سوڭعى جىلدارى, اتاپ ايتقاندا, ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن قازاقستاندا اۆتوكٶلٸك قۇراستىرۋ ٸسٸنٸڭ جاقسى جولعا قويىلعانى كٶپشٸلٸككە مەلٸم. وعان ٶزدەرٸنٸڭ ٶركەندٸ ٶرٸسٸمەن اۋىزعا ٸلٸنٸپ جٷرگەن ٶسكەمەندەگٸ «ازييا-اۆتو» جەنە قوستانايداعى «سارىارقا اۆتوپروم» كەسٸپورىندارىن مىسال رەتٸندە كەلتٸرۋگە بولادى. وسى اتالعان كەسٸپورىنداردا وڭتٷستٸككورەيالىق, فرانتسييالىق جەنە رەسەيلٸك اۆتوكٶلٸكتەردٸڭ جۇرتشىلىققا جاقسى تانىمال كٶپتەگەن ماركالارى قۇراستىرىلۋدا. ولاردىڭ قاتارىندا «حيۋنداي», «كيا», «سان ەنگ» سيياقتى وڭتٷستٸك كورەيانىڭ, «پەجو» سيياقتى فرانتسييانىڭ, «شكودا» سيياقتى چەحييانىڭ, «يۆەكو» سيياقتى يتالييانىڭ ماشينالارى مەن رەسەيدٸڭ «لادا» ماركالى بٸرقاتار اۆتوكٶلٸكتەرٸن اتاۋعا بولادى. جاپونييا, گەرمانييا جەنە وڭتٷستٸك كورەيا ەكونوميكالارى ٷشٸن وسى مودەلدٸڭ قانشالىقتى تيٸمدٸ بولعانىن ەسكەرە كەلگەندە, قازاقستان ٷشٸن دە بۇل سالانىڭ پايدالى ەكەندٸگٸنە قانداي دا بٸر كٷمەن كەلتٸرۋدٸڭ ەش قيسىنى جوق.
كەيبٸر ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, ەلٸمٸزدە اۆتوكٶلٸك قۇراستىرۋ جۇمىستارىنىڭ ويلاعانداي دەرەجەدە العا باسۋىنا قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا مٷشە بولۋى دا بەلگٸلٸ بٸر ىقپالىن تيگٸزٸپ وتىر. ٶيتكەنٸ, رەسەي رىنوگىنىڭ اشىلۋىنا بايلانىستى كەدەن وداعىنىڭ نورمالارى ٸشكٸ ٶندٸرٸستٸ 4 ەسەگە دەيٸن ۇلعايتۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزدى. سونىمەن بٸرگە ولار جاڭادان قۇرىلعان ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ دا اۆتوكٶلٸك شىعارۋشىلار ٷشٸن ايتارلىقتاي ەركٸندٸكتەر بەرەتٸنٸن جوققا شىعارمايدى. ەسٸرەسە, رەسەي مەن باتىس ەلدەرٸ اراسىندا سانكتسييالىق قارسى تۇرۋشىلىقتار بەلەڭ الىپ تۇرعان قازٸرگٸدەي كەزەڭدە قازاقستاندىق ٶندٸرٸسشٸلەر ٷشٸن ٶز ٶنٸمدەرٸن كٶرشٸ ەل رىنوگىنا ٶتكٸزۋ مٷمكٸندٸگٸ بۇرىنعىدان بەتەر ۇلعايا تٷسپەك.
وسى ورايدا, بۇل سالاداعى ٶندٸرٸستٸڭ ٶسۋ ىرعاعىنىڭ كٷنٸ كەشە عانا جىلىنا 110-120 پايىز قۇراعانىن, سونىڭ ارقاسىندا دەسەك بولار, قازاقستاندىق اۆتوٶنەركەسٸپ ٶمٸر سٷرە باستاعان جىلدار ٸشٸندە جالپى سوماسى 650 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 124 مىڭ اۆتوماشينا شىعارىلعانىن ەسكە سالا كەتۋدٸڭ دە ەش ارتىقتىعى جوق. بەس جىل ٸشٸندە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ قۇرىلىمىنداعى اۆتوكٶلٸك ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸ بٸر پايىزدىق پۋنكتكە ٶسٸپ, 2010 جىلعى 16 ميلليارد تەڭگەدەن 2015 جىلى 80 ميلليارد تەڭگەگە جەتۋ ارقىلى داعدارىستى كەزەڭنٸڭ ٶزٸندە جەڭٸل ٶنەركەسٸپتەگٸ كٶرسەتكٸشتەن ايتارلىقتاي اسىپ تٷستٸ. وسىلايشا, ٶتكەن 2015 جىلى قازاقستاندا اۆتوكٶلٸكتەر رىنوگى كٶلەمٸ 7,4 ملرد دوللاردى, اۆتوكٶلٸكتەر ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸ 80 ملرد دوللاردى قۇراپ, سالا ٶندٸرٸسٸنٸڭ ورتاشا ٶسۋ قارقىنى 5 جىلدا 62 پايىزعا جەتتٸ. ال رەسمي ساۋدا قۇرىلىمىنداعى قازاقستاندىق اۆتوكٶلٸكتەر ٷلەسٸ 2015 جىلدىڭ ناۋرىزىنداعى 11 پايىزدان 2016 جىلدىڭ ناۋرىزىندا 24 پايىزعا دەيٸن ۇلعايدى. تٸكەلەي ٶندٸرٸستەن جەنە ارالاس سالالاردان تٷسكەن سالىقتار 2015 جىلى 361 ملن دوللاردى قۇراسا, وسى سالا بويىنشا 18 مىڭداي ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. شيكٸزات باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنا بايلانىستى ەلەمدٸك ەكونوميكادا ورىن العان كەيبٸر قولايسىزدىقتاردىڭ قازاقستاندا شىعارىلعان اۆتوكٶلٸكتەردٸ ٶتكٸزۋ رىنوگىنا دا بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە قيىندىقتار تۋىنداتقانى راس. دەگەنمەن, مۇنداي قولايسىزدىقتاردى ۋاقىتشا پايدا بولعان قيىندىقتار دەپ تٷسٸنەر بولساق, اۆتوكٶلٸككە دەگەن سۇرانىستىڭ كٶپ ۇزاماي-اق قايتا قالپىنا كەلەرٸنە ٷمٸت ارتۋعا بولادى. ونىڭ ٷستٸنە, ٶزٸمٸز كەلتٸرگەن ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, ەگەر رەسەيدە ەربٸر 1000 تۇرعىنعا 230 اۆتوكٶلٸكتەن كەلەتٸن بولسا, بۇل كٶرسەتكٸش قازاقستاندا شامامەن 150-گە تەڭ ەكەن. ال بۇل ەلٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ رىنوگىنىڭ ٶزٸندە وتاندىق اۆتوكٶلٸكتەرگە دەگەن سۇرانىس ەزٸرگە تٶمەندەي قويمايدى دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. ولاي بولسا اۆتوكٶلٸك ٶندٸرٸسٸن ودان ەرٸ ارتتىرا تٷسۋگە دەگەن قاجەتتٸلٸك ٶزٸنەن-ٶزٸ كٶرٸنٸپ تۇر. ول از دەسەڭٸز, وتاندىق كەسٸپورىنداردا قۇراستىرىلعان اۆتوكٶلٸكتەردٸ ساتىپ الۋشىلارعا جەڭٸلدٸكپەن نەسيە بەرۋ باستاماسى دا وسى سالا ٶندٸرٸسٸن دامىتۋ ماقساتىن كٶزدەيتٸن شارالاردىڭ قاتارىنا جاتادى. مىسال ٷشٸن ايتار بولساق, ەلٸمٸزدە قولجەتٸمدٸ سەگمەنتتەگٸ اۆتوماشينالاردىڭ 60 پايىزعا جۋىعى نەسيەگە ساتىلادى ەكەن.
بٷگٸندە ٷكٸمەت الدىندا اسا ماڭىزدى مٸندەت – جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸنٸڭ ٶسۋٸنە جول بەرمەۋ مٸندەتٸ تۇر. وسى تۇرعىدا دا اۆتوكٶلٸك قۇراستىرۋ ٸسٸنٸڭ ٷلكەن ماڭىزعا يە بولارى سٶزسٸز. سوعان وراي قازٸرگٸ تاڭدا قوستانايدا ترانسۇلتتىق ماشينا قۇراستىرۋشى كومپانييالاردىڭ قاتىسۋىمەن يندۋسترييالىق ايماق قۇرۋ مەسەلەسٸ دە قاراستىرىلۋدا. سوڭعى التى جىلدىڭ ٸشٸندە مۇندا جەتٸ تٷرلٸ ەلەمدٸك برەندتەردەن تۇراتىن 25 مىڭ ماشينانىڭ قۇراستىرىلۋى دا جوعارىدا ايتىلعان ەڭگٸمەنٸڭ قيسىنسىز ەمەس ەكەندٸگٸن ايعاقتاي تٷسەدٸ.
يندۋسترييالىق ايماق قۇرىلىسىن بيىلعى جىلى باستاپ, كەلەر جىلى اياقتايتىن بولامىز, دەگەن بولاتىن وبلىس ەكٸمٸ ا.مۇحامبەتوۆ سول كەزدەگٸ ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترٸ ە.يسەكەشەۆتٸڭ قوستاناي وبلىسىنا جۇمىس ساپارى كەزٸندە. سول جولى قۇرىلىستىڭ الدىن الا ەسەپتەلگەن قۇنىنىڭ 2 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى قۇرايتىندىعى دا ايتىلعان. سٶز رەتٸندە, قوستاناي جەرٸندە بولعان وسىناۋ ەڭگٸمەگە قحر-دىڭ سمس ينۆەستيتسييالىق كومپانيياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ لي گۋو حۋانىڭ دا قاتىسىپ, ٶز ويىن بٸلدٸرگەنٸن ايتا كەتكەن جٶن.
– بٸزدٸڭ كومپانييا دەل وسى قوستانايدا دامۋ بولاشاعىن كٶرٸپ وتىر, دەگەن بولاتىن شەتەلدٸك مەيمان سول جولعى سٶيلەگەن سٶزٸندە. – بٸزدە كٶپتەگەن يدەيالار بار, سولاردىڭ بٸرٸ – اۆتوجيىنتىقتار قۇراستىرۋ. بٸز قازٸردٸڭ ٶزٸندە سٸزدەردە جاقسى دامىپ كەلە جاتقان اۆتوكٶلٸك ٶندٸرٸسٸنە ينۆەستيتسييالار سالۋدامىز.
ەگەر قىتايلىق بيزنەسمەن ٶز ۋەدەسٸندە تۇرار بولسا, ونىڭ ٶزٸ ەلٸمٸزدە اۆتوموبيل قۇراستىرۋ ٸسٸنٸڭ قارقىن الۋىنا بارىنشا جاعداي جاساماق.
سونىمەن بٸرگە, ٶتكەن كٶكتەمدە «ازييا-اۆتو» كەسٸپورنى ٶكٸلدەرٸنٸڭ وسى 2016 جىلدان باستاپ رەسەيلٸك لادا كالينا, گرانتا جەنە پريورا تەرٸزدٸ مودەلدەردٸ سەرييالىق شىعارۋدى قولعا الاتىندىقتارىن ايتقانىن دا نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. بۇل باعىتتا ٶسكەمەندە قازٸردٸڭ ٶزٸندە ناقتىلى جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتىر.
بيىلعى جىلى قوستانايدا ق.ساتىبالدىۇلىنا قاراستى Alatau Invest Kapital قورى مەن «سارىارقااۆتوپروم» جەنە «اگروماشحولدينگ» كەسٸپورىندارىنىڭ ٶندٸرٸستٸك الاڭدارىنا يەلٸك ەتەتٸن AllurGroup كومپانيياسى اراسىندا مەموراندۋمعا قول قويىلۋى دا بٸز قوزعاپ وتىرعان تاقىرىپتىڭ ەل ٶمٸرٸ ٷشٸن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن دەلەلدەسە كەرەك.
– بٸزدٸڭ قور باسشىلىعى قانداي سالاعا ينۆەستيتسييالار سالۋعا بولاتىنىن مۇقييات زەرتتەي كەلٸپ, اۆتوكٶلٸك قۇرىلىسىن دۇرىس دەپ تاپتى. بۇل شىنىمەن دە ەڭ جاڭا تەحنولوگييالاردى قاجەت ەتەتٸن سالا. وسىناۋ ماڭىزدى ٸستە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جەنە جەكەلەگەن ادامداردىڭ تاراپىنان قولداۋ تابامىز دەپ ويلايمىن. بٷكٸل قازاقستاندىقتاردىڭ كەلەشەكتە وسى جەردەن شىعارىلعان اۆتوكٶلٸكتەرمەن جٷرەتٸن كٷنٸ دە الىس ەمەس. بٸز قازاقستاندا شىعارىلاتىن اۆتوبٶلشەكتەر سانىن ۇلعايتپاق نيەتتەمٸز. سول ارقىلى ەلدە شىعارىلاتىن اۆتوكٶلٸكتەردەگٸ قازاقستاندىق مازمۇن دا ارتا تٷسەتٸن بولادى, – دەپ اتاپ كٶرسەتكەن بولاتىن جوعارىدا اتالعان قوردىڭ ەرٸپتەس باسقارۋشىسى ق.ساتىبالدىۇلى مەموراندۋمعا قول قويۋ رەسٸمٸندە سٶيلەگەن سٶزٸندە.
جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپورىن باسشىسى ا.لاۆرەنتەۆتٸڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلعا قاراي قوستانايداعى يندۋسترييالىق ايماق شەڭبەرٸندە جىلىنا 40 مىڭ اۆتوكٶلٸك قۇراستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ بٸر بٶلٸگٸ ەكسپورتقا جٶنەلتٸلمەك. العا قويىلعان جوسپارلاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن 500-دەن استام جاڭا بٸلٸكتٸ جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ قاجەت بولادى.
سٶز سوڭىندا اۆتوكٶلٸك قۇراستىرۋ باعىتىنداعى جوعارىدا ايتىلعان جەنە باسقا دا جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ قازاقستاننىڭ تەك كەدەن وداعى شەڭبەرٸندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, حالىقارالىق رىنوكتا دا اۆتوكٶلٸك جاساۋ سالاسىنداعى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالىپ وتىرعانىن ايرىقشا اتاپ كٶرسەتۋ قاجەت.
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
.jpeg)