– deidi BǴM-ǵa qarasty «Qarjy ortalyǵy» AQ-tyń prezidenti Ramazan Álimqulov
«Besikten bastap bilim izde» deidi qazaq danalyǵy. Bilimniń mańyzdylyǵy osydan-aq kórinedi. Jahandaný dáýirinde bilimniń shekarasy keńeidi, mazmuny artty. Áitse de, naryqtyq qoǵamnyń qyspaǵy, jyl saiyn bólinetin memlekettik granttyń shekteýliligi árbir qazaqstandyq jastyń bilim alýyna múmkindik berýi de ekitalai. Memleket osy tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn qalai tapty? Bul týraly Qazaqstan Respýblikasy Bilim jáne ǵylym ministrligine qarasty «Qarjy ortalyǵy» aktsionerlik qoǵamynyń prezidenti Ramazan ÁLIMQULOV aityp berdi.
– Ramazan Sihymuly, «Qarjy ortalyǵy» aktsionerlik qoǵamy operator qyzmetin atqaryp otyrǵan Memlekettik bilim berý jinaqtaý júiesi týraly búgingi kúni kópshilik biledi degen oidamyz. Óitkeni, bul turǵyda zań qabyldanyp, júieniń jumys istei bastaǵanyna da úsh jyldai ýaqyt ótti. Osy kezeńde qandai nátijege jettińizder?
– Durys aitasyz. Memlekettik bilim berý jinaqtaý salymyn ashyp, balalarynyń tabysty bolashaǵyna jol salyp jatqan ata-analar barshylyq. Olar jyl ótken saiyn kóbeiip keledi desek te bolady. Bizdiń ortalyq júieniń operatory bolǵandyqtan, qai jerde qandai salym ashyldy, osynyń bárin baqylap, qadaǵalap otyrady. Búgingi tańda salymshylarymyzdyń sany 15,5 myń adamnan asty. Onyń ishinde eń belsendi óńirler retinde Almaty, Astana, Ońtústik Qazaqstan oblystaryn atap ótken jón bolar.
– Halyq tarapynan, salymshylar tarapynan bul júie qalai baǵalanýda? Úgit-nasihat jumystaryn qanshalyqty deńgeide atqaryp jatyrsyzdar?
– Árine, bizge eń aldymen qajet nárse – ol halyqtyń senimi. Bizge búginde kóptegen ata-analar qońyraý shalyp, habarlasyp turady. Belsendi ata-analar óz pikirlerin de bildirip jatady. Árbir pikir biz úshin qymbat. Sonyń negizinde júie jetildirile beredi. Biz de halyqtyń senimin aqtaý úshin barynsha tyrysyp eńbek etip jatyrmyz. Úsh jyl ishinde qanshama úgit-nasihat jumystary júrgizildi. Gazet-jýrnaldar, telearnalar, internet arqyly, tipti, ekinshi deńgeili bankter arqyly biz júieni barynsha nasihattadyq. Árbir ata-ananyń baýyr eti balasy úshin osy bastan qarjy jinaýyn, ol qarjynyń eselep kóbeiýine memleket jaǵdai jasaitynyn túsindirip baqtyq. Osy oraida aita keter nárse, Memlekettik bilim berý jinaqtaý júiesi TMD aýmaǵynda tek bizdiń elimizde ǵana jumys isteidi. Al álemdik deńgeide toǵyz memleket osy júieni qoldanady. Biz múmkindiginshe júieni jetildire beremiz.
– Qarjynyń eselep kóbeiýine memleket jaǵdai jasaidy dep qaldyńyz. Ol qandai jaǵdai?
– Memlekettik bilim berý jinaqtaý júiesi boiynsha árbir salymshy memlekettiń syiaqysyn paidalana alady. Áńgime ekinshi deńgeili bankter tarapynan beriletin 14 paiyzdyq ústemeden bólek, memlekettiń bóletin 5-7 paiyz ústemesi týraly. 7 paiyz ústeme jetim, múgedek balalarǵa, az qamtylǵan nemese kópbalaly otbasylardyń balalaryna beriledi. Bul turǵydan kelgende árbir salymshynyń qarjysy eki syiaqyny da qosyp eseptegende jylyna 19-21 paiyzǵa artyp otyrady. Jáne memleket tarapynan bólinetin syiaqylarǵa tabys salyǵy salynbaidy. Bul jinaqtaý salymynyń ózge salymdardan eń úlken aiyrmashylyǵy. Biraq bul jerde eskere ketetin nárse – salym tek bilim alý maqsatynda ashylýy tiis. Al eger bilim alý maqsatynan ózge maqsatqa jumsalatyn bolsa, onda memleket tarapynan syiaqy tólenbeidi. Eger bala memlekettik grantqa túsetin bolsa, onda salymshynyń qarjysy ózine qaitarylady jáne memlekettik syiaqy da qosa beriledi.
– Júie boiynsha qandai bankterden salym ashýǵa bolady? Jalpy, salym ashýdyń qyr-syry týraly áńgimelei otyrsańyz.
– Qazirgi kúni ekinshi deńgeili úsh bank salymshylarǵa qyzmet kórsetýde. Olar – «Halyq banki», «Nurbank» jáne «Tsesnabank». Salym ashý úshin árbir ata-ana bastapqy jarnasyn tóleidi. Ol «Halyq bankinde» 15 myń teńge, al qalǵan eki bankte 6 myń teńgeniń kóleminde. Salym ata-ananyń ne balanyń atyna ashylsa da eki-aq túrli qujat qajet. Birinshisi – balanyń týý týraly kýáligi ne pasporty, ekinshisi – ata-ananyń jeke kýáligi ne pasporty. Sodan soń bank qyzmetkeri jinaqtaý merzimin, oqýǵa aqy tóleitin kezge deiin qajet bolatyn somany belgileidi. Biraq, salymshy múmkindigine qarai salymdy toltyryp otyratyn qarjysyn ózi kórsetedi.
– Salymdy qansha jylǵa ashýǵa bolady? Bizdińshe, ata-analardyń kóbin qarjymyz qanshalyqty kepildendiriledi degen saýal mazalaidy.
– Salym eń kemi úsh jylǵa ashylady. Al uzaqtyǵy kórsetilmegen. Ol – on, on bes, jiyrma jyl bola berýi múmkin. Memlekettik syiaqy jiyrma jylǵa deiin tólenedi. Sondai-aq, ekinshi deńgeili bankterdiń de syiaqysy túrli ekonomikalyq jaǵdailarmen bailanysty ósip otyrady. Mysaly, júie bastapqy jumysyn bastaǵanda bankter syiaqysy 6-8 paiyz ǵana bolatyn. Qazir ol 14 paiyzǵa deiin ósti. Aita keteiik, osy kúni 214 stýdent osy júieniń, bankte ashylǵan salymnyń qarajatymen bilim alyp jatyr. Sonymen qatar, oqýǵa qajetti aqshanyń jartysy ǵana jinalǵan jaǵdai da bolady. Ondaida bizdiń qoǵam ózi kepil bolyp bankten elý paiyz qajetti qarajatty nesiege alyp beredi. Kepildendirý máselesine keler bolsaq, árbir salymshynyń qarajaty 10 million teńgege deiin kepildendiriledi.
– Júieniń jumys isteýi úshin sizderdiń aktsionerlik qoǵamdaryńyz belsendi qyzmet etkenin bilemiz. Bul oraida, qandai qiyndyqtar oryn aldy? Qazirgi kúnde de sheshilmegen máseleler bar ma?
– Qiyndyq degende tehnikalyq qiyndyqty ǵana aitýǵa bolatyn shyǵar. Júie jańa, zań jańa. Biz óz júiemizdi basqa da memlekettik organdarmen biriktirýimiz qajet boldy. Osy turǵyda eptep qinaldyq. Qazir ondai másele joq.
– Memlekettik bilim berý jinaqtaý júiesine jeke ata-analardan basqa zańdy tulǵalar salym asha ala ma?
– Iá. Bul oraida S.Nazarbaeva hanym basqaratyn «Bóbek» qoryn jaqsy mysal etip kórsetýge bolady. Ol kisiniń bastamasymen 8 myńdai jetim balanyń atyna salym ashyldy. Endi ol balalar mektepti bitirgen kezde qandai da bir oqý ornyna túsýi úshin qinalmaityn bolady. Sol siiaqty, basqa da uiymdar nemese qoǵam qairatkerleri, ziialy qaýym ókilderi, qaltaly kásipkerler balalar úshin salym asha alady.
– Mazmundy áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Marat AQQUL,
«Egemen Qazaqstan»
.jpeg)