Qytaidyń ishki syryn qaramaqqa kánigi jurt ońai baiqai bermeidi. Bylaiǵy jurt qytaidy birtutas, birińǵai, birtildi, birtiipti xalyq dep sezinedi. Shyntýaitynda, qytai óte kúrdeli ult. Júzden astam tarixi etnos pen onnan astam ulys, xalyqtardyń qyryq quraq quraýynan qalyptasqan xalyq. Sondai kúrdeli dúnieniń biri - qytaida qalyptasqan "ońtústik pen soltústik" aiyrmashylyǵy. Uzaqtan beri daýy tarqamaǵan ishki qaqtyǵys.
Birinshi, ońtústik qytailyqtardyń pikirinshe soltústik qytailar taza qytai emes, qoiǵyrtpaq qytai, ol qytailar kóne kóshpendi ǵun, túrki, moǵol-tatarlar men manjýrlardyń uzaq ýaqyt aralasýynan qalyptasqan hám keiin qytailanǵan xalyq.
Ekinshi, ońtústik qytailyqtardyń pikirinshe soltústik qytailar tili men aktsenti taza qytaidiń tili men aktsenti emes. Ǵun, túrki, moǵol men manjýlardyń yqpalynda qalyptasqan dúbára, shubar, qoiǵyrtpaq tilge jatqyzady. Kómenes úkimet qytaidyń birtutas aktsenti retinde soltústik qytailyqtardyń sóileý aktsentin zańǵa engizgendikten kúshpen úiretip jatyr.
Úshinshi, ońtústik qytailyqtardyń tanymynda soltústik qytailar qytaidyń tól órkenietimen ómir súrmeidi, salt-dástúri dúbára, kóshpendi ǵun, túrkilerdiń yqpalynda kóp qalǵan, solardyń sarqynshaǵyn ileidi dep sanaidy da Shyn qytaidyń órkenieti ońtústikte dep esepteidi.
Tórtinshi, ońtústik qytailyqtar qytaidyń baiyrǵy ieroglifyn qoldanyp jatyrmyz dep soltústik qytailyqtardyń ieroglifke jasaǵan reformasyna moiynsal bolmaidy. Soltústik jeńil ieroglifty (简体字) qoldanady, ońtústik buǵan kúni búginge deiin narazy, olar klassik baiyrǵy ieroglifty qoldanady (繁体字).
Besinshi, ulttyq demokratiia, ulttyq burjýaziia men batysshyl saiasi elita kóbinde ońtústik qytailyqtardyń arasynda qalyptasty. Olar batystyń órkeniet sáýlesiniń yqpalyna erte ushyrady. Sol sebepti, qytaidyń ulttyq burjýaziiasy men elitasy ońtústik teńiz jaǵalaýyndaǵy qalalar men eldi-mekende órken jaidy. Tipti qytaidyń ult ziialylary qurǵan ultshyldardyń Gomindań úkimetiniń ortalyǵy da ońtústik qytailyqtardyń aýmaǵynda boldy. Japondar qytai astanasy Nankindi basyp alsa da olar astanasyn taǵy da ońtústik óńirdiń iri saiasi qalasy Chýn Chinge kóshirdi. Al, soltústik qytai máskeýdiń kómegimen jańa úkimetiniń astanasyn Moǵol-tatar qaǵanatynyń jalǵasy qubylai biligi men iri qaǵanat Tsin manjýlarynyń saiasi, mádeni ortalyǵy Pekinge aýysqan. Oǵan deiingi saiasi ortalyq Ian An'da soltústikt qytaidyń aýmaǵynda bolǵan.
Altynshy, qazirgi qytai biligi ishinen eki topqa bólinedi. Biri, reformashyldar (ońtústikshilder), kelesi biri partiiaǵa, MAO-ǵa adal kóneshilder. Qytaidaǵy nebir saiasi kúrester osy eki iri toptyń taitalastyǵynan bolyp jatady.
Jalpy, sosyn qytai tilinde eki myńnan astam aktsent, onnan astam aýmaqtyq dialekt saqtalǵan. biz kórsetkender "ońtústik-soltústik" aiyrmashylyǵynyń syrtqy kórinisi ǵana. Olar óz ishinen taǵy basqa túrli aiyrmashylyq pen qaishylyqtarǵa bólinedi. Ony da tereń zertteýimiz tiis.
Taǵysyn taǵylar ...
Orda Eldestiń feisbýktegi jazbasynan
.jpg)
