Prezidenttiń búgin jariialanǵan maqalasynda elimizdiń rýhani-ideologiialyq damýynyń taiaý jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy kórsetilgendei áser aldym.
Árine, latyn álipbiine kóshý, aǵylshyn tilin meńgerip, álemniń ozyq memleketterimen iyq teńestirý, aramyzda júrgen zamandastarymyzdyń jetistikterin nasihattaý – bulardyń bári de kelisetin, qoldaýǵa turatyn bastama. Áitse de, óz basym janyma jaqyn qabyldaǵan «Týǵan jer» baǵdarlamasy týraly aita keteiin.
Qazaq «Otan otbasynan bastalady» deidi. Iaǵni, Otandy súiýdiń irgetasy aldymen týǵan jerge degen súiispenshilikten qalanady. Sondyqtan, memleket basshysy usynyp otyrǵan «Týǵan jer» baǵdarlamasy «elim, jerim» dep júrgen ár azamat qoldap alyp ketýi tiis jumys bolýy kerek dep oilaimyn.
«Baǵdarlama nege «Týǵan jer» dep atalady? ...Jalpy, baǵdarlamanyń máni nede? Birinshi, bul bilim berý salasynda aýqymdy ólketaný jumystaryn júrgizýdi, ekologiiany jaqsartýǵa jáne eldi mekenderdi abattandyrýǵa basa mán berýdi, jergilikti deńgeidegi tarihi eskertkishter men mádeni nysandardy qalpyna keltirýdi kózdeidi. Patriotizmniń eń jaqsy úlgisi orta mektepte týǵan jerdiń tarihyn oqýdan kórinis tapsa igi. Týǵan jerdiń árbir saiy men qyrqasy, taýy men ózeni tarihtan syr shertedi. Árbir jer ataýynyń tórkini týraly talai-talai ańyzdar men áńgimeler bar. Árbir ólkeniń halqyna sýyqta pana, ystyqta saia bolǵan, esimderi el esinde saqtalǵan birtýar perzentteri bar. Osynyń bárin jas urpaq bilip ósýge tiis. Ekinshi, basqa aimaqtarǵa kóship ketse de týǵan jerlerin umytpai, oǵan qamqorlyq jasaǵysy kelgen kásipkerlerdi, sheneýnikterdi, ziialy qaýym ókilderi men jastardy uiymdastyryp, qoldaý kerek. Bul – qalypty jáne shynaiy patriottyq sezim, ol árkimde bolýy múmkin. Oǵan tyiym salmai, kerisinshe, yntalandyrý kerek. Úshinshi, jergilikti bilik «Týǵan jer» baǵdarlamasyn jinaqylyqpen jáne júielilikpen qolǵa alýǵa tiis. Bul jumysty óz betimen jiberýge bolmaidy, muqiiat oilastyryp, halyqqa durys túsindirý qajet. Týǵan jerine kómek jasaǵan jandardy qoldap-qurmetteýdiń túrli joldaryn tabý kerek. Bul jerde de kóp jumys bar. Osy arqyly qalalardy kógaldandyrýǵa, mektepterdi kompiýterlendirýge, jergilikti joǵary oqý oryndaryna demeýshilik jasaýǵa, mýzeiler men galereialar qoryn baiyta túsýge bolady. Qysqasha aitqanda, «Týǵan jer» baǵdarlamasy jalpyulttyq patriotizmniń naǵyz ózegine ainalady. Týǵan jerge degen súiispenshilik Týǵan elge – Qazaqstanǵa degen patriottyq sezimge ulasady» dep jazdy Prezident.
Jerlesterimizdiń nazarynda shyǵar, 2012 jyldan beri sanaýly azamattyń óz kúshimen ǵana shyǵyp kele jatqan «DANAkaz» tarihi-tanymdyq jýrnalynyń da basty maqsaty – eń aldymen týǵan jerdiń tarihyn túgendeý, tulǵalarymyzdy taný, ólke tarihynyń óshpes paraqtaryn jańǵyrtý bolatyn. Ólkemizde jii kezdesetin, ókinishke qarai sońǵy jyldary jappai tozyp, joiyla bastaǵan, HVIII-HH ǵasyrlarǵa tán arab jazýly qulpytastardy da zertteý arqyly baba tarihymyzdyń bos qalǵan aqtańdaqtarynyń ornyn toltyrýdy maqsat ettik. HH ǵasyrdyń basynda ult ziialylary asqan qiyndyqpen shyǵaryp, qarańǵy qazaq qoǵamyna shyraq etip taratqan alǵashqy basylymdar – «Qazaqstan», «Uran», «Durystyq joly», «Ushqyn» sekildi gazetterdi de túgendep, qazirgi álipbige aýdaryp, kitap etip shyǵarǵanda – qazaq ziialylarynyń, Alash arystarynyń qalamynan týǵan ár sóz búgingi oqyrmanǵa sol kúiinde jetsin degen oida boldyq. Bul oi, bul jumys búgin, mine, Elbasymyzdyń jańa baǵdarlamasynan qoldaý taýyp otyr.
Oqyrmandarymyz habardar, jaqynda ǵana 57 musylman memleketiniń basyn qosqan halyqaralyq IRCICA ortalyǵy Batys Qazaqstan óńirindegi arab jazýly qulpytastardy «birtutas Islam mádenietiniń qundylyǵy» dep jariialap, aǵylshyn tilinde birneshe kitap shyǵarýǵa nietin bildirdi. Qazaq jeriniń, sonyń ishinde Batys Qazaqstan ólkesiniń HH ǵasyrǵa deiingi rýhani damýy, dini qairatkerler men meshit-medreseler tarihy búginde álem zertteýshilerin de qyzyqtyryp otyr. Myqty tarihshy jerlesimiz, tarih ǵylymdarynyń kandidaty Jánibek Ismýrzin de osy taqyrypta izdenis ústinde. Osyǵan orai «Oral óńiri» jáne «Priýrale» gazetterinde arnaiy habarlandyrý jariialap, ólkemizde bolǵan dini ortalyqtar, ishan-qaziretter týraly el ishindegi derekterdi jinaýǵa kiristik. Qazirdiń ózinde oqyrmandarymyzdan tyń málimetter kelip túse bastady. Halqymyzdyń ulttyq rýhani tarih taqyrybyna qyzyǵýshylyǵy kúshti, bul bizdi qýantady. Bul baǵyttaǵy izdenister Prezident maqalasynda aitylǵan: «Týǵan jer» baǵdarlamasynan bólek, biz halyqtyń sanasyna odan da mańyzdyraq – jalpyulttyq qasietti oryndar uǵymyn sińirýimiz kerek. Ol úshin «Qazaqstanyń qasietti rýhani qundylyqtary» nemese «Qazaqstannyń kieli jerleriniń geografiiasy» jobasy kerek. Árbir halyqtyń, árbir órkeniettiń barshaǵa ortaq qasietti jerleri bolady, ony sol halyqtyń árbir azamaty biledi. Bul – rýhani dástúrdiń basty negizderiniń biri» degen sózimen úndes jatyr.
Biz, qazaqtar, rýhani otarshylyqtyń birneshe kezeńinen ótip, Qudaidyń qoldaýymen ǵana aman qalǵan qazaqpyz. Áitpese bizdiń qasiet tutar qulpytastarymyz qiratylyp, bordiýr ornyna nemese irgetasqa tóselgeni kúni keshe ǵana edi. Áýlielik oryndarymyzdyń bári súrilip, joiylyp, tamyry joq qańbaq halyqqa ainala jazdaǵanbyz. Biraq, Qudaidyń nazary túzý eken, mine, barymyzdy saqtaýǵa, joǵymyzdy túgendeýge múmkindik týyp otyr.
Qazbek QUTTYMURATULY
