۋارلار, قىزمەت كٶرسەتۋ تٷرلەرٸنٸڭ ٷلەسٸ 1 ترلن 596 ملرد تەڭگە بولدى. بٸراق مۇنى ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرساق, قازاق­ستاندىق تاۋاردىڭ ٷلەسٸ 7,7 پايىزعا تٶمەندەگەنٸ بايقالادى. ونىڭ باستى سەبەبٸ – تەڭگە باعامىنىڭ ٶزگەرۋٸ, يمپورت­تىق شيكٸزات كٶلەمٸنٸڭ شامامەن 35 پايىزعا ٶسۋٸ. الايدا, ٷكٸمەت تا­راپىنان وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرگە قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ جاتىر. ناق­تىراق ايتساق, ول يندۋسترييالان­دىرۋ ساياساتى, نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق بازانىڭ جەتٸلدٸرٸلۋٸ جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ تاپسىرىس­تار», دەدٸ مينيستر.

«ۇلى دالا ەلٸ» فورۋمىندا ۇلت­تىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باس­قارما تٶراعاسى ابىلاي مىر­زاحمەتوۆ كەلەر جىلدان باستاپ «NADLoC» ۇلتتىق اگەنتتٸگٸنٸڭ قىز­مەتٸ رەسمي مونيتورينگ جٷر­گٸزٸپ, بيزنەسكە قولجەتٸمدٸلٸكتٸڭ بٸرىڭعاي بازاسىن جاساۋ ٷشٸن «اتامەكەنگە» تاپسىرىلاتىنىن ايتتى. «بٸز ەكسپورت جۇمىسىنىڭ بٸزگە بەرٸلگەنٸن قالايمىز. ينۆەس­تيتسييالار «Kaznex Invest» قارا­ماعىندا قالادى. جوعارىدا اتال­عان قىزمەتتٸ العاشقى توقساندا قابىل­داپ الۋ جوسپارىمىزدا بار», دەدٸ ۇلتتىق پالاتا تٶراعاسى. ول كە­سٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قىتاي مەن رەسەيگە ناقتى جول كارتا­لارى بار ەكسپورتتى دامىتۋ تۇ­جىرىمداماسىن ٷستٸمٸزدەگٸ جىل­دىڭ جەلتوقسانىندا ەزٸرلەۋگە دايىن ەكەنٸن دە ەڭگٸمەلەدٸ.

ٶز ٶنٸمدەرٸمٸزدٸڭ ٷلەسٸن كٶتەرۋ قاجەت

فورۋمدا «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇر­جان ەلتاەۆ بايانداما جاساپ, شەتەلدٸك جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار وتاندىق ٶنٸمدٸ تۇتىن­عىسى كەلمەيتٸندٸگٸن ايتتى. «ين­ۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيس­ترلٸگٸ «جەر قويناۋى جەنە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكسكە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. وسى كودەكستٸڭ اياسىندا جەر قوي­ناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ تاۋاردى ساتىپ الۋدى رەتتەۋ مەسە­لەسٸ تالقىلانۋدا. مەنٸڭ ويىم­­شا, ولاردىڭ ورىنسىز ساتىپ الۋ­لارىنىڭ سوڭى ٶكٸنٸشپەن اياقتالۋى مٷمكٸن. شەتەلدٸكتەر وتاندىق ٶنٸمدٸ تۇتىنباي, ٶز ەلدەرٸنٸڭ تاۋا­رىن پايدالانۋعا قۇشتار. قازاق­ستاندىق تاۋارلاردى ەرەڭ ساتىپ الادى», دەدٸ ول. نۇرجان ەلتاەۆ مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ جولى رە­تٸندە «جەر قويناۋى جەنە جەر قوي­ناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكس­كە ٶز­گەرٸستەر ەنگٸزۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.

باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى مەملەكەتتٸك ورگانداردان نارىق­تاعى وتاندىق تاۋاردىڭ ٷلەسٸن كٶتەرۋ ٷشٸن تيٸستٸ شارا­لار قولعا الۋدى تالاپ ەتتٸ. «بٸز ينۆەس­تيتسييالارلار جەنە دامۋ, قار­جى مينيسترلٸكتەرٸنەن مەملە­كەتتٸك ساتىپ الۋلارعا اۋديت جٷرگٸزۋدٸ سۇرادىق. سونداي-اق, اتالمىش ورگاندار وتاندىق ٶنٸمنٸڭ ٷلەسٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا ناقتى تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جەتٸلدٸرۋٸ قاجەت. سەبەبٸ, كەسٸپكەرلەر وتاندىق تاۋار­دىڭ پايىزدىق ٷلەسٸ جوعارى دەپ اقپارات بەرەدٸ. ال تەكسەرگەن كەزدە اقپارات شىندىققا جاناسپايدى», دەپ تٷيٸندەدٸ سٶزٸن ن. ەلتاەۆ.

جيىندا وتاندىق ٶنٸمدەردٸ ٶتكٸزۋ, ونىڭ ساتۋ الاڭىنا شىعا­رىلۋى باستى ەڭگٸمە ارقاۋىنا اينالدى. «ساتىپ الۋ. تاۋار ٶتكٸزۋ. ساۋدا. ەكسپورت» پانەلدٸك سەسسييا­سىندا جەرگٸلٸكتٸ ٷلەستٸ ارتتىرۋ تاقىرىبى كەڭ تالقىلاندى. ەل تەۋەلسٸزدٸگٸن العالى ەكونوميكانىڭ تٷرلٸ سالاسىندا وتاندىق تاۋار شى­عارۋدىڭ ٷردٸسٸ قالىپتاسىپ, جولعا قويىلعانى راس. الايدا, وتان­دىق ٶندٸرۋشٸلەر تاۋاردى ساتۋ الاڭىنا شىعارعان كەزدە تٷ­رلٸ قيىندىقتارعا تاپ بولىپ جا­­تادى. كەسٸپكەرلەردٸڭ سىرتقى نارىققا شىعۋىنا نە كەدەرگٸ? بيز­نەسكە قانداي قولداۋ قاجەت? قازاقستاننىڭ بارلىق ۇلتتىق كوم­پانييالارىنىڭ باسشىلارى, بيز­نەس-قاۋىمداستىق ٶكٸلدەرٸ جەنە كەسٸپ­كەرلەر قاتىسقان پٸكٸرتالاستا وسى جەنە ٶزگە دە مەسەلەلەر تالقى­لاندى.

ٷزدٸك تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر وسىندا

ەندٸ كٶرمە-بايقاۋعا ورالساق, «قازاقستاننىڭ ٷزدٸك تاۋارى» شاراسىنا 150-دەي كومپانييا اتسالىسىپ جاتقانىن ايتتىق. ولاردىڭ قاتارىندا ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷك­پٸرٸنەن ٷزدٸك دەپ تانىلعان تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر بار. مەسەلەن, ەلەكتر قۇرالدارىن ٶندٸرەتٸن «كەلەت» اق, سپورت كيٸمدەرٸن تٸگەتٸن «Zibro» تسەحى, اياق كيٸم تٸگەتٸن اقمولالىق «Samhat» فابريكاسى, وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن «نازار تەكستيل» كٸلەم توقۋ فاب­ريكاسى, «باتسۋ» كٸرپٸش زاۋىتى, رەزينا ٶنٸمدەرٸمەن اينالىساتىن «كازتەتس» ورتالىعى, ينجەنەرلٸك قىزمەتتەر كٶرسەتەتٸن جەنە تاۋارلار شىعاراتىن «جاھان-اتىراۋ» كومپانيياسى, «لەپسٸ» بال ٶنٸمدەرٸ, اۆتوحيمييا سۇيىقتىقتارىن شى­عاراتىن اقتٶبەلٸك «Mixelite» زاۋىتى, جٷگەرٸ ٶنٸمدەرٸن دايىندايتىن «راۋمەنا» كومپانيياسى, ٶزگە دە تٷرلٸ سالا كەسٸپكەرلەرٸ «كٶرمە» زالىندا. ايتپاقشى, قازاق­ستان­دا قۇراستىرىلعان «كيا» ەلەك­تروموبيلٸ دە كٶپشٸلٸك نازارىنا ۇسىنىلعان.

«مۇنداي جيىننىڭ, كٶرمەنٸڭ ەرٸپتەستەرٸمٸزگە پايداسى زور دەپ بٸلەمٸن. كٶكەيدە جٷرگەن كٶپ ساۋالعا جاۋاپ الۋدامىز. ەسٸرەسە, زاتتارىمىزدى ٶزگە مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتاۋدا كەزدەسەتٸن كە­دەر­گٸلەردٸڭ الدىن الۋدى ٷيرەنۋ ٷس­تٸندەمٸز. كەسٸپكەرلەرگە جاسالاتىن وسىنداي قامقورلىق ارتا تٷسسە, مەملەكەت قازىناسىنا تٷسەتٸن قاراجات تا ەسەلەنەتٸن ەدٸ.

تاعى ايتا كەتەرٸم, قازاق­ستاندىقتار شەتەلدٸك برەندتەرگە قىزىعا بەرمەي, ٶز ٶنٸمدەرٸمٸزگە سۇرانىستى كٶبەيتۋگە كٷش سالسا دەيمٸن. كەز كەلگەن دامىعان مەملەكەتتەر ٶز ٶنٸمدەرٸن جارنامالاپ, ٶز تاۋارلارىن ٶتكٸزٸپ قانا ٸلگەرٸ قادام باسقان. بٸز دە سول ٸزبەن جٷرەتٸن بولساق, جاڭىلىسپايمىز دەپ ويلايمىن», دەيدٸ «جاھان ينجەنيرينگ» جشس ديرەكتورى مەدەت قاسىمبەكوۆ.

ايتا كەتۋ كەرەك, «قازاقستاننىڭ ٷزدٸك تاۋارى» كٶرمە-بايقاۋى مىناداي ٷش اتالىم بويىنشا ٶتكٸزٸلمەك: «ٶندٸرٸستٸك ماقساتتاعى ٷزدٸك تاۋارلار», «حالىق تۇتىناتىن ٷزدٸك تاۋارلار», «ٷزدٸك ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى». جٷلدەگەرلەر ەر اتالىم بويىنشا بٸرٸنشٸ, ەكٸنشٸ جەنە ٷشٸنشٸ دەرەجەلٸ ديپلومدارمەن, تانىم بەلگٸسٸمەن ماراپاتتالاتىن بولادى. جەڭٸسكە جەتكەن كومپانييالار تٶرت جىل بويى بايقاۋ بەلگٸسٸن جارنامالىق ماقساتتا قولدانا الادى.

بۇل برەندتٸڭ ورنى بٶلەك

«اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى, سونىمەن قاتار, «ۇلى دالا ەلٸ» برەندٸن پايدالانۋ قۇقى­عىن تابىس ەتۋگە ارنالعان بايقاۋ جارييالاعان. «بۇل – تەك قانا وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرگە ارنالعان برەند. مۇنىڭ ارتىقشىلىعى سول, برەندتٸ يەلەنگەن كومپانيياعا تاۋارلارىن ەلەم بويىنشا ٶتكٸزۋگە جەردەمدەسەتٸن بولامىز. بيىل تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان بايقاۋعا قاتىسۋ ٷشٸن جٷز شاقتى كەسٸپكەر ٶتٸنٸم تاستادى. ولاردىڭ قۇجاتتارىن جەنە جۇمىستارىن قاراۋ ٷستٸندەمٸز. نەتيجەسٸ جەلتوق­ساننىڭ باسىندا بەلگٸلٸ بولادى», دەيدٸ ۇلتتىق پالاتانىڭ دەپارتامەنت باسشىسى جەڭٸس دۋلاتوۆ.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ساپالى ٶنٸمدەر مەن قىزمەت تٷرلەرٸن بٸرىڭعاي قازاقستاندىق برەند اياسىندا ەكسپورتتاۋ حالىقارالىق ارەنادا ەلٸمٸزدٸڭ يميدجٸ مەن تانى­مالدىلىعىن ارتتىرۋعا كٶمەك­تەسەدٸ. ال «ۇلى دالا ەلٸ» برەندٸن يەلەنگەن كەسٸپورىن ٶنٸمدەرٸ مەن قىزمەت تٷرلەرٸ ارقىلى ونى قالىڭ كٶپشٸلٸككە ابىرويمەن جەتكٸزٸپ, كەيٸن ەستافەتانى بەلسەندٸ كوم­پانيياعا تابىس ەتەتٸن بولادى.

اسحات رايقۇل,

«ەگەمەن قازاقستان»

سۋرەتتەردٸ تٷسٸرگەن

ەرلان وماروۆ,

«ەگەمەن قازاقستان»