تٷلەكتەرٸنٸڭ جەتٸستٸكتەرٸ مەن ۇستازدارىنىڭ مەرتەبەسٸ سالتاناتىن اسىرىپ تۇراتىن ت.جٷرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ٶنەر اكادەميياسىنا جاڭا رەكتور تاعايىندالعانىنا دا بيىل ەكٸنشٸ جىلعا اياق باستى. كەز كەلگەن مەكەمەدە جاڭا باسشىنىڭ تاعايىندالۋىمەن دەستٷرلەر جالعاسىن تاۋىپ, زامان تالابىنا ساي جاعىمدى ٶزگەرٸستەر بايقالىپ جاتادى. ەل رۋحانيياتىنا قىزمەت ەتەتٸن مامانداردى دايارلايتىن شىعارماشىلىق باعىتتاعى وقۋ ورداسىنىڭ رەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى بيبٸگٷل نٷسٸپجانوۆا بايىپتى مٸنەز, بييازى ٷنٸمەن ەڭگٸمە تارقاتىپ, ٶزٸنٸڭ ٶنەر مەن مەدەنيەت مەسەلەلەرٸمەن جەتە تانىس ەكەنٸن بايقاتتى.
– بيبٸگٷل نۇرعاليقىزى, ەلٸمٸزدەگٸ ٸرگەلٸ وقۋ ورىندارىنىڭ بٸرٸ ت.جٷرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ٶنەر اكادەميياسىنا رەكتورلىققا تاعايىندالعانىڭىز سٸز ٷشٸن توسىن بولدى ما?
– قازاق ٶنەرٸنٸڭ قارا شاڭىراعى جەنە تالانتتار ۇستاحاناسى بولىپ ەسەپتەلەتٸن ت.جٷرگەنوۆ اتىنداعى ٶنەر اكادەميياسىنا 2000 جىلى ۇستازدىق قىزمەتكە كەلدٸم. ٶزٸم فورتەپيانو وقىتۋشىسىمىن. اكادەمييادا قاتارداعى ۇستازدىقتان باستاپ, اعا وقىتۋشى, سەكتسييا مەڭگەرۋشٸسٸ, فاكۋلتەت دەكانى سەكٸلدٸ ساتىلاردان ٶتتٸم. «توسىن بولدى ما?» دەگەن سۇراقتىڭ استارىندا, «قايدان كەلدٸڭ?» دەگەن ەمەۋرٸن جاتقانىن تٷسٸنەمٸن. انىقتاپ ايتقاندا, ٶنەر ەلەمٸنە كٶلدەنەڭنەن قوسىلعان كٶك اتتى ەمەسپٸن. مەن مۋزىكادان جارالىپ, ەۋەن, ەۋەز ەلەمٸندە تەربيەلەندٸم دەسەم, ارتىق ايتپاعان شىعارمىن دەپ ويلايمىن. قازاق ٶنەرٸنٸڭ مارقاسقالارى نۇرعيسا تٸلەنديەۆ, مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ, ەسەت بەيسەۋوۆ, ەسكەندٸر حاسانعاليەۆ سەكٸلدٸ ەكەمنٸڭ دوس-جاراندارى جيٸ باس قوساتىن ٶنەرلٸ ورتادا ٶسٸپ, قانات قاقتىم.
– زاماناۋي جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ مٸندەتٸ – ساپالى مامان ەزٸرلەۋ. شىعارماشىلىق وقۋ ورنىن باسقارۋدىڭ ەرەكشەلٸگٸ نەدە?
– قازٸرگٸ كەزدە كٷن تەرتٸبٸندە قوعام ٶمٸرٸنٸڭ شەشۋشٸ سالالارىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان «ۇلت جوسپارىنا» جەنە ەلەمدە قولدانىسقا ەنٸپ جاتقان جاڭا باعىتتارعا بايلانىستى بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتىپ, جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋ مەسەلەسٸ تۇر. جاقىندا عانا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ سالتاناتتى تٷردە اشقان ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ جاڭا حورەوگرافييا اكادەميياسى دا وسى ماقساتتى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ۇيىمداستىرىلدى. ال ەندٸ بٸزدٸڭ ٶنەر اكادەميياسىندا ساپانى ارتتىرۋعا دەگەن ۇمتىلىس دەستٷرگە اينالعان. مەنەن بۇرىن رەكتور بولعان بٷگٸنگٸ مەدەنيەت مينيسترٸ ارىستانبەك مۇحامەديۇلى بٸرقاتار ماڭىزدى جوبالاردىڭ نەگٸزٸن جاساپ كەتتٸ. ول ٶزٸنٸڭ ٸرگەلٸ ٸزدەنٸسٸ مەن تاباندىلىعى ارقاسىندا اكادەمييادا دوكتورانتۋرانىڭ اشىلۋىنا قول جەتكٸزدٸ. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە بٸزدە ٷزدٸكسٸز بٸلٸم بەرۋ يدەياسى جٷزەگە اسىپ وتىر. اكادەمييادا 7-سىنىپتان باستاپ بٸلٸم بەرەتٸن كٶركەمٶنەر مەكتەبٸ, كوللەدج, باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا جەنە دوكتورانتۋرانى قامتيتىن بٸلٸم بەرۋدٸڭ بەس ساتىلىق جٷيەسٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. تالانتتى جەنە تالاپتى بالالاردى ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن تاڭداپ, مەكتەپ قابىرعاسىندا ٶنەرگە باۋلي وتىرىپ, كوللەدج, باكالاۆريات ارقىلى بٸلٸكتٸ مامان بولۋىنا جاعداي جاسايمىز.
بولونيا پروتسەسٸنە قوسىلۋ قازاقستاننىڭ جوعارى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ دامۋىنا جاڭا سەرپٸن بەردٸ. ەسٸرەسە, اكادەمييالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى. بۇل باعدارلاما ەلەمدٸك بٸلٸم كەڭٸستٸگٸندەگٸ ىقپالداستىقتى ارتتىرۋ مەن ساپانى كٶتەرۋگە باعىتتالعان. وسى باعدارلاما نەگٸزٸندە ۇستازدارىمىز بەن ستۋدەنتتەرٸمٸز حالىقارالىق تەجٸريبە الماسۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدى. بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىندا وسى باعدارلاما بويىنشا ديزاين ماماندىعىندا وقيتىن ستۋدەنتتەرٸمٸز گەرمانييانىڭ ااحەن قالاسىنا بٸر سەمەستر تەگٸن وقۋعا اتتانىپ كەتتٸ. ەندٸگٸ كەزەكتە ٸرٸكتەلٸپ شىعاتىن توپ وڭتٷستٸك كورەيادا وقۋعا دايىندالۋدا.
– ەلٸمٸزدە جوعارى بٸلٸمدٸ مودەرنيزاتسييالاۋعا جەنە يننوۆاتسييالاردى ەنگٸزۋگە بايلانىستى جوبالار جاسالىپ جاتىر. شىعارماشىلىق باعىتتا بٸلٸم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەردٸڭ وسى جوبالارداعى ٷلەسٸ قانداي?
– اكادەمييا بيىل بٸرٸنشٸ رەت قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگيياسىن قولعا الدى. سەبەبٸ, جاسىرۋدىڭ قاجەتٸ جوق, وبلىستارداعى تەاترلار مەن فيلارمونييالاردا جۇمىس ٸستەيتٸن جاپ-جاقسى مامانداردىڭ كەيبٸرٸنٸڭ جوعارى بٸلٸمٸ جوق. وتباسىن اسىراپ وتىرعان, جاسى وتىزدان, قىرىقتان اسىپ كەتكەن ازاماتتارعا جۇمىسىن تاستاپ, وقۋ مٷمكٸن ەمەس. بۇرىنعىداي سىرتتاي وقىتاتىن بٶلٸمدەر بٷگٸندە جوق, وسى ولقىلىقتى ديستانتسييالىق وقىتۋ جٷيەسٸ تولىقتىرا الادى دەپ ويلايمىز. اۋىلىندا وتىرىپ-اق تاڭداعان ماماندىعى بويىنشا دەرٸستەرٸن ينتەرنەت ارقىلى تىڭداپ, قاجەتتٸ ەلەكتروندىق وقۋلىقتارى مەن ەدەبيەتتەرٸن تاۋىپ وقىپ, سىناقتارىن تاپسىرا بەرەدٸ.
ديستانتسييالىق وقۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرە وتىرىپ, بٸز ٶنەر تاقىرىبىنداعى عالىمداردىڭ ەڭبەگٸ مەن كٸتاپتارىنىڭ ەلەكتروندىق نۇسقاسىن ەزٸرلەپ, اكادەمييا سايتىنا ەنگٸزٸپ, شەتٸنەن تولىقتىرىپ وتىرامىز. ەرينە, بۇل وقىتۋ تٷرٸ كەيبٸر ماماندىقتارعا كەلە بەرمەيدٸ. سوندىقتان ونى ماماندىقتاردىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, جٷزەگە اسىرماق ويىمىز بار.
«بولاشاق» باعدارلاماسىنا كەلسەك, ەسٸرەسە, كينو سالاسى بويىنشا بٸلٸم العىسى كەلەتٸن ىنتالى جاستار جەتەرلٸك. نيۋ-يوركتٸڭ كينو اكادەميياسىندا وقىپ جاتقان جاستارىمىز بار. جالپى, كينو سالاسىنداعى ەلەمدٸك مىقتى مەكتەپتەرمەن بايلانىسىمىز جاقسى. سەبەبٸ, بٸز حالىقارالىق كينومەكتەپتەر اسسوتسياتسيياسىنىڭ مٷشەسٸمٸز. شەتەلدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ جوعارى تالاپ تۇرعىسىنان قارايتىنى سونشالىق, كەز كەلگەن ەلدٸڭ ستۋدەنتٸ مەن ماگيسترانتىن قابىلداي بەرمەيدٸ. ال اسسوتسياتسييا مٷشەسٸ بولسا, وندا كٶزقاراس باسقاشا. ەرتٷرلٸ جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلادى, بالاما جولىن كٶرسەتەدٸ, سايىپ كەلگەندە, قازاقستاندىق تالاپكەر جاستاردى قابىلداۋعا قارسىلىعى بولمايدى.
– اكادەمييانى بٸتٸرٸپ جاتقان تٷلەكتەردٸڭ كەيٸنگٸ تاعدىرىمەن قانشالىقتى تانىسسىز? كادر ەزٸرلەۋدەن بٶلەك, جۇمىسسىزدىق مەسەلەسٸن شەشٸپ, مامان تاپشىلىعىن جويۋدا ونىڭ قوعامعا بەرەتٸن كٶمەگٸ قانداي?
– كٶپشٸلٸككە بەلگٸلٸ, تەورييانى ٶندٸرٸسپەن ۇشتاستىرا وتىرىپ وقىتاتىن دۋالدى وقىتۋ جٷيەسٸ دەگەن بار. دۋالدى وقىتۋ جٷيەسٸنٸڭ مىنانداي بٸر جاقسى نەتيجەسٸن ايتقىم كەلەدٸ. استانادا بەلگٸلٸ رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپبايدىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن «جاستار تەاترى» اشىلدى. مامان شەبەرحاناسىندا 4 جىل بويى شىڭدالىپ شىققان ستۋدەنتتەردٸڭ ديپلومدىق سپەكتاكلٸ تەاتردىڭ رەپەرتۋارىنا ەنگٸزٸلٸپ قانا قويماي, ولار تٷگەلدەي وسى شاڭىراققا اكتەر بولىپ قابىلداندى. بيىل ۇيعىر توبىن بٸتٸرگەن ستۋدەنتتەر ق.قوجاميياروۆ اتىنداعى ۇيعىر تەاترىنىڭ اكتەرلٸك ترۋپپاسىنا قىزمەتكە الىندى. ەندٸ استانادا ميۋزيكل تەاترى اشىلادى, جاس رەجيسسەر, اكادەمييانىڭ دوكتورانتى ەسلەم نۇرتازيننٸڭ شەكٸرتتەرٸ وسى تەاتردىڭ اكتەرٸ بولىپ جۇمىسقا ورنالاسادى دەپ وتىرمىز.
– ال ديزاين, كٶركەمسۋرەت, مٷسٸن, دراماتۋرگييا, وپەراتور, تەاترتانۋ ٶنەرٸنە ماماندانعاندار مەن قوعامنىڭ بۇلارعا دەگەن سۇرانىسى ساي كەلە مە?
– بۇل ماماندىقتارعا جىل سايىن 5-6 ستۋدەنت قانا قابىلدانادى. باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعىداي ەمەس, بٸز مەكتەپ بٸتٸرۋشٸ تٷلەكتەردٸ قاتاڭ تالاپپەن ٸرٸكتەپ الامىز. وسى ساناۋلى ستۋدەنتتەرٸمٸز جوعارى كۋرستاردان جۇمىس ٸستەي باستايدى. سۋرەتشٸ, مٷسٸنشٸ جاستارىمىز قابٸلەت-قارىمىنا قاراي شاعىن تاپسىرىستار ورىنداپ, ەرتٷرلٸ تاقىرىپتاعى كٶرمەلەرگە قاتىسادى. ەسٸرەسە, ديزاين ماماندارىنا سۇرانىس كٶپ.
– بەلگٸلٸ تەاتر, كينو قايراتكەرلەرٸ ٶنەر ادامىن, ەسٸرەسە, ساحنا ارتيسٸن اقىلى وقىتۋدىڭ ەش اقىلعا سىيمايتىنىن ايتىپ, نارازىلىقتارىن بٸلدٸرٸپ جٷرەدٸ. تەڭٸر عانا بەرەتٸن تالانتتى تەرك ەتكەندەي, ت.جٷرگەنوۆ اتىنداعى اكادەمييانىڭ اكتەر ماماندىعىن اقىلى تٷردە وقىتىپ جاتقاندارىن تٷسٸنبەي دال…
– اتا زاڭىمىزدا ايتىلعانداي, ەلٸمٸزدٸڭ ەر ازاماتى وقۋعا مٸندەتتٸ. مىسالى, بيىلعى جىلى 80 ستۋدەنت اكتەر ماماندىعىن تاڭدادى. بٸراق ولار بٸرنەشە ساتىدان تۇراتىن سىناقتان سٷرٸنبەي تۇرمايدى. قاتاڭ تالاپپەن ٸرٸكتەلگەنٸ عانا شىعارماشىلىق سىناققا بارادى. الايدا, وسى سىناقتا جيناعان بالى بەلگٸلەگەن مەجەدەن ەلدەقايدا تٶمەن بولىپ شىقسا, ول بالا اقىلى بٶلٸمگە دە الىنبايدى. ٶكٸنٸشكە قاراي, ٶنەردٸ كەڭەستٸك جٷيە داعدىسىمەن ٶلشەپ, سارالاۋ ەلٸ قالماي كەلەدٸ. مەملەكەتتٸك گرانتتا وقيتىن بالالاردىڭ كەيبٸرٸ 1, 2-كۋرستان باستاپ كينوعا, جارناماعا تٷسٸپ, تەاتردا ساحناعا شىعىپ جۇلدىز بولىپ, ماساتتانا باستاسا, اقىلى وقيتىن بالالاردىڭ ىنتاسى ولاردان ەلدەقايدا كٷشتٸرەك بولادى. جىل سايىن اقىلى بٶلٸمنەن بٸتٸرٸپ شىعاتىن 20 ستۋدەنت 54 تەاترى بار قازاقستان ٷشٸن كٶپتٸك ەتەدٸ دەپ ويلامايمىن.
– ەزٸرگە قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تەجٸريبەسٸندە قولدانىلعانىن ەستٸمەدٸك, بٸراق پوستكەڭەستٸك ەلدەردٸڭ بٸرقاتارىندا ستۋدەنتتەرگە ساباق بەرەتٸن رەكتورلار بار ەكەن.
– شىنىمدى ايتايىن, اكادەمييا – قايناعان تٸرلٸكتٸڭ ورتاسى. بوس ۋاقىت بولا بەرمەيدٸ. سوعان قاراماستان, ماگيسترانتتارعا عىلىمي جەتەكشٸلٸك جاسايمىن. ال ٶنەر اكادەميياسىنىڭ رەكتورى رەتٸندە مەن ٷشٸن «قابىلداۋ كٷنٸ» دەگەن تەرتٸپ تە, تٷسٸنٸك تە جوق. كابينەتٸمنٸڭ ەسٸگٸ مەسەلەمەن كەلگەن بارلىق ستۋدەنتكە, ۇستازعا, اتا-اناعا اشىق. اكادەمييا سايتىندا «رەكتور بلوگى» جۇمىس ٸستەيدٸ. ەگەر ايتۋعا جٷرەكسٸنسە نەمەسە ۇياڭدىق تانىتسا, ەر ستۋدەنت ٶتٸنٸشٸن, شاعىمىن سول بلوكقا جازا الادى. مەن ونىمەن مۇقييات تانىسىپ وتىرامىن. مۇندا وقيتىن ەر ستۋدەنت بٸر-بٸر ٷيدٸڭ ٷمٸتٸ, شامشىراعى بولسا, بٸزدٸڭ اكادەمييا ٷشٸن – ەل رۋحانيياتى مەن اقىل-ويىن بيٸككە سٷيرەيتٸن بٸلٸكتٸ مامان. ەندەشە, مۇنشاما ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك تۇرعاندا, بٸر سەتكە بولسا دا ەل كەلەشەگٸ ٷشٸن ەڭبەك ەتەتٸن جاستاردىڭ الدىندا بوساڭسۋعا بولمايدى.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت.
ەڭگٸمەلەسكەن
ايگٷل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
.jpeg)