Túlekteriniń jetistikteri men ustazdarynyń mártebesi saltanatyn asyryp turatyn T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademiiasyna jańa rektor taǵaiyndalǵanyna da biyl ekinshi jylǵa aiaq basty. Kez kelgen mekemede jańa basshynyń taǵaiyndalýymen dástúrler jalǵasyn taýyp, zaman talabyna sai jaǵymdy ózgerister baiqalyp jatady. El rýhaniiatyna qyzmet etetin mamandardy daiarlaityn shyǵarmashylyq baǵyttaǵy oqý ordasynyń rektory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri, pedagogika ǵylymdarynyń kandidaty Bibigúl Núsipjanova baiypty minez, biiazy únimen áńgime tarqatyp, óziniń óner men mádeniet máselelerimen jete tanys ekenin baiqatty.
– Bibigúl Nurǵaliqyzy, elimizdegi irgeli oqý oryndarynyń biri T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademiiasyna rektorlyqqa taǵaiyndalǵanyńyz siz úshin tosyn boldy ma?
– Qazaq óneriniń qara shańyraǵy jáne talanttar ustahanasy bolyp esepteletin T.Júrgenov atyndaǵy Óner akademiiasyna 2000 jyly ustazdyq qyzmetke keldim. Ózim fortepiano oqytýshysymyn. Akademiiada qatardaǵy ustazdyqtan bastap, aǵa oqytýshy, sektsiia meńgerýshisi, fakýltet dekany sekildi satylardan óttim. «Tosyn boldy ma?» degen suraqtyń astarynda, «qaidan keldiń?» degen emeýrin jatqanyn túsinemin. Anyqtap aitqanda, óner álemine kóldeneńnen qosylǵan kók atty emespin. Men mýzykadan jaralyp, áýen, áýez áleminde tárbielendim desem, artyq aitpaǵan shyǵarmyn dep oilaimyn. Qazaq óneriniń marqasqalary Nurǵisa Tilendiev, Myńjasar Mańǵytaev, Áset Beiseýov, Eskendir Hasanǵaliev sekildi ákemniń dos-jarandary jii bas qosatyn ónerli ortada ósip, qanat qaqtym.
– Zamanaýi joǵary oqý oryndarynyń mindeti – sapaly maman ázirleý. Shyǵarmashylyq oqý ornyn basqarýdyń ereksheligi nede?
– Qazirgi kezde kún tártibinde qoǵam ómiriniń sheshýshi salalaryn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan «Ult Josparyna» jáne álemde qoldanysqa enip jatqan jańa baǵyttarǵa bailanysty bilim berý sapasyn jaqsartyp, jańa deńgeige kóterý máselesi tur. Jaqynda ǵana Elbasymyz Nursultan Nazarbaev saltanatty túrde ashqan álemdik deńgeidegi jańa Horeografiia akademiiasy da osy maqsatty júzege asyrý úshin uiymdastyryldy. Al endi bizdiń Óner akademiiasynda sapany arttyrýǵa degen umtylys dástúrge ainalǵan. Menen buryn rektor bolǵan búgingi Mádeniet ministri Arystanbek Muhamediuly birqatar mańyzdy jobalardyń negizin jasap ketti. Ol óziniń irgeli izdenisi men tabandylyǵy arqasynda akademiiada doktorantýranyń ashylýyna qol jetkizdi. Osynyń nátijesinde bizde úzdiksiz bilim berý ideiasy júzege asyp otyr. Akademiiada 7-synyptan bastap bilim beretin kórkemóner mektebi, kolledj, bakalavriat, magistratýra jáne doktorantýrany qamtityn bilim berýdiń bes satylyq júiesi jumys isteidi. Talantty jáne talapty balalardy elimizdiń túkpir-túkpirinen tańdap, mektep qabyrǵasynda ónerge baýli otyryp, kolledj, bakalavriat arqyly bilikti maman bolýyna jaǵdai jasaimyz.
Bolonia protsesine qosylý Qazaqstannyń joǵary bilim berý júiesiniń damýyna jańa serpin berdi. Ásirese, akademiialyq utqyrlyq baǵdarlamasy. Bul baǵdarlama álemdik bilim keńistigindegi yqpaldastyqty arttyrý men sapany kóterýge baǵyttalǵan. Osy baǵdarlama negizinde ustazdarymyz ben stýdentterimiz halyqaralyq tájiribe almasý múmkindigine ie boldy. Biylǵy jańa oqý jylynda osy baǵdarlama boiynsha dizain mamandyǵynda oqityn stýdentterimiz Germaniianyń Aahen qalasyna bir semestr tegin oqýǵa attanyp ketti. Endigi kezekte iriktelip shyǵatyn top Ońtústik Koreiada oqýǵa daiyndalýda.
– Elimizde joǵary bilimdi modernizatsiialaýǵa jáne innovatsiialardy engizýge bailanysty jobalar jasalyp jatyr. Shyǵarmashylyq baǵytta bilim alyp jatqan stýdentterdiń osy jobalardaǵy úlesi qandai?
– Akademiia biyl birinshi ret qashyqtan oqytý tehnologiiasyn qolǵa aldy. Sebebi, jasyrýdyń qajeti joq, oblystardaǵy teatrlar men filarmoniialarda jumys isteitin jap-jaqsy mamandardyń keibiriniń joǵary bilimi joq. Otbasyn asyrap otyrǵan, jasy otyzdan, qyryqtan asyp ketken azamattarǵa jumysyn tastap, oqý múmkin emes. Burynǵydai syrttai oqytatyn bólimder búginde joq, osy olqylyqty distantsiialyq oqytý júiesi tolyqtyra alady dep oilaimyz. Aýylynda otyryp-aq tańdaǵan mamandyǵy boiynsha dáristerin internet arqyly tyńdap, qajetti elektrondyq oqýlyqtary men ádebietterin taýyp oqyp, synaqtaryn tapsyra beredi.
Distantsiialyq oqý júiesin jetildire otyryp, biz óner taqyrybyndaǵy ǵalymdardyń eńbegi men kitaptarynyń elektrondyq nusqasyn ázirlep, akademiia saityna engizip, shetinen tolyqtyryp otyramyz. Árine, bul oqytý túri keibir mamandyqtarǵa kele bermeidi. Sondyqtan ony mamandyqtardyń erekshelikterin eskere otyryp, júzege asyrmaq oiymyz bar.
«Bolashaq» baǵdarlamasyna kelsek, ásirese, kino salasy boiynsha bilim alǵysy keletin yntaly jastar jeterlik. Niý-Iorktiń Kino akademiiasynda oqyp jatqan jastarymyz bar. Jalpy, kino salasyndaǵy álemdik myqty mekteptermen bailanysymyz jaqsy. Sebebi, biz Halyqaralyq kinomektepter assotsiatsiiasynyń múshesimiz. Sheteldik ýniversitetterdiń joǵary talap turǵysynan qaraityny sonshalyq, kez kelgen eldiń stýdenti men magistrantyn qabyldai bermeidi. Al assotsiatsiia múshesi bolsa, onda kózqaras basqasha. Ártúrli jeńildikter qarastyrylady, balama jolyn kórsetedi, saiyp kelgende, qazaqstandyq talapker jastardy qabyldaýǵa qarsylyǵy bolmaidy.
– Akademiiany bitirip jatqan túlekterdiń keiingi taǵdyrymen qanshalyqty tanyssyz? Kadr ázirleýden bólek, jumyssyzdyq máselesin sheship, maman tapshylyǵyn joiýda onyń qoǵamǵa beretin kómegi qandai?
– Kópshilikke belgili, teoriiany óndirispen ushtastyra otyryp oqytatyn dýaldy oqytý júiesi degen bar. Dýaldy oqytý júiesiniń mynandai bir jaqsy nátijesin aitqym keledi. Astanada belgili rejisser Nurqanat Jaqypbaidyń jetekshiligimen «Jastar teatry» ashyldy. Maman sheberhanasynda 4 jyl boiy shyńdalyp shyqqan stýdentterdiń diplomdyq spektakli teatrdyń repertýaryna engizilip qana qoimai, olar túgeldei osy shańyraqqa akter bolyp qabyldandy. Biyl uiǵyr tobyn bitirgen stýdentter Q.Qojamiiarov atyndaǵy Uiǵyr teatrynyń akterlik trýppasyna qyzmetke alyndy. Endi Astanada miýzikl teatry ashylady, jas rejisser, akademiianyń doktoranty Eslám Nurtazinniń shákirtteri osy teatrdyń akteri bolyp jumysqa ornalasady dep otyrmyz.
– Al dizain, kórkemsýret, músin, dramatýrgiia, operator, teatrtaný ónerine mamandanǵandar men qoǵamnyń bularǵa degen suranysy sai kele me?
– Bul mamandyqtarǵa jyl saiyn 5-6 stýdent qana qabyldanady. Basqa joǵary oqý oryndaryndaǵydai emes, biz mektep bitirýshi túlekterdi qatań talappen iriktep alamyz. Osy sanaýly stýdentterimiz joǵary kýrstardan jumys istei bastaidy. Sýretshi, músinshi jastarymyz qabilet-qarymyna qarai shaǵyn tapsyrystar oryndap, ártúrli taqyryptaǵy kórmelerge qatysady. Ásirese, dizain mamandaryna suranys kóp.
– Belgili teatr, kino qairatkerleri óner adamyn, ásirese, sahna artisin aqyly oqytýdyń esh aqylǵa syimaitynyn aityp, narazylyqtaryn bildirip júredi. Táńir ǵana beretin talantty tárk etkendei, T.Júrgenov atyndaǵy akademiianyń akter mamandyǵyn aqyly túrde oqytyp jatqandaryn túsinbei dal…
– Ata Zańymyzda aitylǵandai, elimizdiń ár azamaty oqýǵa mindetti. Mysaly, biylǵy jyly 80 stýdent akter mamandyǵyn tańdady. Biraq olar birneshe satydan turatyn synaqtan súrinbei turmaidy. Qatań talappen iriktelgeni ǵana shyǵarmashylyq synaqqa barady. Alaida, osy synaqta jinaǵan baly belgilegen mejeden áldeqaida tómen bolyp shyqsa, ol bala aqyly bólimge de alynbaidy. Ókinishke qarai, ónerdi keńestik júie daǵdysymen ólshep, saralaý áli qalmai keledi. Memlekettik grantta oqityn balalardyń keibiri 1, 2-kýrstan bastap kinoǵa, jarnamaǵa túsip, teatrda sahnaǵa shyǵyp juldyz bolyp, masattana bastasa, aqyly oqityn balalardyń yntasy olardan áldeqaida kúshtirek bolady. Jyl saiyn aqyly bólimnen bitirip shyǵatyn 20 stýdent 54 teatry bar Qazaqstan úshin kóptik etedi dep oilamaimyn.
– Ázirge Qazaqstan joǵary oqý oryndarynyń tájiribesinde qoldanylǵanyn estimedik, biraq postkeńestik elderdiń birqatarynda stýdentterge sabaq beretin rektorlar bar eken.
– Shynymdy aitaiyn, akademiia – qainaǵan tirliktiń ortasy. Bos ýaqyt bola bermeidi. Soǵan qaramastan, magistranttarǵa ǵylymi jetekshilik jasaimyn. Al Óner akademiiasynyń rektory retinde men úshin «qabyldaý kúni» degen tártip te, túsinik te joq. Kabinetimniń esigi máselemen kelgen barlyq stýdentke, ustazǵa, ata-anaǵa ashyq. Akademiia saitynda «rektor blogy» jumys isteidi. Eger aitýǵa júreksinse nemese uiańdyq tanytsa, ár stýdent ótinishin, shaǵymyn sol blokqa jaza alady. Men onymen muqiiat tanysyp otyramyn. Munda oqityn ár stýdent bir-bir úidiń úmiti, shamshyraǵy bolsa, bizdiń akademiia úshin – el rýhaniiaty men aqyl-oiyn biikke súireitin bilikti maman. Endeshe, munshama úlken jaýapkershilik turǵanda, bir sátke bolsa da el keleshegi úshin eńbek etetin jastardyń aldynda bosańsýǵa bolmaidy.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Aigúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
.jpeg)