Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti N. Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýy. 2018 jylǵy 10 qańtar
«Tórtinshi ónerkásiptik revoliýtsiia jaǵdaiyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri»
Qurmetti qazaqstandyqtar!
Búginde álem Tórtinshi ónerkásiptik revoliýtsiia dáýirine, tehnologiialyq, ekonomikalyq jáne áleýmettik salalardaǵy tereń jáne qarqyndy ózgerister kezeńine qadam basyp keledi.
Jańa tehnologiialyq qalyp bizdiń qalai jumys isteitinimizdi, azamattyq quqyqtarymyzdy qalai iske asyratynymyzdy, balalarymyzdy qalai tárbieleitinimizdi túbegeili ózgertýde.
Biz jahandyq ózgerister men syn-qaterlerge daiyn bolý qajettigin eskerip, «Qazaqstan-2050» damý strategiiasyn qabyldadyq.
Aldymyzǵa ozyq damyǵan otyz eldiń qataryna kirý maqsatyn qoidyq.
100 naqty qadam – Ult jospary júzege asyrylýda. Onyń 60 qadamy qazirdiń ózinde oryndalyp qoidy. Qalǵandary, negizinen, uzaq merzimge arnalǵan jáne josparly túrde iske asyrylýda.
Ótken jyly Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy bastaý aldy.
Indýstriialandyrý baǵdarlamasy tabysty iske asýda.
«Tsifrlyq Qazaqstan» keshendi baǵdarlamasy qabyldandy.
Qazaqstan Respýblikasynyń 2025 jylǵa deiingi damýynyń keshendi strategiialyq jospary jasaldy.
Bizdiń uzaq merzimdi maqsattarymyz ózgerissiz qala beredi.
Qajetti baǵdarlamalardyń barlyǵy bar.
Bul Joldaý jańa álemge, iaǵni Tórtinshi ónerkásiptik revoliýtsiia álemine beiimdelý men jetistikke jetý jolyn tabý úshin ne isteý qajettigin aiqyndaidy.
Qurmetti otandastar!
Biz álem elderiniń senimi men qurmetine bólenip, brendke ainalǵan táýelsiz Qazaqstandy qurdyq.
2017 jyly bizdiń el BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi boldy.
2018 jyldyń qańtar aiynda oǵan tóraǵalyq etýdemiz.
Biz dúniejúzilik EKSPO mamandandyrylǵan kórmesin ótkizý úshin álemdik qoǵamdastyq tańdap alǵan TMD jáne Shyǵys Eýropa elderi arasyndaǵy birinshi memleket boldyq.
Qazaqstanda tabysty jumys istep kele jatqan naryqtyq ekonomika modeli qalyptasty.
2017 jyly elimiz álemdik daǵdarystyń qolaisyz saldaryn eńserip, senimdi ósý jolyna qaita tústi.
Jyl qorytyndysy boiynsha ishki jalpy ónimniń ósýi 4 protsent bolyp, al ónerkásiptik ónimniń ósýi 7 protsentten asty.
Bul oraida, ónerkásiptiń jalpy kóleminde óńdeýshi sektordyń úlesi 40 protsentten asyp tústi.
Qazaqstannyń qolaily damýy orta taptyń qalyptasýyna múmkindik berdi.
Kedeishilik 13 ese qysqaryp, jumyssyzdyq deńgeii 4,9 protsentke deiin tómendedi.
Elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq tabystarynyń negizi – bizdiń basty qundylyqtarymyz retinde qala beretin azamattyq beibitshilik, ultaralyq jáne konfessiiaaralyq kelisim.
Degenmen, Qazaqstannyń jetistikteri senimdi tirek sanalady, biraq ol erteńgi tabystarymyzdyń kepili emes ekenin jaqsy sezinýimiz kerek.
«Kól-kósir munaidyń» dáýiri aiaqtalyp keledi. Elimizge damýdyń jańa sapasy qajet.
Jahandyq trendter kórsetip otyrǵandai, ol, birinshi kezekte, Tórtinshi ónerkásiptik revoliýtsiia elementterin keńinen engizýge negizdelýi tiis.
Munyń ózindik syn-qaterleri de, múmkindikteri de bar.
Jańa álem kóshbasshylarynyń qataryna qosylý úshin Qazaqstanda qajetti nárseniń bári bar ekenine senimdimin.
Bul úshin mynadai mindetterdi sheshýge jumylýymyz kerek.
BIRINShI. Indýstriialandyrý jańa tehnologiialardy engizýdiń kóshbasshysyna ainalýy tiis.
Onyń nátijeleri munai baǵasy kúrt tómendegen 2014-2015 jyldardaǵy daǵdarysta negizgi turaqtandyrýshy faktorlardyń biri boldy.
Sol sebepti joǵary eńbek ónimdiligi bar qaita óńdeý sektoryna degen baǵdarymyz ózgergen joq.
Sonymen qatar indýstriialandyrý 4.0 jańa tehnologiialyq qalyptyń barlyq múmkindikterin paidalana otyryp, meilinshe innovatsiialyq sipatqa ie bolýǵa tiis.
Kásiporyndarymyzdy jańǵyrtýǵa jáne tsifrlandyrýǵa baǵyttalǵan, ónimniń eksportqa shyǵýyn kózdeitin jańa quraldardy ázirlep, synnan ótkizý qajet.
Bular, birinshi kezekte, tehnologiialardyń transfertin yntalandyrýǵa tiis.
Elimizdiń birneshe ónerkásiptik kásipornyn tsifrlandyrý jónindegi pilottyq jobany iske asyryp, bul tájiribeni keńinen taratý kerek.
Tsifrlyq jáne basqa da innovatsiialyq sheshimderdi ázirleýshilerdiń óz ekojúiesin damytýy asa mańyzdy máselege ainalyp keledi.
Ol bizdiń Nazarbaev Ýniversiteti, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy, IT-startaptardyń halyqaralyq tehnoparkisiiaqty innovatsiialyq ortalyqtardyń tóńireginde qalyptasýǵa tiis.
«Alataý» innovatsiialyq tehnologiialar parkiniń qyzmetin uiymdastyrýdy túbegeili qaita qaraý qajet.
Naqty sektordyń jańa tehnologiialarǵa degen suranysty yntalandyrýy jáne venchýrlyq qarjylandyrýdyń jeke naryǵynyń qyzmeti innovatsiialyq ekojúie jetistikteriniń negizgi faktorlary bolyp sanalady.
Bul úshin tiisti zańnama qajet.
Budan bólek, IT jáne injiniringtik qyzmet kórsetýdi damytý erekshe mańyzǵa ie bolyp otyr.
Ekonomikany tsifrlandyrý tabys ákelgenimen, jumys kúshiniń kóptep bosap qalý qaýpin de týdyrady.
Bosaityn jumys kúshin eńbekpen qamtý úshin kelisilgen saiasatty aldyn ala tiianaqtaý kerek.
Bilim berý júiesin, kommýnikatsiia men standarttaý salalaryn jańa indýstriialandyrý talaptaryna beiimdeý qajet bolady.
2018 jyly «tsifrlyq dáýir» ónerkásibin qalyptastyrýǵa arnalǵan indýstriialandyrýdyń úshinshi besjyldyǵyn ázirleýge kirisý kerek.
EKINShI. Resýrstyq áleýetti odan ári damytý.
HHI ǵasyrda álemniń tabiǵi resýrstarǵa degen muqtajdyǵy jalǵasýda. Olar bolashaqta jahandyq ekonomikany jáne elimizdiń ekonomikasyn damytý barysynda erekshe mańyzǵa ie bolady.
Biraq shikizat indýstriialaryn uiymdastyrý isin, tabiǵi resýrstardy basqarýǵa qatysty ustanymdardy syni turǵydan qaita pysyqtaý kerek.
Keshendi aqparattyq-tehnologiialyq platformalardy belsendi túrde engizý qajet.
Kásiporyndardyń energiia tiimdiligi men energiia únemdeýge, sondai-aq energiia óndirýshilerdiń óz jumystarynyń ekologiialyq tazalyǵy men tiimdiligine qoiylatyn talaptardy arttyrý kerek.
Astanada ótken EKSPO-2017 kórmesi balamaly, «taza» energiia salasyndaǵy damýdyń qanshalyqty qarqyndy ekenin kórsetti.
Búginde álem boiynsha óndiriletin elektr energiiasynyń tórtten biri jańartylatyn energiia kózderine tiesili.
Boljam boiynsha, 2050 jylǵa qarai bul kórsetkish 80 protsentke jetedi.
Biz 2030 jylǵa qarai Qazaqstandaǵy balamaly energiia úlesin 30 protsentke jetkizý mindetin qoidyq.
Qazir bizde jalpy qýattylyǵy 336 MVt bolatyn jańartylatyn energiia kózderiniń 55 nysany jumys isteidi. Solarda 2017 jyly 1,1 milliard kilovatt-saǵat «jasyl» energiia óndirildi.
«Jasyl» tehnologiialarǵa investitsiia salý úshin biznesti yntalandyrý mańyzdy.
Óńirlerdiń ákimderi shaǵyn jáne orta biznes sýbektilerin keńinen tartyp, turmystyq qatty qaldyqtardy zaman talabyna sai ýtilizatsiialaý jáne qaita óńdeý úshin sharalar qabyldaý kerek.
Osy jáne basqa da sharalar zańnamaǵa, sonyń ishinde Ekologiialyq kodekske ózgerister engizýdi talap etedi.
ÚShINShI. «Aqyldy tehnologiialar» – agroónerkásip keshenin qarqyndy damytý múmkindigi.
Agrarlyq saiasat eńbek ónimdiligin túbegeili arttyrýǵa jáne óńdelgen ónimniń eksportyn ulǵaitýǵa baǵyttalýy kerek.
Biz egin egip, dándi daqyldardy ósirýdi úirendik.
Ony maqtan tutamyz. Alaida, qazir ol jetkiliksiz.
Shikizatty qaita óńdeýdi qamtamasyz etip, álemdik naryqtarǵa joǵary sapaly daiyn ónimmen shyǵýymyz qajet.
Bul máseleni sheshýge barlyq agrarlyq keshenniń túbegeili bet burýy mańyzdy.
Agrarlyq ǵylymdy damytý máselesi basty nazarda bolýǵa tiis.
Ol eń aldymen jańa tehnologiialardy transfertteýmen jáne olardy otandyq jaǵdaiǵa beiimdeýmen ainalysýy qajet.
Osyǵan orai agrarlyq ýniversitetterdiń rólin qaita qaraý kerek.
Olar diplom berip qana qoimai, aýyl sharýashylyǵy kesheninde naqty jumys isteitin nemese ǵylymmen ainalysatyn mamandardy daiyndaýǵa tiis.
Bul joǵary oqý oryndarynan oqý baǵdarlamalaryn jańartyp, agroónerkásip keshenindegi ozyq bilim men úzdik tájiribeni taratatyn ortalyqtarǵa ainalý talap etiledi.
Mysaly, egin egý men astyq jinaýdyń ońtaily ýaqytyn boljamdaýdyń, «aqyldy sýarýdyń», mineraldy tyńaitqysh sebýdiń, ziiankestermen jáne aramshóppen kúresýdiń intellektýaldy júieleri arqyly ónimdilikti birneshe ese arttyrýǵa bolady.
Júrgizýshisi joq tehnika adami faktordy azaityp, eginshiliktiń ózindik qunyn aitarlyqtai tómendetýge múmkindik beredi.
Jańa tehnologiialar men biznes-modelderdi engizý, agroónerkásip kesheniniń ǵylymǵa negizdelýin arttyrý sharýashylyqtardy kooperatsiialaý qajettigin kúsheitedi.
Aýyl sharýashylyǵy sýbektileriniń kooperativ túrinde jumys isteýine jan-jaqty qoldaý kórsetý kerek.
Memleket biznespen birlesip, otandyq ónimdi halyqaralyq naryqqa shyǵarýdyń strategiialyq jolyn taýyp, ilgeriletýge tiis.
Aýyl sharýashylyǵyn qarqyndy damytý ónimniń sapasy men ekologiialyq tazalyǵyn saqtai otyryp júrgizilýi qajet.
Bul búkil álemge tanylatyn «Qazaqstanda jasalǵan» tabiǵi azyq-túlik brendin qalyptastyryp, ilgeriletýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar jerdi barynsha tiimdi igeretinderdi yntalandyryp, al durys paidalana almaityndarǵa shara qoldaný kerek.
Tiimsiz sýbsidiialardy aýyl sharýashylyǵy kesheni sýbektilerine arnalǵan bank nesielerin arzandatýǵa qaita baǵyttaý qajet.
5 jyl ishinde agroónerkásip keshenindegi eńbek ónimdiligin jáne óńdelgen aýyl sharýashylyǵy óniminiń eksportyn, tiisinshe, kem degende 2,5 esege arttyrýdy tapsyramyn.
TÓRTINShI. Kólik-logistika infraqurylymynyń tiimdiligin arttyrý.
Búginde Qazaqstan arqyly birneshe transkontinentaldy koridor ótedi.
Bul týraly kóp aityldy.
Jalpy, Qazaqstan arqyly ótken júk tranziti 2017 jyly 17 protsentke ósip, 17 million tonnaǵa jýyqtady.
Tranzitten túsetin jyl saiynǵy tabysty 2020 jyly 5 milliard dollarǵa jetkizý mindeti tur.
Bul infraqurylymǵa jumsalǵan memleket qarajatyn tez arada qaitarýǵa múmkindik beredi.
Júk qozǵalysyn onlain rejiminde baqylap, olardyń kedergisiz tasymaldanýy úshin jáne kedendik operatsiialardy jeńildetý maqsatymen blokchein siiaqty tsifrlyq tehnologiialardyń aýqymdy túrde engizilýin qamtamasyz etý qajet.
Zamanaýi sheshimder logistikanyń barlyq býynynyń ózara bailanysyn uiymdastyrýǵa múmkindik beredi.
«Úlken derekterdi» (Big data) paidalaný sapaly taldaýdy qamtamasyz etýge, ósimniń rezervin anyqtaýǵa jáne artyq shyǵyndy azaitýǵa jaǵdai týǵyzady.
Osy maqsattar úshin Intellektýaldy kólik júiesin engizý qajet.
Bul júie kólik aǵynyn tiimdi basqarýǵa jáne infraqurylymdy odan ári damytý qajettigin anyqtaýǵa jol ashady.
Ishki óńirlik qatynastardy jaqsartý úshin avtojoldardyń jergilikti jelisin jóndeý men qaita salýǵa arnalǵan qarjy kólemin kóbeitý kerek.
Osyǵan jyl saiyn bólinetin biýdjet qarajatynyń jalpy kólemin ortasha merzimdegi kezeńde 150 milliard teńgege jetkizý qajet.
Bul jumysqa óńirlerdegi barlyq ákimdikterdiń belsendi qatysýyn qamtamasyz etý kerek.
BESINShI. Qurylysqa jáne kommýnaldyq sektorǵa zamanaýi tehnologiialardy engizý.
Júzege asyrylyp jatqan baǵdarlamalar arqasynda Qazaqstanda paidalanýǵa berilgen turǵyn úilerdiń kólemi jylyna 10 million sharshy metrden asty.
Turǵyn úidi kópshilikke qoljetimdi etken turǵyn úi jinaqtaý júiesi tiimdi jumys isteýde.
Baspanamen qamtý kórsetkishi sońǵy 10 jylda bir turǵynǵa shaqqanda 30 protsentke ósip, búginde 21,6 sharshy metrdi qurady.
Bul kórsetkishti 2030 jyly 30 sharshy metrge deiin jetkizý kerek.
Osy mindetti oryndaý barysynda qurylys salýdyń jańa ádisterin, zamanaýi materialdardy, sondai-aq ǵimarattardyń jobasy men qala qurylysynyń josparyn jasaǵanda múlde basqa tásilderdi qoldaný kerek.
Ǵimarattardyń sapasyna, ekologiialyq tazalyǵyna jáne energiialyq tiimdiligine joǵary talap qoiý qajet.
Salynatyn jáne salynǵan úiler men infraqurylymdyq nysandardy intellektýaldy basqarý júielerimen jabdyqtaý kerek.
Bul turǵyndarǵa qolaily jaǵdai jasap, elektr energiiasyn, jylý men sýdy tutynýdy qysqartyp, tabiǵi monopolisterdi tiimdi jumysqa yntalandyrady.
Zańnamaǵa, sonyń ishinde tabiǵi monopoliialar salasyn retteitin zańdarǵa tiisti ózgerister engizý qajet.
Ákimder turǵyn úi-kommýnaldyq infraqurylymyn jetildirý máselesin memleket-jekemenshik seriktestigi negizinde belsendi sheshýi kerek.
Aýyldyq eldi mekenderdi sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etý úshin Úkimet bul iske barlyq qarajat kózderinen jyl saiyn kem degende 100 milliard teńge qarastyrýy qajet.
ALTYNShY. Qarjy sektoryn «qaita jańǵyrtý».
Banktik portfelderdi «nashar» nesieden aryltý isin aiaqtaý qajet.
Ol úshin bank ieleri shyǵyndaryn moiyndai otyryp, ekonomikalyq jaýapkershilik alýǵa tiis.
Aktsionerlerdiń affilirlengen kompaniialar men jeke adamdardyń paidasy úshin bankterden qarjy shyǵarýy aýyr qylmys bolyp sanalýǵa tiis.
Ulttyq Bank mundai isterge nemquraily qaramaý kerek.
Áitpese, mundai memlekettik organnyń ne keregi bar?
Ulttyq Bank tarapynan qarjy institýttarynyń qyzmetin qadaǵalaý qatań, ýaqtyly ári nátijeli bolýǵa tiis.
Memleket qarapaiym azamattardyń múddelerin qorǵaýǵa odan ári kepildik beredi.
Jeke tulǵalardyń bankrottyǵy týraly zań qabyldaýdy tezdetý qajet.
Sonymen qatar 2016 jyldyń 1 qańtaryna deiin halyqqa berilgen valiýtalyq ipotekalyq zaimdar jónindegi máseleni Ulttyq Bankke tolyǵymen sheshýdi tapsyramyn.
Sol kúnnen bastap atalǵan valiýtalyq zaimdardy jeke tulǵalarǵa berýge zań júzinde tyiym salynǵan bolatyn.
Ulttyq Bank pen Úkimet ekonomika salalaryndaǵy naqty tiimdilikti esepke alatyn stavkalarmen bizneske uzaq merzimdi nesielendirýdi qamtamasyz etý máselesin birlesip sheshýge tiis.
Investitsiialyq ahýaldyń odan ári jaqsarýy jáne qor naryǵynyń damýy mańyzdy bolyp sanalady.
Bul – jumysyn bastaǵan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń negizgi mindetteriniń biri.
Ol halyqaralyq ozyq tájiribeni paidalanyp, aǵylshyn quqyǵy men zamanaýi qarjy tehnologiialaryn qoldanatyn óńirlik habqa ainalýǵa tiis.
«Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» ulttyq kompaniialarynyń aktsiialaryn IPO-ǵa tabysty túrde shyǵarý qor naryǵyn damytýǵa septigin tigizedi.
JETINShI. Adami kapital – jańǵyrý negizi.
Bilim berýdiń jańa sapasy.
Barlyq jastaǵy azamattardy qamtityn bilim berý isinde ózimizdiń ozyq júiemizdi qurýdy jedeldetý qajet.
Bilim berý baǵdarlamalarynyń negizgi basymdyǵy ózgeristerge únemi beiim bolý jáne jańa bilimdi meńgerý qabiletin damytý bolýǵa tiis.
2019 jyldyń 1 qyrkúiegine qarai mektepke deiingi bilim berý isinde balalardyń erte damýy úshin óz betinshe oqý mashyǵy men áleýmettik daǵdysyn damytatyn baǵdarlamalardyń biryńǵai standarttaryn engizý qajet.
Orta bilim berý salasynda jańartylǵan mazmunǵa kóshý bastaldy, ol 2021 jyly aiaqtalatyn bolady.
Bul – múlde jańa baǵdarlamalar, oqýlyqtar, standarttar jáne kadrlar.
Pedagogtardy oqytý jáne olardyń biliktiligin arttyrý joldaryn qaita qaraý kerek bolady.
Elimizdiń ýniversitetterindegi pedagogikalyq kafedralar men fakýltetterdi damytý qajet.
Bilim berýdiń barlyq deńgeiinde matematika jáne jaratylystaný ǵylymdaryn oqytý sapasyn kúsheitý kerek.
Bul – jastardy jańa tehnologiialyq qalypqa daiyndaýdyń mańyzdy sharty.
Bilim berý mekemeleriniń arasyndaǵy básekelestikti arttyryp, jeke kapitaldy tartý úshin qala mektepterinde jan basyna qatysty qarjylandyrý engiziletin bolady.
Bizdegi oqýshylardyń júktemesi TMD elderiniń ishinde eń joǵary bolyp otyrǵanyn jáne Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymy elderine qaraǵanda orta eseppen úshten bir eseden kóp ekenin eskerip, ony tómendetý kerek.
Barlyq óńirlerdegi Oqýshylar sarailarynyń bazasynda kompiýterlerdi, laboratoriialardy jáne 3D-printerlerdi qosa alǵanda, barlyq qajetti infraqurylymdary bar balalar tehnoparkteri men biznes-inkýbatorlarynyń jelisin qurý kerek.
Bul jas urpaqty ǵylymi-zertteý salasyna jáne óndiristik-tehnologiialyq ortaǵa utymdy túrde kiristirýge kómektesedi.
Qazaqstandyqtardyń bolashaǵy – qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderin erkin meńgerýinde.
Orys tildi mektepter úshin qazaq tilin oqytýdyń jańa ádistemesi ázirlenip, engizilýde.
Eger biz qazaq tili ǵumyrly bolsyn desek, ony jónsiz terminologiiamen qiyndatpai, qazirgi zamanǵa laiyqtaýymyz qajet.
Alaida, sońǵy jyldary álemde qalyptasqan 7 myń termin qazaq tiline aýdarylǵan.
Mundai «jańalyqtar» keide kúlkińdi keltiredi.
Mysaly, «ǵalamtor» (Internet), «qoltyraýyn» (krokodil), «kúisandyq» (fortepiano) jáne taǵy sol siiaqtylar tolyp jatyr.
Osyndai aýdarmalardy negizdeý tásilderin qaita qarastyryp, terminologiia turǵysynan qazaq tilin halyqaralyq deńgeige jaqyndatý kerek.
Latyn álipbiine kóshý bul máseleni retteýge múmkindik beredi.
2025 jylǵa deiin bilim berýdiń barlyq deńgeiinde latyn álipbiine kóshýdiń naqty kestesin jasaý qajet.
Orys tilin bilý mańyzdy bolyp qala beredi.
2016 jyldan beri jańartylǵan baǵdarlama boiynsha orys tili qazaq mektepterinde 1-synyptan bastap oqytylyp keledi.
2019 jyldan 10-11-synyptardaǵy jaratylystaný ǵylymynyń jekelegen pánderin oqytýdy aǵylshyn tiline kóshirý bastalatyn bolady.
Nátijesinde, bizdiń barlyq túlekterimiz elimizde jáne jahandyq álemde ómir súrip, jumys isteýi úshin qajetti deńgeide úsh tildi meńgeretin bolady.
Sonda ǵana naǵyz azamattyq qoǵam qurylady.
Kez kelgen etnikalyq toptyń ókili kez kelgen jumysty tańdai alady, tipti Prezident bolyp sailanýǵa da múmkindigi bolady.
Qazaqstandyqtar birtutas ultqa ainalady.
Oqytýdyń mazmundylyǵy zamanaýi tehnikalyq turǵydan qoldaý kórsetý arqyly úilesimdi túrde tolyqtyrylýǵa tiis.
Tsifrlyq bilim berý resýrstaryn damytý, keń jolaqty Internetke qosý jáne mektepterimizdi videoqurylǵylarmen jabdyqtaý jumystaryn jalǵastyrý qajet.
Jumys berýshilerdi tartý arqyly jáne halyqaralyq talaptar men tsifrlyq daǵdylardy eskere otyryp, tehnikalyq jáne kásiptik bilim berý baǵdarlamalaryn jańartý kerek.
«Barshaǵa tegin kásiptik-tehnikalyq bilim berý» jobasyn júzege asyrýdy jalǵastyrý qajet.
Memleket jastarǵa alǵashqy mamandyqty beredi.
Úkimet bul mindetti oryndaýǵa tiis.
Orta mektep pen kolledjder jáne joǵary oqý oryndary úzdik oqytýshylarynyń videosabaqtary men videolektsiialaryn Internette ornalastyrý kerek.
Bul barlyq qazaqstandyqtarǵa, onyń ishinde shalǵaidaǵy eldi meken turǵyndaryna ozyq bilim men quzyrettilikke qol jetkizýge jol ashady.
Joǵary bilim berý isinde jasandy intellektpen jáne «úlken derektermen» jumys isteý úshin aqparattyq tehnologiialar boiynsha bilim alǵan túlekter sanyn kóbeitý kerek.
Osyǵan orai metallýrgiia, munai-gaz himiiasy, agroónerkásip kesheni, bio jáne IT-tehnologiialarsalalaryn zertteý isinde basymdyq beretin joǵary oqý orny ǵylymyn damytý kerek.
Qoldanbaly ǵylymi-zertteýlerdi aǵylshyn tiline birtindep kóshirýdi júzege asyrý talap etiledi.
Joǵary oqý oryndary shetelderdiń jetekshi ýniversitetterimen, ǵylymi ortalyqtarymen, iri kásiporyndarymen jáne transulttyq korporatsiialarymen birlesken jobalardy belsendi túrde júzege asyrýy qajet.
Jeke sektordyń birlesken qarjylandyrýǵa atsalysýy barlyq qoldanbaly ǵylymi-zertteý ázirlemeleri úshin mindetti talap bolýǵa tiis.
Jas ǵalymdarymyzǵa ǵylymi granttar aiasynda kvota bólip, olardy qoldaýdyń júieli saiasatyn júrgizýimiz kerek.
Bilim berý salasyna óziniń investitsiialyq jobalary men eksporttyq áleýeti bar ekonomikanyń jeke salasy retinde qaraityn kez keldi.
Joǵary oqý oryndaryna bilim berý baǵdarlamalaryn jasaýǵa kóbirek quqyq berip, olardyń akademiialyq erkindigin zańnamalyq turǵydan bekitý kerek.
Oqytýshylardyń qaita daiarlyqtan ótýine kúsh salyp, joǵary oqý oryndaryna sheteldik menedjerlerdi tartyp, álemdik ýniversitetterdiń kampýstaryn ashý qajet.
Ulttyń áleýetin arttyrý úshin mádenietimiz ben ideologiiamyzdy odan ári damytýymyz kerek.
«Rýhani jańǵyrýdyń» mán-mańyzy da naq osynda.
Óziniń tarihyn, tilin, mádenietin biletin, sondai-aq zamanyna laiyq, shet tilderin meńgergen, ozyq ári jahandyq kózqarasy bar qazaqstandyq bizdiń qoǵamymyzdyń idealyna ainalýǵa tiis.
Úzdik densaýlyq saqtaý isi jáne deni saý ult.
Halyqtyń ómir súrý uzaqtyǵynyń ósýine jáne meditsinalyq tehnologiialardyń damýyna bailanysty meditsinalyq qyzmet kórsetýge degen suranys kólemi arta túsetin bolady.
Qazirgi densaýlyq saqtaý isi qymbatqa túsetin statsionarlyq emge emes, negizinen aýrýdyń aldyn alýǵa baǵyttalýǵa tiis.
Salamatty ómir saltyn nasihattai otyryp, qoǵamdyq densaýlyqty basqarý isin kúsheitý kerek.
Jastardyń reprodýktivti densaýlyǵyn qorǵaýǵa jáne nyǵaitýǵa erekshe nazar aýdarý kerek.
Tiimdiligi az jáne memleket úshin shyǵyny kóp dispanserlik em qoldanýdan negizgi sozylmaly aýrýlarǵa alystan diagnostika jasap, sondai-aq osy salany ambýlatorlyq emdeý arqyly basqarýǵa kóshý qajet.
Bul tájiribe álemde burynnan bar.
Ony batyl ári belsendi túrde engizý kerek.
Onkologiialyq aýrýlarmen kúresý úshin keshendi jospar qabyldap, ǵylymi onkologiialyq ortalyq qurý qajet.
Halyqaralyq ozyq tájiribe negizinde aýrýdy erte diagnostikalaýdyń jáne qaterli isikti emdeýdiń joǵary tiimdiligi qamtamasyz etilýge tiis.
Biz kardiologiia, bosandyrý jáne ókpe aýrýymen kúresý kezinde atqarǵan isterimiz siiaqty jumystardy da júrgizýimiz kerek.
Densaýlyq saqtaý salasy halyqtyń, memlekettiń jáne jumys berýshiniń ortaq jaýapkershiligine negizdelgen Mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesine kezeń-kezeńimen kóshetin bolady.
Ony engizýdiń qajettiligi eshqandai kúmán týǵyzbaidy.
Alaida, Densaýlyq saqtaý ministrligi men Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi iske asyrmaǵan daiyndyq jumystaryn tyńǵylyqty júrgizý talap etiledi.
Memlekettiń mindetterin naqty belgilei otyryp, Tegin meditsinalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń jańa modelin ázirleý qajet.
Halyq memleket tarapynan kepildik berilmegen qyzmetterdi Mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesiniń qatysýshysy retinde nemese erikti meditsinalyq saqtandyrý, sondai-aq birlese tóleý arqyly ala alady.
Aqparattyq júielerdi biriktirý, mobildik tsifrlyq qosymshalardy qoldaný, elektrondyq densaýlyq pasportyn engizý, «qaǵaz qoldanbaityn aýrýhanaǵa» kóshý arqyly meditsinalyq kómektiń qoljetimdiligi men tiimdiligin arttyrý qajet.
Meditsinada aýrýlardy diagnostikalaý men emdeýdiń tiimdiligin aitarlyqtai arttyratyn genetikalyq taldaý men jasandy intellekt tehnologiialaryn engizýge kirisýimiz kerek.
Meditsinalyq kadrlarmen qamtamasyz etý jáne olardy sapaly daiarlaý mańyzdy másele bolyp sanalady.
Búginde bizde Nazarbaev Ýniversitetiniń biregei Meditsina mektebi bar. Onda biriktirilgen ýniversitet klinikasy jumys isteidi.
Bul tájiribe barlyq meditsinalyq joǵary oqý oryndaryna taratylýǵa tiis.
Osy jáne basqa da sharalardy iske asyrý úshin «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júiesi týraly» kodekstiń jańa redaktsiiasyn ázirleý qajet.
Sapaly jumyspen qamtý jáne áleýmettik qamsyzdandyrýdyń ádiletti júiesi.
Eńbek naryǵynyń tiimdiligin qamtamasyz etip, árbir adamnyń óz áleýetin iske asyra alýy úshin jaǵdai jasaýdyń mańyzy zor.
Barlyq negizgi mamandyq boiynsha zamanaýi standarttar ázirleý qajet.
Bul standarttarda jumys berýshiler men biznesmender eńbekkerlerdiń bilimi, qabileti men quzyretiniń qandai bolýy qajettigin naqty belgileidi.
Kásibi standarttardyń talaptaryn eskerip, bilim berýdiń jańa baǵdarlamalaryn ázirleý qajet nemese qazirgi baǵdarlamalardy jańartý kerek.
Ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar men jumyssyzdar ekonomikalyq ósimniń rezervi sanalady.
Men ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar máselesin qarastyrý jóninde birneshe ret talap qoiǵanmyn.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi bul iske jaýapsyzdyq tanytyp, atústi qarap otyrdy.
Adamdardy nátijeli jumysqa tartý úshin kóbirek múmkindik berip, olardyń jeke kásibin bastaýyna nemese jańa mamandyq alyp, jumysqa ornalasýyna jaǵdai jasaý kerek.
«Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń biznesti úiretý jónindegi jumystary qoldaýǵa turarlyq.
Nátijeli jumyspen qamtýdy jáne jappai kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy aiasynda onyń quraldaryn nyǵaita otyryp, halyqtyń osy sanattaryn keńinen tartý qajet.
Ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardy tirkeý úderisin meilinshe jeńildetip, olarǵa memleket aldyndaǵy mindetterin adal atqarý tiimdi bolatyndai jaǵdai týǵyzý qajet.
Qazaqstandyqtardyń jańa jumys ornyn salystyrmaly túrde tezirek ielenýge, sonyń ishinde elimizdiń basqa da eldi mekenderinen jumys tabýǵa múmkindigi bolýǵa tiis.
Biryńǵai elektrondyq eńbek birjasyn keń aýqymda engizý qajet. Onda bos jumys oryndary men jumys izdeýshiler týraly barlyq aqparat jinaqtalýǵa tiis.
Azamattar úilerinen shyqpai-aq kásibi baǵdarly test tapsyryp, oqý kýrstary men memlekettik qoldaý sharalary týraly bilip, ózin qyzyqtyratyn jumys taba alatyn bolady.
Eńbek kitapshalaryn da elektrondyq formatqa kóshirgen jón.
Elektrondyq eńbek birjasy týraly zańdy 2018 jylǵy 1 sáýirge deiin qabyldaý qajet.
Áleýmettik saiasat azamattardy tolyqqandy ekonomikalyq ómirge tartý arqyly júzege asyrylatyn bolady.
Qazir zeinetaqy júiesi tolyqtai eńbek ótiline bailanystyrylǵan.
Kim kóp jumys istese, sol kóp zeinetaqy alatyn bolady.
Osyǵan orai, barsha qazaqstandyqtar ózderiniń atqaratyn jumystaryn zańdastyrýǵa zor mán berýi kerek.
Áleýmettik saqtandyrý júiesinde de eńbek ótili men ótemaqy mólsheri arasyndaǵy ózara bailanys kúsheitiletin bolady.
Biz 2018 jyldan bastap halyqtyń áleýmettik turǵydan az qamtylǵan tobyna ataýly áleýmettik kómek kórsetýdiń jańa tártibine kóshtik.
Onyń shegi eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń 40 protsentinen 50 protsentine deiin kóterildi.
Eńbekke qabiletti áleýmettik turǵydan az qamtylǵan azamattar úshin beriletin qarjylai kómek olar jumyspen qamtý sharalaryna qatysqan jaǵdaida ǵana qoljetimdi bolady.
Eńbekke qabiletsiz azamattarǵa memlekettik qoldaý kórsetý sharalary kúsheitiledi.
Qymbatty qazaqstandyqtar!
Memleket óziniń áleýmettik mindettemeleriniń barlyǵyn tolyqtai oryndaidy.
2016-2017 jyldary zeinetaqy men járdemaqy úsh ret kóbeigenin eske salǵym keledi.
Bazalyq zeinetaqy, jalpy alǵanda, 29 protsentke, yntymaqty zeinetaqy 32 protsentke, bala týýǵa bailanysty járdemaqy 37 protsentke, al múgedekter men asyraýshysynan aiyrylǵandarǵa tólenetin járdemaqynyń árqaisysy 43 protsentke ósti.
Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy qyzmetkerlerdiń jalaqysy 28 protsentke deiin, bilim berý salasy qyzmetkerleriniń jalaqysy 29 protsentke deiin, áleýmettik qorǵaý salasy qyzmetkerleriniń jalaqysy 40 protsentke deiin, «B» korpýsyndaǵy memlekettik qyzmetshilerdiń jalaqysy 30 protsentke, stipendiialar 25 protsentke ósti.
Daǵdarys zamany. Áitse de, álemniń sanaýly ǵana elderi áleýmettik salaǵa jumsaityn shyǵyndaryn osylai arttyra aldy.
Respýblikalyq biýdjettiń áleýmettik salaǵa bólingen shyǵyny 2018 jyly 12 protsentke ósip, 4,1 trillion teńgeden asty.
Áleýmettik tólemderdi, sonyń ishinde zeinetaqyny ósirý 3 millionnan astam qazaqstandyqtyń tabystaryn kóbeitedi.
2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap yntymaqty zeinetaqy 8 protsentke artty.
Múgedekterge, asyraýshysynan aiyrylǵan jáne múgedek balalar tárbielep otyrǵan otbasylaryna arnalǵan járdemaqylar 16 protsentke deiin ósti.
2018 jyldyń 1 shildesinen bastap bazalyq zeinetaqy eńbek ótiline bailanysty ortasha alǵanda 1,8 ese kóbeietin bolady.
Budan bólek, 2018 jyldyń 1 shildesinen bastap kámeletke tolǵan, bala kezinen birinshi toptaǵy múgedekterdi baǵyp otyrǵan ata-analar úshin qosymsha memlekettik járdemaqyny engizýdi tapsyramyn.
Bir eń tómengi kúnkóris deńgeiinen kem emes mundai járdemaqyny shamamen 14 myń otbasy ai saiyn alady.
2018 jyly osy maqsatqa 3 milliard teńgege deiin qarjy qajet bolady.
Muǵalim mártebesin arttyrý maqsatymen bilim berýdiń jańartylǵan mazmunyna kóshken ustazdardyń laýazymdyq jalaqysyn 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap 30 protsentke kóbeitýdi tapsyramyn.
Jańartylǵan mazmun degenimiz – halyqaralyq standarttarǵa sai keletin jáne Nazarbaev ziiatkerlik mektepterinde beiimdelýden ótken zamanaýi oqý baǵdarlamalary.
Bular bizdiń balalarymyzǵa qajetti fýnktsionaldyq saýattylyq pen syni turǵydan oilaý qabiletin darytady.
Sonymen qatar 2018 jyly kategoriialar arasyndaǵy alshaqtyqty arttyryp, muǵalimder úshin biliktilik deńgeiin eskeretin kategoriialardyń jańa kestesin engizýdi tapsyramyn.
Kategoriialardy búkil álemde qoldanylyp júrgen ulttyq biliktilik test arqyly berý kerek.
Bul pedagogtardy ózderin udaiy jetildirýge yntalandyratyn bolady.
Nátijesinde, muǵalimderdiń jalaqysy biliktiliginiń rastalýyna bailanysty tutastai alǵanda 30 protsentten 50 protsentke deiin ósedi.
Bul úshin biyl qosymsha 67 milliard teńge bólý qajet.
SEGIZINShI. Tiimdi memlekettik basqarý.
Memlekettik ákimshilendirý kezinde kásipkerler men turǵyndardyń shyǵyndaryn qysqartýǵa bailanysty jumystardy jalǵastyrý qajet.
Osyǵan orai biznesti retteýge qatysýdy ári qarai azaitýǵa baǵyttalǵan zań qabyldaýdy jyldamdatý kerek.
«Bir tereze» qaǵidaty boiynsha bizneske memlekettik qoldaý kórsetý úderisterin tsifrlandyrýdy qamtamasyz etý qajet.
Memlekettik organdardyń aqparattyq júieleriniń integratsiiasy «bir ótinish» qaǵidaty boiynsha jekelegen memlekettik qyzmet kórsetýden keshendi qyzmet kórsetýge kóshýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar tabiǵi monopoliia sýbektileri kórsetetin qyzmetteriniń sapasyn arttyrý jónindegi jumysty jalǵastyrý kerek.
Olar úshin jáne energiia óndirýshiler úshin investitsiialyq baǵdarlamalaryn eskerip, negizdelgen tarifterdi belgileý mańyzdy.
Biznes-klimatty jaqsartý úshin batyl is-qimyl talap etiledi, ásirese óńirlik deńgeide.
Úkimet biznesti kóleńkeden shyǵaryp, ony qoldaýǵa baǵyttalǵan júieli sharalardyń jańa paketin daiyndaýǵa tiis.
Memlekettik organdarǵa baǵynyshty uiymdardyń sanyn qysqartý esebinen jekeshelendirý josparyn keńeite otyryp, ony iske asyrýdy jedeldetý qajet.
Ákimshilik shyǵyndardy azaitý úshin vedomstvoǵa baǵynyshty naqty qajetti uiymdardy múmkindiginshe biriktirý kerek.
Bosaǵan qarajatty memlekettik qyzmetshilerdiń faktorlyq-baldyq shkalaǵa negizdelgen jańa eńbekaqy júiesin engizýge baǵyttaý qajet.
Bul ortalyqtaǵy jáne óńirlerdegi memlekettik qyzmetshiler jalaqysynyń disproportsiiasyn qysqartady, sondai-aq jumystyń sipaty men tiimdiligi eskeriletin bolady.
Úkimetke Memlekettik qyzmet isteri agenttigimen birlesip, 2018 jyly ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdarda osy júieni engizýdiń pilottyq jobalaryn iske asyrýdy tapsyramyn.
Óńirlerdegi memlekettik qyzmettiń tiimdilik áleýetin olardyń ekonomikalyq derbestigi men jaýapkershiligin arttyrý arqyly meilinshe tolyq ashý kerek.
Jalpy alǵanda, óńirlik saiasat óńirlerdiń shyǵyndaryn teńestirýden jeke tabystarynyń ósimin yntalandyrýǵa baǵyttalýǵa tiis.
Atap aitqanda, búginde álemdegi árbir onynshy jumys ornyn ashyp otyrǵan syrttan kelýshiler týrizmi men ishki týrizm kez kelgen óńir úshin perspektivalyq tabys kózderiniń biri bolyp sanalady.
Úkimet viza máselelerin jeńildetýdi, infraqurylymdy damytýdy jáne týrizm salasyndaǵy kedergilerdi alyp tastaýdy qamtityn keshendi sharalar qabyldaýy kerek.
Fiskaldy ortalyqsyzdandyrý aiasynda shaǵyn jáne orta biznesten túsetin korporativti tabys salyǵyn óńirlik biýdjetterge berý máselesin sheshý kerek.
2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap 2 myńnan astam adam turatyn aýdandyq mańyzy bar qalalar, aýyldar men aýyldyq okrýgterde jergilikti ózin-ózi basqarýdyń derbes biýdjeti men kommýnaldyq menshigin engizý zań júzinde belgilengen.
2020 jyldan bastap bul normalar barlyq eldi mekenderde kúshine enedi.
Salyqtyq jáne salyqtan tys basqa da túsimderdiń 7 túri, sondai-aq shyǵyndardyń 19 baǵyty aýyl biýdjetine berildi.
Bul jergilikti mańyzy bar máselelerdi sheshý úshin halyqty tartýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar memlekettik organdar naqty ýaqyt jáne jedel jaýap berý rejiminde azamattardyń eskertpeleri men usynystaryn esepke alý úshin zamanaýi tsifrlyq tehnologiialardy qoldanýǵa tiis.
Memleket pen kompaniialar jańa tehnologiialardy engize otyryp, óz aqparattyq júieleri men qurylǵylarynyń berik qorǵalýyn qamtamasyz etýi kerek.
Búginde kiberqaýipsizdik uǵymy tek aqparatty ǵana emes, sonymen qatar óndiristik jáne infraqurylymdyq nysandardy basqarý tetigin qorǵaý degendi de bildiredi.
Osy jáne ózge de sharalar Qazaqstannyń Ulttyq qaýipsizdik strategiiasynda kórinis tabýǵa tiis.
TOǴYZYNShY. Jemqorlyqpen kúres jáne zańnyń ústemdigi.
Jemqorlyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan kúres jalǵasa beredi.
Kóp jumys istelip jatyr.
Sońǵy 3 jylda ǵana joǵary laýazymdy sheneýnikter men memlekettik kompaniialardyń basshylaryn qosa alǵanda, jemqorlyq úshin 2,5 myńnan astam adam sottaldy.
Osy ýaqyt ishinde olardyń 17 milliard teńge kóleminde keltirgen zalaly óteldi.
Memlekettik organdardaǵy protsesterdi, sonyń ishinde olardyń halyqpen jáne biznespen qarym-qatynasyn tsifrlandyrý mańyzdy bolyp sanalady.
Atap aitqanda, azamattar óz ótinishteriniń qalai qarastyrylyp jatqanyn kórip, der kezinde sapaly jaýap alýǵa tiis.
Sot jáne quqyq qorǵaý júielerin institýtsionaldy turǵydan ózgertý júzege asyrylýda.
Zańnamaǵa qylmystyq protsestegi azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý isin kúsheitýdi, onyń ásire qatańdyǵyn báseńdetýdi kózdeitin normalar engizildi.
Advokattardyń quqyqtary men sotqa deiingi satydaǵy sot baqylaýynyń aiasy keńeidi.
Quqyq qorǵaý organdarynyń ókilettigi men jaýapkershilik shegi aiqyndaldy.
Azamattardyń konstitýtsiialyq quqyqtaryna kepildikti nyǵaitý, quqyq ústemdigin qamtamasyz etý, quqyq qorǵaý qyzmetin izgilendirý jumystaryn jalǵastyrý qajet.
Qoǵamdyq tártipti saqtaý jáne qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasynda kóshelerde jáne adam kóp jinalatyn qoǵamdyq oryndarda beinebaqylaý júrgizetin, azamattardy anyqtaityn jáne jol qozǵalysyn qadaǵalaityn intellektýaldy júielerdi belsendi túrde engizý kerek.
ONYNShY. «Aqyldy qalalar» «aqyldy ult» úshin.
2018 jyl – elordamyz Astananyń 20 jyldyǵyn atap ótetin mereitoily jyl.
Bas qalamyzdyń qalyptasýy jáne Eýraziianyń mańyzdy damý ortalyqtarynyń qataryna qosylýy – barshamyzdyń ortaq maqtanyshymyz.
Zamanaýi tehnologiialar jyldam ósip kele jatqan megapolistiń problemalaryn tiimdi sheshýge jol ashady.
«Smart Siti» tujyrymdamasy men qalaǵa qonys aýdaratyn adamdardyń quzyretterin damytý negizinde qalalyq ortany basqarýdy keshendi túrde engizý qajet.
Álemde investorlar úshin qalalar básekege túsedi degen túsinik qalyptasty.
Olar eldi emes, jaily ómir súrip, jumys isteitin qalany tańdaidy.
Sondyqtan, Astananyń tájiribesi negizinde «Smart Siti» «etalondy» standartyn qalyptastyryp, Qazaqstan qalalary arasynda ozyq praktikany taratýdy jáne tájiribe almasý isin bastaý kerek.
«Aqyldy qalalar» óńirlik damýdyń, innovatsiiany taratýdyń jáne elimizdiń barlyq aýmaǵynda turmys sapasyn arttyrýdyń lokomotivterine ainalady.
Mine, aldymyzda turǵan 10 mindet osy. Bular – túsinikti ári aiqyn.
Qymbatty qazaqstandyqtar!
Biz saiasi turaqtylyq pen qoǵamdyq kelisimniń arqasynda ekonomikamyzdy, saiasatymyzdy jáne sanamyzdy jańǵyrtýǵa kiristik.
Tehnologiialyq jáne infraqurylymdyq turǵydan damýdyń jańa kezeńine tyń serpin berildi.
Konstitýtsiialyq reforma bilik tarmaqtary arasyndaǵy balansty naqtylai tústi.
Biz ulttyq sanany jańartý úderisin bastadyq.
Bul bazalyq úsh baǵyt Qazaqstan jańǵyrýynyń júieli úsh tuǵyry bolyp sanalady.
Biz jańa zamanǵa sai bolý úshin Tórtinshi ónerkásiptik revoliýtsiia jaǵdaiyndaǵy tarihi órleý bastaýynda turǵan birtutas ult bolýymyz kerek.
