Ramazan – Jaratqannyń musylman jurtyna jasaǵan uly tartýy.
Ramazan – ailardyń eń qaiyrlysy, ýaqyttyń eń qasiettisi de kielisi.
Ramazan – aq pen qarany ajyratyp, týra joldy kórsetýshi «Quran» atty ulyq pármen jerge túse bastaǵan múbárak ai.
Ramazan – quldyń shyn yqylaspen táýbaǵa kelip, Uly Jaratýshysyna qaita bet burý zamany.
Ramazan – Haq Taǵalanyń meiirim-sharapaty erekshe asyp-tasatyn airyqsha ai.
Ramazan – pendelik qylyqtardan meilinshe arylyp, rýhani barynsha kemeldenip, iship-jeýden ýaqytsha bolsa da tyiylyp, «perishtege» uqsap baǵýdyń tabylmas sáti.
Ramazan – on bir ai boiy kir shalyp, tot basýǵa az qalǵan rýh pen júrektiń qaita tazaryp, kemeldenýi úshin Qudai Taǵalanyń arnaiy bekitken kieli baǵdarlamasy.
Ramazan – atoilaǵan nápsige toitarys berip, oǵan qyl buraý sala aýyzdyqtaý aiy.
Ramazan – qara nietti shaitannyń aýyz bekitken adam balasyn azǵyrýda amaly quryp, keri sheginetin aibarly aiy. Muhammed paiǵambardyń (s.a.ý.): «Ramazan aiy kelgende, jánnattyń esikteri aiqara ashylyp, tozaqtyń esikteri jabylady, shaitandar kisendeledi» deýi bul aida shaitan ataýlynyń kóksegenine jete almai dymy quritynyn bildiredi.
Ramazan – quldyń Haq Taǵalaǵa barynsha jaqyndaý úshin kúlli qam-qareketin salatyn, bar jiger-qairatyn tógetin uly maidany.
Ramazan – seksen úsh jyldyń saýabyna teń keler qasietti Qadir túni bar eń berekeli ai.
Ramazan – jai ýaqytta jasaǵan jaqsylyqtar men saliqaly amaldar saýabynyń eselenip jazylatyn qutty aiy. Sondyqtan, bul aida bar igilik ieleri jaqsylyq jasaýda ózara alaman báigege túsedi.
Bul aida Quran bastan-aiaq qaita-qaita hatym jasalyp, ár-ár jerde onyń qasietti úni ǵajaiyp sulý áýenmen oqylyp, kókke shalyqtap jatady. Quldyń jasaǵan jaqsylyǵyn perishte ataýly jarysa jazyp, tipti, oraza saýabyn ólshep jazýda qalam toqtap, tek «oraza ustady» degen baiandaýmen ǵana shekteledi de, beriletin saýaptyń mólsheri Uly Qudiret Iesiniń quzyryna amanattalady. Qudsi hadiste Alla Taǵala: «Aýzy berik adam iship-jeýin tek meniń rizalyǵym úshin doǵardy. Oraza – Meni men qulymnyń arasyndaǵy riiasyz ǵibadat. Oǵan beriletin syi-saýapty Men ǵana ólshep, Men beremin. Aýzy berik qulymnyń ashtyq pen shóldeýden shyqqan aýyz isi Men úshin misk átirinen de tamasha» dep, orazanyń zor saýabynan habar berip súiinshilegen.
Musylman úmbeti bul aidy saryla kútip, saǵyna qarsy alady. «Endigi jyly bul qasietti aimen qaita qaýyshýǵa ǵumyrym jete me, joq pa?» degen qimas sezimdermen shyǵaryp salady. Sondyqtan, Haq Elshisiniń tilinde myna bir duǵa árdaiym qaitalanatyn da turatyn: «Ýa, uly Qudiret! Bizdi qasietti Ramazan aiyna jetkize gór!».
Iá, Ramazanda Jaratqannyń quldary jappai oraza ustaidy. Oraza – tek ishim-jemge aýyz bekitý emes, Uly Qudiret razy bolmaityn barsha isterden tyiylyp, kúlli jaman oilardan arylý. Sondyqtan, bul aida musylman balasy júrek túkpirine túrli aram oilardyń ýaqytsha uialaýyna da jol bermei, nápsimen aiqasta kúndei kúrkirep, naizaǵaidai jarqyldaidy. Barsha dene-múshelerindegi jaǵymsyz qylyqtar men áreketterge kisen salyp baǵady. Bul aida onyń kózi tek aqiqatqa ǵana ashylyp, qulaǵy tek jaqsy nasihatty ǵana tyńdaidy. Tili bos sózderge kúrmeledi de, nebir jaqut-marjan jaqsy sózderge aǵytylady. Qoly tek adal ustap, aiaǵy tek saýap izdep, jaqsylyqqa júgiredi. Mundai jandardyń jadynda árdaiym Haq Elshisiniń (s.a.ý.): «Kimde-kim jalǵan sóileýin qoimasa, jaǵymsyz qylyqtarynan tyiylmasa, Allah Taǵala ondai adamnyń tek aýyz bekitkenine muqtaj emes» degen salmaqty eskertýleri jańǵyryp turady.
Oraza – musylman úshin úlken sabyr mektebi. Sondyqtan, Jaratqannyń quldary bul aida ádep bilmes pendelerdiń ózine jasaǵan nebir soraqy is áreketterin kórip, ashý shaqyrar sózderin estise de, jarylýǵa shaq qalǵan nápsisine «Men orazamyn» degen jalǵyz aýyz sózben toqtaý salyp, sabyrǵa shaqyrady. Mundai kútpegen sózben soqqy alǵan sol ádep bilmesterdiń ózi de tereń oiǵa shomyp, táýbasyna keledi.
Kúni boiy ashtyq pen shóldiń qiyndyqtaryna tóze bilgen, tipti, jazdyń nebir mi qainatar aptap ystyqtarynda da aýyz bekitýge shydaǵan jandar endigi jerde ómirde kezdesetin nebir qiyndyqtarǵa moiymai, sabyrlylyq tanytady.
Basqa aida óz qalaýynsha bei-bereket iship-jep úirengen qul endigi jerde sýdyń bir tamshysyn, tamaqtyń bir túiirin aýzyna salý úshin Uly Iesiniń «azan» atty buiryǵyn kútedi. Sóitip, on bir ai boiy ózin ie sanap kelgen tákappar nápsige barsha yrys-berekeniń, ryzyq-nápaqanyń shynaiy Iesi Alla Taǵala ekenin uqtyrady.
Óz eńbegimen tapqan aldyndaǵy ásemdigimen kóz siqyrlap, silekei shubyrtqan adal asyn Uly Iesiniń bir ǵana «Oraza usta!» degen buiryǵynyń qurmetine tárk etedi. Muny jasai bilgen qul endigi jerde ózgeniń mal-múlki men dúnie-zatyna, asy men asylyna qol suǵyp, aram iske barý bylai tursyn, ondai oidy bir sát bolsyn júregine jolatpaq emes.
Tańnyń atysy keshtiń batysyna deiin ash júrgen kisi óziniń álsizdigi men áljýazdyǵyn túsinip, Jaratqan Iesiniń sheksiz qudiretti ekenin jan júregimen sezine bastaidy. Tús aýa qursaǵy kúndegi úirengen ádetine salyp bulqynǵanmen, ishtegi «ruqsat joq» degen iman únimen qaita sabasyna túsedi. Alǵashqy kezderi atoilaǵan asaý nápsisi otyz kúndik orazada bara-bara raiyna túsedi. Endigi jerde ol nápsiniń jeteginde emes, nápsisi onyń jeteginde júrmek.
Kesh aýa erni kebersip, barynsha ashyqqan qul qarny keide shala toiyp, keide ash júretin jetim-jesir, kedei-kepshikterdiń hal-ahýalyn uǵynyp, ashtyqtyń, joqtyń ne ekenin jan-tánimen sezinedi. Sóitip, onyń qataia bastaǵan júregi meilinshe jibip, olarǵa degen meiirimi oianady. Budan bylai ol jetim kórse jebep, kedei kórse demep jiberýdi óziniń umytylmas boryshy dep biledi.
Kún batysymen azan oqylǵan sátte onyń jan dúniesinde quddy bir ǵajaiyp meiram bastalǵandai bolady. Tilegin aityp, aldyndaǵy sýdy ishken kezde ony alǵash ret iship turǵandai ǵajap kúi keshedi. Sýdyń júrisin búkil tula boiy, tipti, saýsaqtarynyń ushtaryna deiin shymyrlap sezinedi. Al, kúndelikti asy oǵan dúnieniń eń dámdi taǵamyndai kórinedi. Sol mezette kúndelikti aǵyl-tegil iship júrgen, aýyzdan dámi ketip, murnynan isi joǵalǵan asynyń qadir-qasietin túsinip, shynaiy dámi men keńsirik jarǵan ǵajaiyp isin sezinedi. Sóitip, olardy «qulym ishsin, jesin» dep ásemdep jaratqan Uly Iesine shúkirshilik etip, alǵysyn bildiredi.
Bul aida musylmandar bir-birin qonaqqa shaqyryp, aýyzashar berýdiń, saýapqa kenelýdiń qyzyǵyna túsedi. Dastarqanda nebir ǵibratty áńgimeler aitylyp, siqyrly ýaǵyzdar tógiledi. Ramazan berekeli dastarqan bop jaiylyp, otyz kúndik iláhi meiramǵa ainalady.
Aýyzashardy qýalap, «taraýih» namazynyń ýaqyty kiredi. Meshittiń ishi mańdaiyn sájdege qoiǵan jandar men kókten túsken perishtelerge lyq tolady. Sóitip, ol jer perishteler áleminiń qyzyǵa nazar salar birden-bir rýhani mekenine ainalady. Onda erekshe maqammen oqylǵan Quran súreleri men shynaiy yqylaspen jasalǵan istiǵfar (keshirim tileý), zikirler júrekterdiń daǵyn shaiyp, kóńildiń túkpir-túkpirin aralap, jandúniege ǵajaiyp áserin qaldyrady.
Otyz kún otyz saǵattai ótedi de ketedi. Musylman balasy tátti túsinen oianyp ketkendei kúi keship, «áttegen-ai, búkil ǵumyrym oraza bolsa ǵoi» degen qimas sezimmen bul aimen qoshtasady. Ramazandy ókshelep, qasietti oraza ait ta kelip jetedi. Ait meiramy musylmandardyń orazadan keiingi jabyrqańqy kóńilderine jubanysh syilap, qýanysh darytady. Aittaǵy meshitke syimai, kóshege aǵylyp-tógilgen jamaǵattyń oqyǵan Ait namazyn da, júzderindegi áserli shat-shadyman qýanyshyn da, úidi-úige riiasyz kóńilmen aittasyp, jyl boiyna jiberip alǵan aǵattyqtaryn shynaiy peiilmen keshirisýin de, bir-birine igi tilek tilesýin de tolyqtai sýrettep, sipattap shyǵý áste múmkin emes.
Qairat Joldybaiuly