Sońǵy jyldary, atap aitqanda, elimiz Táýelsizdik alǵannan keiin Qazaqstanda avtokólik qurastyrý isiniń jaqsy jolǵa qoiylǵany kópshilikke málim. Oǵan ózderiniń órkendi órisimen aýyzǵa ilinip júrgen Óskemendegi «Aziia-Avto» jáne Qostanaidaǵy «Saryarqa AvtoProm» kásiporyndaryn mysal retinde keltirýge bolady. Osy atalǵan kásiporyndarda ońtústikkoreialyq, frantsiialyq jáne reseilik avtokólikterdiń jurtshylyqqa jaqsy tanymal kóptegen markalary qurastyrylýda. Olardyń qatarynda «Hiýndai», «KIA», «San Eng» siiaqty Ońtústik Koreianyń, «Pejo» siiaqty Frantsiianyń, «Shkoda» siiaqty Chehiianyń, «Iveko» siiaqty Italiianyń mashinalary men Reseidiń «Lada» markaly birqatar avtokólikterin ataýǵa bolady. Japoniia, Germaniia jáne Ońtústik Koreia ekonomikalary úshin osy modeldiń qanshalyqty tiimdi bolǵanyn eskere kelgende, Qazaqstan úshin de bul salanyń paidaly ekendigine qandai da bir kúmán keltirýdiń esh qisyny joq.
Keibir sarapshylardyń paiymdaýynsha, elimizde avtokólik qurastyrý jumystarynyń oilaǵandai dárejede alǵa basýyna Qazaqstannyń Keden odaǵyna múshe bolýy da belgili bir yqpalyn tigizip otyr. Óitkeni, Resei rynogynyń ashylýyna bailanysty Keden odaǵynyń normalary ishki óndiristi 4 esege deiin ulǵaitýǵa múmkindik týǵyzdy. Sonymen birge olar jańadan qurylǵan Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń da avtokólik shyǵarýshylar úshin aitarlyqtai erkindikter beretinin joqqa shyǵarmaidy. Ásirese, Resei men Batys elderi arasynda sanktsiialyq qarsy turýshylyqtar beleń alyp turǵan qazirgidei kezeńde qazaqstandyq óndirisshiler úshin óz ónimderin kórshi el rynogyna ótkizý múmkindigi burynǵydan beter ulǵaia túspek.
Osy oraida, bul saladaǵy óndiristiń ósý yrǵaǵynyń kúni keshe ǵana jylyna 110-120 paiyz quraǵanyn, sonyń arqasynda desek bolar, qazaqstandyq avtoónerkásip ómir súre bastaǵan jyldar ishinde jalpy somasy 650 milliard teńge bolatyn 124 myń avtomashina shyǵarylǵanyn eske sala ketýdiń de esh artyqtyǵy joq. Bes jyl ishinde óńdeý ónerkásibi qurylymyndaǵy avtokólik óndirisiniń kólemi bir paiyzdyq pýnktke ósip, 2010 jylǵy 16 milliard teńgeden 2015 jyly 80 milliard teńgege jetý arqyly daǵdarysty kezeńniń ózinde jeńil ónerkásiptegi kórsetkishten aitarlyqtai asyp tústi. Osylaisha, ótken 2015 jyly Qazaqstanda avtokólikter rynogy kólemi 7,4 mlrd dollardy, avtokólikter óndirisi kólemi 80 mlrd dollardy qurap, sala óndirisiniń ortasha ósý qarqyny 5 jylda 62 paiyzǵa jetti. Al resmi saýda qurylymyndaǵy qazaqstandyq avtokólikter úlesi 2015 jyldyń naýryzyndaǵy 11 paiyzdan 2016 jyldyń naýryzynda 24 paiyzǵa deiin ulǵaidy. Tikelei óndiristen jáne aralas salalardan túsken salyqtar 2015 jyly 361 mln dollardy qurasa, osy sala boiynsha 18 myńdai adam jumyspen qamtyldy. Shikizat baǵasynyń quldyraýyna bailanysty álemdik ekonomikada oryn alǵan keibir qolaisyzdyqtardyń Qazaqstanda shyǵarylǵan avtokólikterdi ótkizý rynogyna da belgili bir dárejede qiyndyqtar týyndatqany ras. Degenmen, mundai qolaisyzdyqtardy ýaqytsha paida bolǵan qiyndyqtar dep túsiner bolsaq, avtokólikke degen suranystyń kóp uzamai-aq qaita qalpyna kelerine úmit artýǵa bolady. Onyń ústine, ózimiz keltirgen sarapshylardyń baǵalaýynsha, eger Reseide árbir 1000 turǵynǵa 230 avtokólikten keletin bolsa, bul kórsetkish Qazaqstanda shamamen 150-ge teń eken. Al bul elimizdiń ishki rynogynyń ózinde otandyq avtokólikterge degen suranys ázirge tómendei qoimaidy degendi bildiredi. Olai bolsa avtokólik óndirisin odan ári arttyra túsýge degen qajettilik ózinen-ózi kórinip tur. Ol az deseńiz, otandyq kásiporyndarda qurastyrylǵan avtokólikterdi satyp alýshylarǵa jeńildikpen nesie berý bastamasy da osy sala óndirisin damytý maqsatyn kózdeitin sharalardyń qataryna jatady. Mysal úshin aitar bolsaq, elimizde qoljetimdi segmenttegi avtomashinalardyń 60 paiyzǵa jýyǵy nesiege satylady eken.
Búginde Úkimet aldynda asa mańyzdy mindet – jumyssyzdyq deńgeiiniń ósýine jol bermeý mindeti tur. Osy turǵyda da avtokólik qurastyrý isiniń úlken mańyzǵa ie bolary sózsiz. Soǵan orai qazirgi tańda Qostanaida transulttyq mashina qurastyrýshy kompaniialardyń qatysýymen indýstriialyq aimaq qurý máselesi de qarastyrylýda. Sońǵy alty jyldyń ishinde munda jeti túrli álemdik brendterden turatyn 25 myń mashinanyń qurastyrylýy da joǵaryda aitylǵan áńgimeniń qisynsyz emes ekendigin aiǵaqtai túsedi.
Indýstriialyq aimaq qurylysyn biylǵy jyly bastap, keler jyly aiaqtaityn bolamyz, degen bolatyn oblys ákimi A.Muhambetov sol kezdegi Investitsiialar jáne damý ministri Á.Isekeshevtiń Qostanai oblysyna jumys sapary kezinde. Sol joly qurylystyń aldyn ala eseptelgen qunynyń 2 milliard teńgeden astam qarjy quraityndyǵy da aitylǵan. Sóz retinde, Qostanai jerinde bolǵan osynaý áńgimege QHR-dyń SMS investitsiialyq kompaniiasynyń vitse-prezidenti Li Gýo Hýanyń da qatysyp, óz oiyn bildirgenin aita ketken jón.
– Bizdiń kompaniia dál osy Qostanaida damý bolashaǵyn kórip otyr, degen bolatyn sheteldik meiman sol jolǵy sóilegen sózinde. – Bizde kóptegen ideialar bar, solardyń biri – avtojiyntyqtar qurastyrý. Biz qazirdiń ózinde sizderde jaqsy damyp kele jatqan avtokólik óndirisine investitsiialar salýdamyz.
Eger qytailyq biznesmen óz ýádesinde turar bolsa, onyń ózi elimizde avtomobil qurastyrý isiniń qarqyn alýyna barynsha jaǵdai jasamaq.
Sonymen birge, ótken kóktemde «Aziia-Avto» kásiporny ókilderiniń osy 2016 jyldan bastap reseilik Lada Kalina, Granta jáne Priora tárizdi modelderdi seriialyq shyǵarýdy qolǵa alatyndyqtaryn aitqanyn da nazardan tys qaldyrýǵa bolmaidy. Bul baǵytta Óskemende qazirdiń ózinde naqtyly jumystar qolǵa alynyp jatyr.
Biylǵy jyly Qostanaida Q.Satybaldyulyna qarasty Alatau Invest Kapital qory men «SaryarqaAvtoProm» jáne «AgromashHolding» kásiporyndarynyń óndiristik alańdaryna ielik etetin AllurGroup kompaniiasy arasynda memorandýmǵa qol qoiylýy da biz qozǵap otyrǵan taqyryptyń el ómiri úshin qanshalyqty mańyzdy ekenin dáleldese kerek.
– Bizdiń qor basshylyǵy qandai salaǵa investitsiialar salýǵa bolatynyn muqiiat zerttei kelip, avtokólik qurylysyn durys dep tapty. Bul shynymen de eń jańa tehnologiialardy qajet etetin sala. Osynaý mańyzdy iste memlekettik organdardyń jáne jekelegen adamdardyń tarapynan qoldaý tabamyz dep oilaimyn. Búkil qazaqstandyqtardyń keleshekte osy jerden shyǵarylǵan avtokóliktermen júretin kúni de alys emes. Biz Qazaqstanda shyǵarylatyn avtobólshekter sanyn ulǵaitpaq niettemiz. Sol arqyly elde shyǵarylatyn avtokólikterdegi qazaqstandyq mazmun da arta túsetin bolady, – dep atap kórsetken bolatyn joǵaryda atalǵan qordyń áriptes basqarýshysy Q.Satybaldyuly memorandýmǵa qol qoiý rásiminde sóilegen sózinde.
Jergilikti kásiporyn basshysy A.Lavrentevtiń aitýynsha, 2018 jylǵa qarai Qostanaidaǵy indýstriialyq aimaq sheńberinde jylyna 40 myń avtokólik qurastyrý josparlanyp otyr. Onyń bir bóligi eksportqa jóneltilmek. Alǵa qoiylǵan josparlardy júzege asyrý úshin 500-den astam jańa bilikti jumys oryndaryn qurý qajet bolady.
Sóz sońynda avtokólik qurastyrý baǵytyndaǵy joǵaryda aitylǵan jáne basqa da jobalardy júzege asyrý Qazaqstannyń tek Keden odaǵy sheńberinde ǵana emes, sonymen qatar, halyqaralyq rynokta da avtokólik jasaý salasyndaǵy básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalyp otyrǵanyn airyqsha atap kórsetý qajet.
Seifolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»
.jpeg)