BjǴ ministri E. Saǵadievke dúniedegi bar páleni aýdara bermei, naqty suraqtar qoisaq qalai bolady, aǵaiyn?
A) 2016-2019 j.j. bilim men ǵylymdy damytýǵa bólinedi degen 1,5 trln aqshanyń taǵdyry ne boldy? 2016 j. sol qarajattyń qanshasy igerildi jáne ol nege jumsaldy?
B) Nelikten ministr Jańa bilim Baǵdarlamasyn engizýge kedergi bolatyn faktorlardy esepke almaidy?
Basty kedergiler:
1. 2019 jylǵa deiinmektepterdiń materialdyq tehnikalyq bazasyn jasaqtap úlgerý múmkin be?
Internetke qarajat tabýǵa bolar. Al sonshama mektepke interaktivti taqtalar ornatý men barlyq oqý kabinetterin kompiýterlendirý múmkin be? Mysaly men 1.5 myń bala oqityn mektepte jumys isteimin. Osynsha balaǵa bar bolǵany 11-12 interaktivtik taqta bar. Olardyń ózi 2009-10 jyldary shyǵarylǵan taqtalar. Buzyla qalsa, qosalqy bólshek tabý qiyn jáne óte qymbat. Elektrondy kúndeliktiń jaiy da sondai.. Pán muǵaliminen bólek, osy qural – jabdyqtarǵa qyzmet kórsetetin injener-mamandar eskerildi me?. Bul millionǵa jýyq turǵyny bar oblys ortalyǵyndaǵy jaǵdai. Shalǵai aýyldar týraly eshteńe aita almaimyn.
2. Kadr máselesi.
«Kadr» kóp, kadr tapshy. OQO-ń mektepterine kelip jatqan jas mamandardyń barlyǵy derlik óńirdegi attarynan at úrketin ashyq (shashyq) JOO-ń bitirýshileri. Shalǵai aýyldar túgili, oblys ortalyǵynda ornalasqan «litsei» statýsy bar mektepke 13 jyldan beri Almaty men Astananyń beldi JOO-n bitirgen jas maman kelgen emes. Endi 2019 jylǵa deiingi 2,5 jyl ishinde kele qoiady dep sený qiyn.
3. «Ata-analar komiteti» institýty eskirdi.
Onyń tóraǵasy direktordyń shtattan tys orynbasaryna ainaldy. Al Eýropa elderindegidei «Qamqorshylar keńesin» qurý úshin sharýasy myǵym orta tap qalyptasýy kerek…
Baǵdarlamanyń keleńsiz tustary.
1. Úshtildilik:
a) Iá, kóp til bilý zaman talaby. Shyndyqqa týra qaraý kerek. Aǵylshyn men qytai tilinsiz bolashaqty elestetý qiyn. Biraq, bul bapty pedagog, filolog, lingvist, psiholog, sotsiolog, filosof, pediatr jáne t.b. salalardyń ǵalymdary men praktik mamandary daiyndaýy tiis edi. Olar birneshe jyl BAQ betterinde óz pikirlerin bildirip, paidaly-ziiandy tustaryn halyqqa jetkizip, kóp talqysyna salǵanda, ońtaily sheshimin tabýǵa bolar edi. Biraq qalai bolǵanda, 3 tildilikti orta býynnan (5-synyptan) bastaý kerek.
á) Áli de bolsa, orys tildi qazaqtardyń sany joǵary. Solar sońǵy jyldary balalaryn qazaq synyptaryna berip, balalary arqyly ózderi de qazaqsha til syndyra bastap edi.
Endigi jaǵdai qalai bolady? Máselen, meniń qazaq tildi 30 jasar ulym biraz kúnnen beri aǵylshyn tili kýrsyna baryp júr. Maqsaty – 4 jasar tuńǵyshy mektepke barǵansha til úirenip alý. Ne úshin ekenin ózderińiz túsinesizder) Orys tildi qazaqtar men diaspora ókilderiniń memlekettik tildi úirenýge qulshynysy kemip ketpei me? Qazaq tiliniń ary qaraiǵy taǵdyry ne bolady?
2. Beskúndik oqý júiesine kóshý..
a) Adam aǵzasy táýliktik ritmdermen jumys isteitini belgili. Adam qalasa da, qalamasa da táýligine belgili bir merzimde demalýy qajet! Aǵzaǵa zorlyq júrmeidi. Oqý aptasyn qysqartqanmen, táýlikti uzarta almaisyń! 5 kúndik oqytý júiesine ótý úshin, keibir saǵattar ǵana emes, tipti pánder qysqartylyp, jumys saǵatyn uzartýǵa týra keledi. Buryn orta eseppen 5-6 sabaq bolsa, endi 7-8 sabaq ótiletin bolady.
á) Al qandai pánder qysqartylady?
Ol qysqartýlar balanyń azamat retinde qalyptasýyna qalai áser etedi?
Bolashaq maman daiyndaýǵa áseri qalai bolmaq?
Eńbek naryǵynda básekelestik qyzyp turǵanda, balalarymyzdy bilimsiz etip almaimyz ba?
b) Kópshilik ata-analardyń mektep jasyndaǵy balasyna tárbie berýi «Ishkizdim, jegizdim, kiindirdim» - degen túsiniktiń sheńberine qarai tarylyp bara jatqany belgili. Bala tárbiesin túbegeili mektepke artyp qoiǵan otbasylar men jalǵyzilikti ana nemese ákelerdiń balalary 2 kún úide otyra alady ma? Kóshe kezip ketpesine kim kepil?
Mine, osy suraqtarǵa jaýap bere almasa, otstavkaǵa ketsin..
Ustaz Ómir Shynybekulynyń feisbýktaǵy jazbasynan
