قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ن. نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى. 2018 جىلعى 10 قاڭتار
«تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸ»
قۇرمەتتٸ قازاقستاندىقتار!
بٷگٸندە ەلەم تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا دەۋٸرٸنە, تەحنولوگييالىق, ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك سالالارداعى تەرەڭ جەنە قارقىندى ٶزگەرٸستەر كەزەڭٸنە قادام باسىپ كەلەدٸ.
جاڭا تەحنولوگييالىق قالىپ بٸزدٸڭ قالاي جۇمىس ٸستەيتٸنٸمٸزدٸ, ازاماتتىق قۇقىقتارىمىزدى قالاي ٸسكە اسىراتىنىمىزدى, بالالارىمىزدى قالاي تەربيەلەيتٸنٸمٸزدٸ تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋدە.
بٸز جاھاندىق ٶزگەرٸستەر مەن سىن-قاتەرلەرگە دايىن بولۋ قاجەتتٸگٸن ەسكەرٸپ, «قازاقستان-2050» دامۋ ستراتەگيياسىن قابىلدادىق.
الدىمىزعا وزىق دامىعان وتىز ەلدٸڭ قاتارىنا كٸرۋ ماقساتىن قويدىق.
100 ناقتى قادام – ۇلت جوسپارى جٷزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ 60 قادامى قازٸردٸڭ ٶزٸندە ورىندالىپ قويدى. قالعاندارى, نەگٸزٸنەن, ۇزاق مەرزٸمگە ارنالعان جەنە جوسپارلى تٷردە ٸسكە اسىرىلۋدا.
ٶتكەن جىلى قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋى باستاۋ الدى.
يندۋسترييالاندىرۋ باعدارلاماسى تابىستى ٸسكە اسۋدا.
«تسيفرلىق قازاقستان» كەشەندٸ باعدارلاماسى قابىلداندى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ دامۋىنىڭ كەشەندٸ ستراتەگييالىق جوسپارى جاسالدى.
بٸزدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ ماقساتتارىمىز ٶزگەرٸسسٸز قالا بەرەدٸ.
قاجەتتٸ باعدارلامالاردىڭ بارلىعى بار.
بۇل جولداۋ جاڭا ەلەمگە, ياعني تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا ەلەمٸنە بەيٸمدەلۋ مەن جەتٸستٸككە جەتۋ جولىن تابۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ قاجەتتٸگٸن ايقىندايدى.
قۇرمەتتٸ وتانداستار!
بٸز ەلەم ەلدەرٸنٸڭ سەنٸمٸ مەن قۇرمەتٸنە بٶلەنٸپ, برەندكە اينالعان تەۋەلسٸز قازاقستاندى قۇردىق.
2017 جىلى بٸزدٸڭ ەل بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تۇراقتى ەمەس مٷشەسٸ بولدى.
2018 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا وعان تٶراعالىق ەتۋدەمٸز.
بٸز دٷنيەجٷزٸلٸك ەكسپو مامانداندىرىلعان كٶرمەسٸن ٶتكٸزۋ ٷشٸن ەلەمدٸك قوعامداستىق تاڭداپ العان تمد جەنە شىعىس ەۋروپا ەلدەرٸ اراسىنداعى بٸرٸنشٸ مەملەكەت بولدىق.
قازاقستاندا تابىستى جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتقان نارىقتىق ەكونوميكا مودەلٸ قالىپتاستى.
2017 جىلى ەلٸمٸز ەلەمدٸك داعدارىستىڭ قولايسىز سالدارىن ەڭسەرٸپ, سەنٸمدٸ ٶسۋ جولىنا قايتا تٷستٸ.
جىل قورىتىندىسى بويىنشا ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ ٶسۋٸ 4 پروتسەنت بولىپ, ال ٶنەركەسٸپتٸك ٶنٸمنٸڭ ٶسۋٸ 7 پروتسەنتتەن استى.
بۇل ورايدا, ٶنەركەسٸپتٸڭ جالپى كٶلەمٸندە ٶڭدەۋشٸ سەكتوردىڭ ٷلەسٸ 40 پروتسەنتتەن اسىپ تٷستٸ.
قازاقستاننىڭ قولايلى دامۋى ورتا تاپتىڭ قالىپتاسۋىنا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
كەدەيشٸلٸك 13 ەسە قىسقارىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ 4,9 پروتسەنتكە دەيٸن تٶمەندەدٸ.
ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تابىستارىنىڭ نەگٸزٸ – بٸزدٸڭ باستى قۇندىلىقتارىمىز رەتٸندە قالا بەرەتٸن ازاماتتىق بەيبٸتشٸلٸك, ۇلتارالىق جەنە كونفەسسيياارالىق كەلٸسٸم.
دەگەنمەن, قازاقستاننىڭ جەتٸستٸكتەرٸ سەنٸمدٸ تٸرەك سانالادى, بٸراق ول ەرتەڭگٸ تابىستارىمىزدىڭ كەپٸلٸ ەمەس ەكەنٸن جاقسى سەزٸنۋٸمٸز كەرەك.
«كٶل-كٶسٸر مۇنايدىڭ» دەۋٸرٸ اياقتالىپ كەلەدٸ. ەلٸمٸزگە دامۋدىڭ جاڭا ساپاسى قاجەت.
جاھاندىق ترەندتەر كٶرسەتٸپ وتىرعانداي, ول, بٸرٸنشٸ كەزەكتە, تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا ەلەمەنتتەرٸن كەڭٸنەن ەنگٸزۋگە نەگٸزدەلۋٸ تيٸس.
مۇنىڭ ٶزٸندٸك سىن-قاتەرلەرٸ دە, مٷمكٸندٸكتەرٸ دە بار.
جاڭا ەلەم كٶشباسشىلارىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ٷشٸن قازاقستاندا قاجەتتٸ نەرسەنٸڭ بەرٸ بار ەكەنٸنە سەنٸمدٸمٸن.
بۇل ٷشٸن مىناداي مٸندەتتەردٸ شەشۋگە جۇمىلۋىمىز كەرەك.
بٸرٸنشٸ. يندۋسترييالاندىرۋ جاڭا تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋدٸڭ كٶشباسشىسىنا اينالۋى تيٸس.
ونىڭ نەتيجەلەرٸ مۇناي باعاسى كٷرت تٶمەندەگەن 2014-2015 جىلدارداعى داعدارىستا نەگٸزگٸ تۇراقتاندىرۋشى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ بولدى.
سول سەبەپتٸ جوعارى ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ بار قايتا ٶڭدەۋ سەكتورىنا دەگەن باعدارىمىز ٶزگەرگەن جوق.
سونىمەن قاتار يندۋسترييالاندىرۋ 4.0 جاڭا تەحنولوگييالىق قالىپتىڭ بارلىق مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانا وتىرىپ, مەيلٸنشە يننوۆاتسييالىق سيپاتقا يە بولۋعا تيٸس.
كەسٸپورىندارىمىزدى جاڭعىرتۋعا جەنە تسيفرلاندىرۋعا باعىتتالعان, ٶنٸمنٸڭ ەكسپورتقا شىعۋىن كٶزدەيتٸن جاڭا قۇرالداردى ەزٸرلەپ, سىننان ٶتكٸزۋ قاجەت.
بۇلار, بٸرٸنشٸ كەزەكتە, تەحنولوگييالاردىڭ ترانسفەرتٸن ىنتالاندىرۋعا تيٸس.
ەلٸمٸزدٸڭ بٸرنەشە ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورنىن تسيفرلاندىرۋ جٶنٸندەگٸ پيلوتتىق جوبانى ٸسكە اسىرىپ, بۇل تەجٸريبەنٸ كەڭٸنەن تاراتۋ كەرەك.
تسيفرلىق جەنە باسقا دا يننوۆاتسييالىق شەشٸمدەردٸ ەزٸرلەۋشٸلەردٸڭ ٶز ەكوجٷيەسٸن دامىتۋى اسا ماڭىزدى مەسەلەگە اينالىپ كەلەدٸ.
ول بٸزدٸڭ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى, IT-ستارتاپتاردىڭ حالىقارالىق تەحنوپاركٸسيياقتى يننوۆاتسييالىق ورتالىقتاردىڭ تٶڭٸرەگٸندە قالىپتاسۋعا تيٸس.
«الاتاۋ» يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار پاركٸنٸڭ قىزمەتٸن ۇيىمداستىرۋدى تٷبەگەيلٸ قايتا قاراۋ قاجەت.
ناقتى سەكتوردىڭ جاڭا تەحنولوگييالارعا دەگەن سۇرانىستى ىنتالاندىرۋى جەنە ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋدىڭ جەكە نارىعىنىڭ قىزمەتٸ يننوۆاتسييالىق ەكوجٷيە جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارى بولىپ سانالادى.
بۇل ٷشٸن تيٸستٸ زاڭناما قاجەت.
بۇدان بٶلەك, IT جەنە ينجينيرينگتٸك قىزمەت كٶرسەتۋدٸ دامىتۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ وتىر.
ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ تابىس ەكەلگەنٸمەن, جۇمىس كٷشٸنٸڭ كٶپتەپ بوساپ قالۋ قاۋپٸن دە تۋدىرادى.
بوسايتىن جۇمىس كٷشٸن ەڭبەكپەن قامتۋ ٷشٸن كەلٸسٸلگەن ساياساتتى الدىن الا تيياناقتاۋ كەرەك.
بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن, كوممۋنيكاتسييا مەن ستاندارتتاۋ سالالارىن جاڭا يندۋسترييالاندىرۋ تالاپتارىنا بەيٸمدەۋ قاجەت بولادى.
2018 جىلى «تسيفرلىق دەۋٸر» ٶنەركەسٸبٸن قالىپتاستىرۋعا ارنالعان يندۋسترييالاندىرۋدىڭ ٷشٸنشٸ بەسجىلدىعىن ەزٸرلەۋگە كٸرٸسۋ كەرەك.
ەكٸنشٸ. رەسۋرستىق ەلەۋەتتٸ ودان ەرٸ دامىتۋ.
ححٸ عاسىردا ەلەمنٸڭ تابيعي رەسۋرستارعا دەگەن مۇقتاجدىعى جالعاسۋدا. ولار بولاشاقتا جاھاندىق ەكونوميكانى جەنە ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ بارىسىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە بولادى.
بٸراق شيكٸزات يندۋسترييالارىن ۇيىمداستىرۋ ٸسٸن, تابيعي رەسۋرستاردى باسقارۋعا قاتىستى ۇستانىمداردى سىني تۇرعىدان قايتا پىسىقتاۋ كەرەك.
كەشەندٸ اقپاراتتىق-تەحنولوگييالىق پلاتفورمالاردى بەلسەندٸ تٷردە ەنگٸزۋ قاجەت.
كەسٸپورىنداردىڭ ەنەرگييا تيٸمدٸلٸگٸ مەن ەنەرگييا ٷنەمدەۋگە, سونداي-اق ەنەرگييا ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٶز جۇمىستارىنىڭ ەكولوگييالىق تازالىعى مەن تيٸمدٸلٸگٸنە قويىلاتىن تالاپتاردى ارتتىرۋ كەرەك.
استانادا ٶتكەن ەكسپو-2017 كٶرمەسٸ بالامالى, «تازا» ەنەرگييا سالاسىنداعى دامۋدىڭ قانشالىقتى قارقىندى ەكەنٸن كٶرسەتتٸ.
بٷگٸندە ەلەم بويىنشا ٶندٸرٸلەتٸن ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ تٶرتتەن بٸرٸ جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸنە تيەسٸلٸ.
بولجام بويىنشا, 2050 جىلعا قاراي بۇل كٶرسەتكٸش 80 پروتسەنتكە جەتەدٸ.
بٸز 2030 جىلعا قاراي قازاقستانداعى بالامالى ەنەرگييا ٷلەسٸن 30 پروتسەنتكە جەتكٸزۋ مٸندەتٸن قويدىق.
قازٸر بٸزدە جالپى قۋاتتىلىعى 336 مۆت بولاتىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸنٸڭ 55 نىسانى جۇمىس ٸستەيدٸ. سولاردا 2017 جىلى 1,1 ميلليارد كيلوۆاتت-ساعات «جاسىل» ەنەرگييا ٶندٸرٸلدٸ.
«جاسىل» تەحنولوگييالارعا ينۆەستيتسييا سالۋ ٷشٸن بيزنەستٸ ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى.
ٶڭٸرلەردٸڭ ەكٸمدەرٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸن كەڭٸنەن تارتىپ, تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى زامان تالابىنا ساي ۋتيليزاتسييالاۋ جەنە قايتا ٶڭدەۋ ٷشٸن شارالار قابىلداۋ كەرەك.
وسى جەنە باسقا دا شارالار زاڭناماعا, سونىڭ ٸشٸندە ەكولوگييالىق كودەكسكە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋدٸ تالاپ ەتەدٸ.
ٷشٸنشٸ. «اقىلدى تەحنولوگييالار» – اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن قارقىندى دامىتۋ مٷمكٸندٸگٸ.
اگرارلىق ساياسات ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن تٷبەگەيلٸ ارتتىرۋعا جەنە ٶڭدەلگەن ٶنٸمنٸڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋعا باعىتتالۋى كەرەك.
بٸز ەگٸن ەگٸپ, دەندٸ داقىلداردى ٶسٸرۋدٸ ٷيرەندٸك.
ونى ماقتان تۇتامىز. الايدا, قازٸر ول جەتكٸلٸكسٸز.
شيكٸزاتتى قايتا ٶڭدەۋدٸ قامتاماسىز ەتٸپ, ەلەمدٸك نارىقتارعا جوعارى ساپالى دايىن ٶنٸممەن شىعۋىمىز قاجەت.
بۇل مەسەلەنٸ شەشۋگە بارلىق اگرارلىق كەشەننٸڭ تٷبەگەيلٸ بەت بۇرۋى ماڭىزدى.
اگرارلىق عىلىمدى دامىتۋ مەسەلەسٸ باستى نازاردا بولۋعا تيٸس.
ول ەڭ الدىمەن جاڭا تەحنولوگييالاردى ترانسفەرتتەۋمەن جەنە ولاردى وتاندىق جاعدايعا بەيٸمدەۋمەن اينالىسۋى قاجەت.
وسىعان وراي اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ رٶلٸن قايتا قاراۋ كەرەك.
ولار ديپلوم بەرٸپ قانا قويماي, اۋىل شارۋاشىلىعى كەشەنٸندە ناقتى جۇمىس ٸستەيتٸن نەمەسە عىلىممەن اينالىساتىن مامانداردى دايىنداۋعا تيٸس.
بۇل جوعارى وقۋ ورىندارىنان وقۋ باعدارلامالارىن جاڭارتىپ, اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندەگٸ وزىق بٸلٸم مەن ٷزدٸك تەجٸريبەنٸ تاراتاتىن ورتالىقتارعا اينالۋ تالاپ ەتٸلەدٸ.
مىسالى, ەگٸن ەگۋ مەن استىق جيناۋدىڭ وڭتايلى ۋاقىتىن بولجامداۋدىڭ, «اقىلدى سۋارۋدىڭ», مينەرالدى تىڭايتقىش سەبۋدٸڭ, زييانكەستەرمەن جەنە ارامشٶپپەن كٷرەسۋدٸڭ ينتەللەكتۋالدى جٷيەلەرٸ ارقىلى ٶنٸمدٸلٸكتٸ بٸرنەشە ەسە ارتتىرۋعا بولادى.
جٷرگٸزۋشٸسٸ جوق تەحنيكا ادامي فاكتوردى ازايتىپ, ەگٸنشٸلٸكتٸڭ ٶزٸندٸك قۇنىن ايتارلىقتاي تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
جاڭا تەحنولوگييالار مەن بيزنەس-مودەلدەردٸ ەنگٸزۋ, اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنٸڭ عىلىمعا نەگٸزدەلۋٸن ارتتىرۋ شارۋاشىلىقتاردى كووپەراتسييالاۋ قاجەتتٸگٸن كٷشەيتەدٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعى سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ كووپەراتيۆ تٷرٸندە جۇمىس ٸستەۋٸنە جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتۋ كەرەك.
مەملەكەت بيزنەسپەن بٸرلەسٸپ, وتاندىق ٶنٸمدٸ حالىقارالىق نارىققا شىعارۋدىڭ ستراتەگييالىق جولىن تاۋىپ, ٸلگەرٸلەتۋگە تيٸس.
اۋىل شارۋاشىلىعىن قارقىندى دامىتۋ ٶنٸمنٸڭ ساپاسى مەن ەكولوگييالىق تازالىعىن ساقتاي وتىرىپ جٷرگٸزٸلۋٸ قاجەت.
بۇل بٷكٸل ەلەمگە تانىلاتىن «قازاقستاندا جاسالعان» تابيعي ازىق-تٷلٸك برەندٸن قالىپتاستىرىپ, ٸلگەرٸلەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار جەردٸ بارىنشا تيٸمدٸ يگەرەتٸندەردٸ ىنتالاندىرىپ, ال دۇرىس پايدالانا المايتىندارعا شارا قولدانۋ كەرەك.
تيٸمسٸز سۋبسيدييالاردى اۋىل شارۋاشىلىعى كەشەنٸ سۋبەكتٸلەرٸنە ارنالعان بانك نەسيەلەرٸن ارزانداتۋعا قايتا باعىتتاۋ قاجەت.
5 جىل ٸشٸندە اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندەگٸ ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن جەنە ٶڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸنٸڭ ەكسپورتىن, تيٸسٸنشە, كەم دەگەندە 2,5 ەسەگە ارتتىرۋدى تاپسىرامىن.
تٶرتٸنشٸ. كٶلٸك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ.
بٷگٸندە قازاقستان ارقىلى بٸرنەشە ترانسكونتينەنتالدى كوريدور ٶتەدٸ.
بۇل تۋرالى كٶپ ايتىلدى.
جالپى, قازاقستان ارقىلى ٶتكەن جٷك ترانزيتٸ 2017 جىلى 17 پروتسەنتكە ٶسٸپ, 17 ميلليون تونناعا جۋىقتادى.
ترانزيتتەن تٷسەتٸن جىل سايىنعى تابىستى 2020 جىلى 5 ميلليارد دوللارعا جەتكٸزۋ مٸندەتٸ تۇر.
بۇل ينفراقۇرىلىمعا جۇمسالعان مەملەكەت قاراجاتىن تەز ارادا قايتارۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
جٷك قوزعالىسىن ونلاين رەجٸمٸندە باقىلاپ, ولاردىڭ كەدەرگٸسٸز تاسىمالدانۋى ٷشٸن جەنە كەدەندٸك وپەراتسييالاردى جەڭٸلدەتۋ ماقساتىمەن بلوكچەين سيياقتى تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ اۋقىمدى تٷردە ەنگٸزٸلۋٸن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
زاماناۋي شەشٸمدەر لوگيستيكانىڭ بارلىق بۋىنىنىڭ ٶزارا بايلانىسىن ۇيىمداستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
«ٷلكەن دەرەكتەردٸ» (Big data) پايدالانۋ ساپالى تالداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ٶسٸمنٸڭ رەزەرۆٸن انىقتاۋعا جەنە ارتىق شىعىندى ازايتۋعا جاعداي تۋعىزادى.
وسى ماقساتتار ٷشٸن ينتەللەكتۋالدى كٶلٸك جٷيەسٸن ەنگٸزۋ قاجەت.
بۇل جٷيە كٶلٸك اعىنىن تيٸمدٸ باسقارۋعا جەنە ينفراقۇرىلىمدى ودان ەرٸ دامىتۋ قاجەتتٸگٸن انىقتاۋعا جول اشادى.
ٸشكٸ ٶڭٸرلٸك قاتىناستاردى جاقسارتۋ ٷشٸن اۆتوجولداردىڭ جەرگٸلٸكتٸ جەلٸسٸن جٶندەۋ مەن قايتا سالۋعا ارنالعان قارجى كٶلەمٸن كٶبەيتۋ كەرەك.
وسىعان جىل سايىن بٶلٸنەتٸن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جالپى كٶلەمٸن ورتاشا مەرزٸمدەگٸ كەزەڭدە 150 ميلليارد تەڭگەگە جەتكٸزۋ قاجەت.
بۇل جۇمىسقا ٶڭٸرلەردەگٸ بارلىق ەكٸمدٸكتەردٸڭ بەلسەندٸ قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك.
بەسٸنشٸ. قۇرىلىسقا جەنە كوممۋنالدىق سەكتورعا زاماناۋي تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ.
جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلامالار ارقاسىندا قازاقستاندا پايدالانۋعا بەرٸلگەن تۇرعىن ٷيلەردٸڭ كٶلەمٸ جىلىنا 10 ميلليون شارشى مەتردەن استى.
تۇرعىن ٷيدٸ كٶپشٸلٸككە قولجەتٸمدٸ ەتكەن تۇرعىن ٷي جيناقتاۋ جٷيەسٸ تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋدە.
باسپانامەن قامتۋ كٶرسەتكٸشٸ سوڭعى 10 جىلدا بٸر تۇرعىنعا شاققاندا 30 پروتسەنتكە ٶسٸپ, بٷگٸندە 21,6 شارشى مەتردٸ قۇرادى.
بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 2030 جىلى 30 شارشى مەترگە دەيٸن جەتكٸزۋ كەرەك.
وسى مٸندەتتٸ ورىنداۋ بارىسىندا قۇرىلىس سالۋدىڭ جاڭا ەدٸستەرٸن, زاماناۋي ماتەريالداردى, سونداي-اق عيماراتتاردىڭ جوباسى مەن قالا قۇرىلىسىنىڭ جوسپارىن جاساعاندا مٷلدە باسقا تەسٸلدەردٸ قولدانۋ كەرەك.
عيماراتتاردىڭ ساپاسىنا, ەكولوگييالىق تازالىعىنا جەنە ەنەرگييالىق تيٸمدٸلٸگٸنە جوعارى تالاپ قويۋ قاجەت.
سالىناتىن جەنە سالىنعان ٷيلەر مەن ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى ينتەللەكتۋالدى باسقارۋ جٷيەلەرٸمەن جابدىقتاۋ كەرەك.
بۇل تۇرعىندارعا قولايلى جاعداي جاساپ, ەلەكتر ەنەرگيياسىن, جىلۋ مەن سۋدى تۇتىنۋدى قىسقارتىپ, تابيعي مونوپوليستەردٸ تيٸمدٸ جۇمىسقا ىنتالاندىرادى.
زاڭناماعا, سونىڭ ٸشٸندە تابيعي مونوپولييالار سالاسىن رەتتەيتٸن زاڭدارعا تيٸستٸ ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ قاجەت.
ەكٸمدەر تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمىن جەتٸلدٸرۋ مەسەلەسٸن مەملەكەت-جەكەمەنشٸك سەرٸكتەستٸگٸ نەگٸزٸندە بەلسەندٸ شەشۋٸ كەرەك.
اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردٸ ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ٷكٸمەت بۇل ٸسكە بارلىق قاراجات كٶزدەرٸنەن جىل سايىن كەم دەگەندە 100 ميلليارد تەڭگە قاراستىرۋى قاجەت.
التىنشى. قارجى سەكتورىن «قايتا جاڭعىرتۋ».
بانكتٸك پورتفەلدەردٸ «ناشار» نەسيەدەن ارىلتۋ ٸسٸن اياقتاۋ قاجەت.
ول ٷشٸن بانك يەلەرٸ شىعىندارىن مويىنداي وتىرىپ, ەكونوميكالىق جاۋاپكەرشٸلٸك الۋعا تيٸس.
اكتسيونەرلەردٸڭ اففيليرلەنگەن كومپانييالار مەن جەكە ادامداردىڭ پايداسى ٷشٸن بانكتەردەن قارجى شىعارۋى اۋىر قىلمىس بولىپ سانالۋعا تيٸس.
ۇلتتىق بانك مۇنداي ٸستەرگە نەمقۇرايلى قاراماۋ كەرەك.
ەيتپەسە, مۇنداي مەملەكەتتٸك ورگاننىڭ نە كەرەگٸ بار?
ۇلتتىق بانك تاراپىنان قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتٸن قاداعالاۋ قاتاڭ, ۋاقتىلى ەرٸ نەتيجەلٸ بولۋعا تيٸس.
مەملەكەت قاراپايىم ازاماتتاردىڭ مٷددەلەرٸن قورعاۋعا ودان ەرٸ كەپٸلدٸك بەرەدٸ.
جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ قابىلداۋدى تەزدەتۋ قاجەت.
سونىمەن قاتار 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيٸن حالىققا بەرٸلگەن ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق زايمدار جٶنٸندەگٸ مەسەلەنٸ ۇلتتىق بانككە تولىعىمەن شەشۋدٸ تاپسىرامىن.
سول كٷننەن باستاپ اتالعان ۆاليۋتالىق زايمداردى جەكە تۇلعالارعا بەرۋگە زاڭ جٷزٸندە تىيىم سالىنعان بولاتىن.
ۇلتتىق بانك پەن ٷكٸمەت ەكونوميكا سالالارىنداعى ناقتى تيٸمدٸلٸكتٸ ەسەپكە الاتىن ستاۆكالارمەن بيزنەسكە ۇزاق مەرزٸمدٸ نەسيەلەندٸرۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن بٸرلەسٸپ شەشۋگە تيٸس.
ينۆەستيتسييالىق احۋالدىڭ ودان ەرٸ جاقسارۋى جەنە قور نارىعىنىڭ دامۋى ماڭىزدى بولىپ سانالادى.
بۇل – جۇمىسىن باستاعان «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ.
ول حالىقارالىق وزىق تەجٸريبەنٸ پايدالانىپ, اعىلشىن قۇقىعى مەن زاماناۋي قارجى تەحنولوگييالارىن قولداناتىن ٶڭٸرلٸك حابقا اينالۋعا تيٸس.
«سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ەل-اۋقات قورى» ۇلتتىق كومپانييالارىنىڭ اكتسييالارىن IPO-عا تابىستى تٷردە شىعارۋ قور نارىعىن دامىتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
جەتٸنشٸ. ادامي كاپيتال – جاڭعىرۋ نەگٸزٸ.
بٸلٸم بەرۋدٸڭ جاڭا ساپاسى.
بارلىق جاستاعى ازاماتتاردى قامتيتىن بٸلٸم بەرۋ ٸسٸندە ٶزٸمٸزدٸڭ وزىق جٷيەمٸزدٸ قۇرۋدى جەدەلدەتۋ قاجەت.
بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ نەگٸزگٸ باسىمدىعى ٶزگەرٸستەرگە ٷنەمٸ بەيٸم بولۋ جەنە جاڭا بٸلٸمدٸ مەڭگەرۋ قابٸلەتٸن دامىتۋ بولۋعا تيٸس.
2019 جىلدىڭ 1 قىركٷيەگٸنە قاراي مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ ٸسٸندە بالالاردىڭ ەرتە دامۋى ٷشٸن ٶز بەتٸنشە وقۋ ماشىعى مەن ەلەۋمەتتٸك داعدىسىن دامىتاتىن باعدارلامالاردىڭ بٸرىڭعاي ستاندارتتارىن ەنگٸزۋ قاجەت.
ورتا بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا جاڭارتىلعان مازمۇنعا كٶشۋ باستالدى, ول 2021 جىلى اياقتالاتىن بولادى.
بۇل – مٷلدە جاڭا باعدارلامالار, وقۋلىقتار, ستاندارتتار جەنە كادرلار.
پەداگوگتاردى وقىتۋ جەنە ولاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جولدارىن قايتا قاراۋ كەرەك بولادى.
ەلٸمٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندەگٸ پەداگوگيكالىق كافەدرالار مەن فاكۋلتەتتەردٸ دامىتۋ قاجەت.
بٸلٸم بەرۋدٸڭ بارلىق دەڭگەيٸندە ماتەماتيكا جەنە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىن وقىتۋ ساپاسىن كٷشەيتۋ كەرەك.
بۇل – جاستاردى جاڭا تەحنولوگييالىق قالىپقا دايىنداۋدىڭ ماڭىزدى شارتى.
بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ اراسىنداعى بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرىپ, جەكە كاپيتالدى تارتۋ ٷشٸن قالا مەكتەپتەرٸندە جان باسىنا قاتىستى قارجىلاندىرۋ ەنگٸزٸلەتٸن بولادى.
بٸزدەگٸ وقۋشىلاردىڭ جٷكتەمەسٸ تمد ەلدەرٸنٸڭ ٸشٸندە ەڭ جوعارى بولىپ وتىرعانىن جەنە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمى ەلدەرٸنە قاراعاندا ورتا ەسەپپەن ٷشتەن بٸر ەسەدەن كٶپ ەكەنٸن ەسكەرٸپ, ونى تٶمەندەتۋ كەرەك.
بارلىق ٶڭٸرلەردەگٸ وقۋشىلار سارايلارىنىڭ بازاسىندا كومپيۋتەرلەردٸ, لابوراتورييالاردى جەنە 3د-پرينتەرلەردٸ قوسا العاندا, بارلىق قاجەتتٸ ينفراقۇرىلىمدارى بار بالالار تەحنوپاركتەرٸ مەن بيزنەس-ينكۋباتورلارىنىڭ جەلٸسٸن قۇرۋ كەرەك.
بۇل جاس ۇرپاقتى عىلىمي-زەرتتەۋ سالاسىنا جەنە ٶندٸرٸستٸك-تەحنولوگييالىق ورتاعا ۇتىمدى تٷردە كٸرٸستٸرۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
قازاقستاندىقتاردىڭ بولاشاعى – قازاق, ورىس جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸن ەركٸن مەڭگەرۋٸندە.
ورىس تٸلدٸ مەكتەپتەر ٷشٸن قازاق تٸلٸن وقىتۋدىڭ جاڭا ەدٸستەمەسٸ ەزٸرلەنٸپ, ەنگٸزٸلۋدە.
ەگەر بٸز قازاق تٸلٸ عۇمىرلى بولسىن دەسەك, ونى جٶنسٸز تەرمينولوگييامەن قيىنداتپاي, قازٸرگٸ زامانعا لايىقتاۋىمىز قاجەت.
الايدا, سوڭعى جىلدارى ەلەمدە قالىپتاسقان 7 مىڭ تەرمين قازاق تٸلٸنە اۋدارىلعان.
مۇنداي «جاڭالىقتار» كەيدە كٷلكٸڭدٸ كەلتٸرەدٸ.
مىسالى, «عالامتور» (ينتەرنەت), «قولتىراۋىن» (كروكوديل), «كٷيساندىق» (فورتەپيانو) جەنە تاعى سول سيياقتىلار تولىپ جاتىر.
وسىنداي اۋدارمالاردى نەگٸزدەۋ تەسٸلدەرٸن قايتا قاراستىرىپ, تەرمينولوگييا تۇرعىسىنان قازاق تٸلٸن حالىقارالىق دەڭگەيگە جاقىنداتۋ كەرەك.
لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ بۇل مەسەلەنٸ رەتتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
2025 جىلعا دەيٸن بٸلٸم بەرۋدٸڭ بارلىق دەڭگەيٸندە لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋدٸڭ ناقتى كەستەسٸن جاساۋ قاجەت.
ورىس تٸلٸن بٸلۋ ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدٸ.
2016 جىلدان بەرٸ جاڭارتىلعان باعدارلاما بويىنشا ورىس تٸلٸ قازاق مەكتەپتەرٸندە 1-سىنىپتان باستاپ وقىتىلىپ كەلەدٸ.
2019 جىلدان 10-11-سىنىپتارداعى جاراتىلىستانۋ عىلىمىنىڭ جەكەلەگەن پەندەرٸن وقىتۋدى اعىلشىن تٸلٸنە كٶشٸرۋ باستالاتىن بولادى.
نەتيجەسٸندە, بٸزدٸڭ بارلىق تٷلەكتەرٸمٸز ەلٸمٸزدە جەنە جاھاندىق ەلەمدە ٶمٸر سٷرٸپ, جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن قاجەتتٸ دەڭگەيدە ٷش تٸلدٸ مەڭگەرەتٸن بولادى.
سوندا عانا ناعىز ازاماتتىق قوعام قۇرىلادى.
كەز كەلگەن ەتنيكالىق توپتىڭ ٶكٸلٸ كەز كەلگەن جۇمىستى تاڭداي الادى, تٸپتٸ پرەزيدەنت بولىپ سايلانۋعا دا مٷمكٸندٸگٸ بولادى.
قازاقستاندىقتار بٸرتۇتاس ۇلتقا اينالادى.
وقىتۋدىڭ مازمۇندىلىعى زاماناۋي تەحنيكالىق تۇرعىدان قولداۋ كٶرسەتۋ ارقىلى ٷيلەسٸمدٸ تٷردە تولىقتىرىلۋعا تيٸس.
تسيفرلىق بٸلٸم بەرۋ رەسۋرستارىن دامىتۋ, كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قوسۋ جەنە مەكتەپتەرٸمٸزدٸ ۆيدەوقۇرىلعىلارمەن جابدىقتاۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ قاجەت.
جۇمىس بەرۋشٸلەردٸ تارتۋ ارقىلى جەنە حالىقارالىق تالاپتار مەن تسيفرلىق داعدىلاردى ەسكەرە وتىرىپ, تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن جاڭارتۋ كەرەك.
«بارشاعا تەگٸن كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋ» جوباسىن جٷزەگە اسىرۋدى جالعاستىرۋ قاجەت.
مەملەكەت جاستارعا العاشقى ماماندىقتى بەرەدٸ.
ٷكٸمەت بۇل مٸندەتتٸ ورىنداۋعا تيٸس.
ورتا مەكتەپ پەن كوللەدجدەر جەنە جوعارى وقۋ ورىندارى ٷزدٸك وقىتۋشىلارىنىڭ ۆيدەوساباقتارى مەن ۆيدەولەكتسييالارىن ينتەرنەتتە ورنالاستىرۋ كەرەك.
بۇل بارلىق قازاقستاندىقتارعا, ونىڭ ٸشٸندە شالعايداعى ەلدٸ مەكەن تۇرعىندارىنا وزىق بٸلٸم مەن قۇزىرەتتٸلٸككە قول جەتكٸزۋگە جول اشادى.
جوعارى بٸلٸم بەرۋ ٸسٸندە جاساندى ينتەللەكتپەن جەنە «ٷلكەن دەرەكتەرمەن» جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن اقپاراتتىق تەحنولوگييالار بويىنشا بٸلٸم العان تٷلەكتەر سانىن كٶبەيتۋ كەرەك.
وسىعان وراي مەتاللۋرگييا, مۇناي-گاز حيميياسى, اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸ, بيو جەنە IT-تەحنولوگييالارسالالارىن زەرتتەۋ ٸسٸندە باسىمدىق بەرەتٸن جوعارى وقۋ ورنى عىلىمىن دامىتۋ كەرەك.
قولدانبالى عىلىمي-زەرتتەۋلەردٸ اعىلشىن تٸلٸنە بٸرتٸندەپ كٶشٸرۋدٸ جٷزەگە اسىرۋ تالاپ ەتٸلەدٸ.
جوعارى وقۋ ورىندارى شەتەلدەردٸڭ جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸمەن, عىلىمي ورتالىقتارىمەن, ٸرٸ كەسٸپورىندارىمەن جەنە ترانسۇلتتىق كورپوراتسييالارىمەن بٸرلەسكەن جوبالاردى بەلسەندٸ تٷردە جٷزەگە اسىرۋى قاجەت.
جەكە سەكتوردىڭ بٸرلەسكەن قارجىلاندىرۋعا اتسالىسۋى بارلىق قولدانبالى عىلىمي-زەرتتەۋ ەزٸرلەمەلەرٸ ٷشٸن مٸندەتتٸ تالاپ بولۋعا تيٸس.
جاس عالىمدارىمىزعا عىلىمي گرانتتار اياسىندا كۆوتا بٶلٸپ, ولاردى قولداۋدىڭ جٷيەلٸ ساياساتىن جٷرگٸزۋٸمٸز كەرەك.
بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا ٶزٸنٸڭ ينۆەستيتسييالىق جوبالارى مەن ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸ بار ەكونوميكانىڭ جەكە سالاسى رەتٸندە قارايتىن كەز كەلدٸ.
جوعارى وقۋ ورىندارىنا بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن جاساۋعا كٶبٸرەك قۇقىق بەرٸپ, ولاردىڭ اكادەمييالىق ەركٸندٸگٸن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكٸتۋ كەرەك.
وقىتۋشىلاردىڭ قايتا دايارلىقتان ٶتۋٸنە كٷش سالىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا شەتەلدٸك مەنەدجەرلەردٸ تارتىپ, ەلەمدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ كامپۋستارىن اشۋ قاجەت.
ۇلتتىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ ٷشٸن مەدەنيەتٸمٸز بەن يدەولوگييامىزدى ودان ەرٸ دامىتۋىمىز كەرەك.
«رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» مەن-ماڭىزى دا ناق وسىندا.
ٶزٸنٸڭ تاريحىن, تٸلٸن, مەدەنيەتٸن بٸلەتٸن, سونداي-اق زامانىنا لايىق, شەت تٸلدەرٸن مەڭگەرگەن, وزىق ەرٸ جاھاندىق كٶزقاراسى بار قازاقستاندىق بٸزدٸڭ قوعامىمىزدىڭ يدەالىنا اينالۋعا تيٸس.
ٷزدٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ٸسٸ جەنە دەنٸ ساۋ ۇلت.
حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ٶسۋٸنە جەنە مەديتسينالىق تەحنولوگييالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋگە دەگەن سۇرانىس كٶلەمٸ ارتا تٷسەتٸن بولادى.
قازٸرگٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ ٸسٸ قىمباتقا تٷسەتٸن ستاتسيونارلىق ەمگە ەمەس, نەگٸزٸنەن اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالۋعا تيٸس.
سالاماتتى ٶمٸر سالتىن ناسيحاتتاي وتىرىپ, قوعامدىق دەنساۋلىقتى باسقارۋ ٸسٸن كٷشەيتۋ كەرەك.
جاستاردىڭ رەپرودۋكتيۆتٸ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا جەنە نىعايتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك.
تيٸمدٸلٸگٸ از جەنە مەملەكەت ٷشٸن شىعىنى كٶپ ديسپانسەرلٸك ەم قولدانۋدان نەگٸزگٸ سوزىلمالى اۋرۋلارعا الىستان دياگنوستيكا جاساپ, سونداي-اق وسى سالانى امبۋلاتورلىق ەمدەۋ ارقىلى باسقارۋعا كٶشۋ قاجەت.
بۇل تەجٸريبە ەلەمدە بۇرىننان بار.
ونى باتىل ەرٸ بەلسەندٸ تٷردە ەنگٸزۋ كەرەك.
ونكولوگييالىق اۋرۋلارمەن كٷرەسۋ ٷشٸن كەشەندٸ جوسپار قابىلداپ, عىلىمي ونكولوگييالىق ورتالىق قۇرۋ قاجەت.
حالىقارالىق وزىق تەجٸريبە نەگٸزٸندە اۋرۋدى ەرتە دياگنوستيكالاۋدىڭ جەنە قاتەرلٸ ٸسٸكتٸ ەمدەۋدٸڭ جوعارى تيٸمدٸلٸگٸ قامتاماسىز ەتٸلۋگە تيٸس.
بٸز كارديولوگييا, بوساندىرۋ جەنە ٶكپە اۋرۋىمەن كٷرەسۋ كەزٸندە اتقارعان ٸستەرٸمٸز سيياقتى جۇمىستاردى دا جٷرگٸزۋٸمٸز كەرەك.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى حالىقتىڭ, مەملەكەتتٸڭ جەنە جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸگٸنە نەگٸزدەلگەن مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنە كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶشەتٸن بولادى.
ونى ەنگٸزۋدٸڭ قاجەتتٸلٸگٸ ەشقانداي كٷمەن تۋعىزبايدى.
الايدا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ مەن ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ ٸسكە اسىرماعان دايىندىق جۇمىستارىن تىڭعىلىقتى جٷرگٸزۋ تالاپ ەتٸلەدٸ.
مەملەكەتتٸڭ مٸندەتتەرٸن ناقتى بەلگٸلەي وتىرىپ, تەگٸن مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ كەپٸلدٸك بەرٸلگەن كٶلەمٸنٸڭ جاڭا مودەلٸن ەزٸرلەۋ قاجەت.
حالىق مەملەكەت تاراپىنان كەپٸلدٸك بەرٸلمەگەن قىزمەتتەردٸ مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنٸڭ قاتىسۋشىسى رەتٸندە نەمەسە ەرٸكتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ, سونداي-اق بٸرلەسە تٶلەۋ ارقىلى الا الادى.
اقپاراتتىق جٷيەلەردٸ بٸرٸكتٸرۋ, موبيلدٸك تسيفرلىق قوسىمشالاردى قولدانۋ, ەلەكتروندىق دەنساۋلىق پاسپورتىن ەنگٸزۋ, «قاعاز قولدانبايتىن اۋرۋحاناعا» كٶشۋ ارقىلى مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاجەت.
مەديتسينادا اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ايتارلىقتاي ارتتىراتىن گەنەتيكالىق تالداۋ مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋگە كٸرٸسۋٸمٸز كەرەك.
مەديتسينالىق كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ولاردى ساپالى دايارلاۋ ماڭىزدى مەسەلە بولىپ سانالادى.
بٷگٸندە بٸزدە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بٸرەگەي مەديتسينا مەكتەبٸ بار. وندا بٸرٸكتٸرٸلگەن ۋنيۆەرسيتەت كلينيكاسى جۇمىس ٸستەيدٸ.
بۇل تەجٸريبە بارلىق مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا تاراتىلۋعا تيٸس.
وسى جەنە باسقا دا شارالاردى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن «حالىق دەنساۋلىعى جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸ تۋرالى» كودەكستٸڭ جاڭا رەداكتسيياسىن ەزٸرلەۋ قاجەت.
ساپالى جۇمىسپەن قامتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋدىڭ ەدٸلەتتٸ جٷيەسٸ.
ەڭبەك نارىعىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتٸپ, ەربٸر ادامنىڭ ٶز ەلەۋەتٸن ٸسكە اسىرا الۋى ٷشٸن جاعداي جاساۋدىڭ ماڭىزى زور.
بارلىق نەگٸزگٸ ماماندىق بويىنشا زاماناۋي ستاندارتتار ەزٸرلەۋ قاجەت.
بۇل ستاندارتتاردا جۇمىس بەرۋشٸلەر مەن بيزنەسمەندەر ەڭبەككەرلەردٸڭ بٸلٸمٸ, قابٸلەتٸ مەن قۇزىرەتٸنٸڭ قانداي بولۋى قاجەتتٸگٸن ناقتى بەلگٸلەيدٸ.
كەسٸبي ستاندارتتاردىڭ تالاپتارىن ەسكەرٸپ, بٸلٸم بەرۋدٸڭ جاڭا باعدارلامالارىن ەزٸرلەۋ قاجەت نەمەسە قازٸرگٸ باعدارلامالاردى جاڭارتۋ كەرەك.
ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار مەن جۇمىسسىزدار ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ رەزەرۆٸ سانالادى.
مەن ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار مەسەلەسٸن قاراستىرۋ جٶنٸندە بٸرنەشە رەت تالاپ قويعانمىن.
ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ بۇل ٸسكە جاۋاپسىزدىق تانىتىپ, اتٷستٸ قاراپ وتىردى.
ادامداردى نەتيجەلٸ جۇمىسقا تارتۋ ٷشٸن كٶبٸرەك مٷمكٸندٸك بەرٸپ, ولاردىڭ جەكە كەسٸبٸن باستاۋىنا نەمەسە جاڭا ماماندىق الىپ, جۇمىسقا ورنالاسۋىنا جاعداي جاساۋ كەرەك.
«اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ بيزنەستٸ ٷيرەتۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستارى قولداۋعا تۇرارلىق.
نەتيجەلٸ جۇمىسپەن قامتۋدى جەنە جاپپاي كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا ونىڭ قۇرالدارىن نىعايتا وتىرىپ, حالىقتىڭ وسى ساناتتارىن كەڭٸنەن تارتۋ قاجەت.
ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعانداردى تٸركەۋ ٷدەرٸسٸن مەيلٸنشە جەڭٸلدەتٸپ, ولارعا مەملەكەت الدىنداعى مٸندەتتەرٸن ادال اتقارۋ تيٸمدٸ بولاتىنداي جاعداي تۋعىزۋ قاجەت.
قازاقستاندىقتاردىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن سالىستىرمالى تٷردە تەزٸرەك يەلەنۋگە, سونىڭ ٸشٸندە ەلٸمٸزدٸڭ باسقا دا ەلدٸ مەكەندەرٸنەن جۇمىس تابۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولۋعا تيٸس.
بٸرىڭعاي ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىن كەڭ اۋقىمدا ەنگٸزۋ قاجەت. وندا بوس جۇمىس ورىندارى مەن جۇمىس ٸزدەۋشٸلەر تۋرالى بارلىق اقپارات جيناقتالۋعا تيٸس.
ازاماتتار ٷيلەرٸنەن شىقپاي-اق كەسٸبي باعدارلى تەست تاپسىرىپ, وقۋ كۋرستارى مەن مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى تۋرالى بٸلٸپ, ٶزٸن قىزىقتىراتىن جۇمىس تابا الاتىن بولادى.
ەڭبەك كٸتاپشالارىن دا ەلەكتروندىق فورماتقا كٶشٸرگەن جٶن.
ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسى تۋرالى زاڭدى 2018 جىلعى 1 سەۋٸرگە دەيٸن قابىلداۋ قاجەت.
ەلەۋمەتتٸك ساياسات ازاماتتاردى تولىققاندى ەكونوميكالىق ٶمٸرگە تارتۋ ارقىلى جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
قازٸر زەينەتاقى جٷيەسٸ تولىقتاي ەڭبەك ٶتٸلٸنە بايلانىستىرىلعان.
كٸم كٶپ جۇمىس ٸستەسە, سول كٶپ زەينەتاقى الاتىن بولادى.
وسىعان وراي, بارشا قازاقستاندىقتار ٶزدەرٸنٸڭ اتقاراتىن جۇمىستارىن زاڭداستىرۋعا زور مەن بەرۋٸ كەرەك.
ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸندە دە ەڭبەك ٶتٸلٸ مەن ٶتەماقى مٶلشەرٸ اراسىنداعى ٶزارا بايلانىس كٷشەيتٸلەتٸن بولادى.
بٸز 2018 جىلدان باستاپ حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان از قامتىلعان توبىنا اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋدٸڭ جاڭا تەرتٸبٸنە كٶشتٸك.
ونىڭ شەگٸ ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 40 پروتسەنتٸنەن 50 پروتسەنتٸنە دەيٸن كٶتەرٸلدٸ.
ەڭبەككە قابٸلەتتٸ ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان از قامتىلعان ازاماتتار ٷشٸن بەرٸلەتٸن قارجىلاي كٶمەك ولار جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىسقان جاعدايدا عانا قولجەتٸمدٸ بولادى.
ەڭبەككە قابٸلەتسٸز ازاماتتارعا مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتۋ شارالارى كٷشەيتٸلەدٸ.
قىمباتتى قازاقستاندىقتار!
مەملەكەت ٶزٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەرٸنٸڭ بارلىعىن تولىقتاي ورىندايدى.
2016-2017 جىلدارى زەينەتاقى مەن جەردەماقى ٷش رەت كٶبەيگەنٸن ەسكە سالعىم كەلەدٸ.
بازالىق زەينەتاقى, جالپى العاندا, 29 پروتسەنتكە, ىنتىماقتى زەينەتاقى 32 پروتسەنتكە, بالا تۋۋعا بايلانىستى جەردەماقى 37 پروتسەنتكە, ال مٷگەدەكتەر مەن اسىراۋشىسىنان ايىرىلعاندارعا تٶلەنەتٸن جەردەماقىنىڭ ەرقايسىسى 43 پروتسەنتكە ٶستٸ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسى 28 پروتسەنتكە دەيٸن, بٸلٸم بەرۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسى 29 پروتسەنتكە دەيٸن, ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسى 40 پروتسەنتكە دەيٸن, «ب» كورپۋسىنداعى مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ جالاقىسى 30 پروتسەنتكە, ستيپەندييالار 25 پروتسەنتكە ٶستٸ.
داعدارىس زامانى. ەيتسە دە, ەلەمنٸڭ ساناۋلى عانا ەلدەرٸ ەلەۋمەتتٸك سالاعا جۇمسايتىن شىعىندارىن وسىلاي ارتتىرا الدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك سالاعا بٶلٸنگەن شىعىنى 2018 جىلى 12 پروتسەنتكە ٶسٸپ, 4,1 تريلليون تەڭگەدەن استى.
ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ, سونىڭ ٸشٸندە زەينەتاقىنى ٶسٸرۋ 3 ميلليوننان استام قازاقستاندىقتىڭ تابىستارىن كٶبەيتەدٸ.
2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ىنتىماقتى زەينەتاقى 8 پروتسەنتكە ارتتى.
مٷگەدەكتەرگە, اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان جەنە مٷگەدەك بالالار تەربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارىنا ارنالعان جەردەماقىلار 16 پروتسەنتكە دەيٸن ٶستٸ.
2018 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن باستاپ بازالىق زەينەتاقى ەڭبەك ٶتٸلٸنە بايلانىستى ورتاشا العاندا 1,8 ەسە كٶبەيەتٸن بولادى.
بۇدان بٶلەك, 2018 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن باستاپ كەمەلەتكە تولعان, بالا كەزٸنەن بٸرٸنشٸ توپتاعى مٷگەدەكتەردٸ باعىپ وتىرعان اتا-انالار ٷشٸن قوسىمشا مەملەكەتتٸك جەردەماقىنى ەنگٸزۋدٸ تاپسىرامىن.
بٸر ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن كەم ەمەس مۇنداي جەردەماقىنى شامامەن 14 مىڭ وتباسى اي سايىن الادى.
2018 جىلى وسى ماقساتقا 3 ميلليارد تەڭگەگە دەيٸن قارجى قاجەت بولادى.
مۇعالٸم مەرتەبەسٸن ارتتىرۋ ماقساتىمەن بٸلٸم بەرۋدٸڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىنا كٶشكەن ۇستازداردىڭ لاۋازىمدىق جالاقىسىن 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 30 پروتسەنتكە كٶبەيتۋدٸ تاپسىرامىن.
جاڭارتىلعان مازمۇن دەگەنٸمٸز – حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتٸن جەنە نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸندە بەيٸمدەلۋدەن ٶتكەن زاماناۋي وقۋ باعدارلامالارى.
بۇلار بٸزدٸڭ بالالارىمىزعا قاجەتتٸ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىق پەن سىني تۇرعىدان ويلاۋ قابٸلەتٸن دارىتادى.
سونىمەن قاتار 2018 جىلى كاتەگورييالار اراسىنداعى الشاقتىقتى ارتتىرىپ, مۇعالٸمدەر ٷشٸن بٸلٸكتٸلٸك دەڭگەيٸن ەسكەرەتٸن كاتەگورييالاردىڭ جاڭا كەستەسٸن ەنگٸزۋدٸ تاپسىرامىن.
كاتەگورييالاردى بٷكٸل ەلەمدە قولدانىلىپ جٷرگەن ۇلتتىق بٸلٸكتٸلٸك تەست ارقىلى بەرۋ كەرەك.
بۇل پەداگوگتاردى ٶزدەرٸن ۇدايى جەتٸلدٸرۋگە ىنتالاندىراتىن بولادى.
نەتيجەسٸندە, مۇعالٸمدەردٸڭ جالاقىسى بٸلٸكتٸلٸگٸنٸڭ راستالۋىنا بايلانىستى تۇتاستاي العاندا 30 پروتسەنتتەن 50 پروتسەنتكە دەيٸن ٶسەدٸ.
بۇل ٷشٸن بيىل قوسىمشا 67 ميلليارد تەڭگە بٶلۋ قاجەت.
سەگٸزٸنشٸ. تيٸمدٸ مەملەكەتتٸك باسقارۋ.
مەملەكەتتٸك ەكٸمشٸلەندٸرۋ كەزٸندە كەسٸپكەرلەر مەن تۇرعىنداردىڭ شىعىندارىن قىسقارتۋعا بايلانىستى جۇمىستاردى جالعاستىرۋ قاجەت.
وسىعان وراي بيزنەستٸ رەتتەۋگە قاتىسۋدى ەرٸ قاراي ازايتۋعا باعىتتالعان زاڭ قابىلداۋدى جىلدامداتۋ كەرەك.
«بٸر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا بيزنەسكە مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتۋ ٷدەرٸستەرٸن تسيفرلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جٷيەلەرٸنٸڭ ينتەگراتسيياسى «بٸر ٶتٸنٸش» قاعيداتى بويىنشا جەكەلەگەن مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋدەن كەشەندٸ قىزمەت كٶرسەتۋگە كٶشۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار تابيعي مونوپولييا سۋبەكتٸلەرٸ كٶرسەتەتٸن قىزمەتتەرٸنٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك.
ولار ٷشٸن جەنە ەنەرگييا ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن ينۆەستيتسييالىق باعدارلامالارىن ەسكەرٸپ, نەگٸزدەلگەن تاريفتەردٸ بەلگٸلەۋ ماڭىزدى.
بيزنەس-كليماتتى جاقسارتۋ ٷشٸن باتىل ٸس-قيمىل تالاپ ەتٸلەدٸ, ەسٸرەسە ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە.
ٷكٸمەت بيزنەستٸ كٶلەڭكەدەن شىعارىپ, ونى قولداۋعا باعىتتالعان جٷيەلٸ شارالاردىڭ جاڭا پاكەتٸن دايىنداۋعا تيٸس.
مەملەكەتتٸك ورگاندارعا باعىنىشتى ۇيىمداردىڭ سانىن قىسقارتۋ ەسەبٸنەن جەكەشەلەندٸرۋ جوسپارىن كەڭەيتە وتىرىپ, ونى ٸسكە اسىرۋدى جەدەلدەتۋ قاجەت.
ەكٸمشٸلٸك شىعىنداردى ازايتۋ ٷشٸن ۆەدومستۆوعا باعىنىشتى ناقتى قاجەتتٸ ۇيىمداردى مٷمكٸندٸگٸنشە بٸرٸكتٸرۋ كەرەك.
بوساعان قاراجاتتى مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ فاكتورلىق-بالدىق شكالاعا نەگٸزدەلگەن جاڭا ەڭبەكاقى جٷيەسٸن ەنگٸزۋگە باعىتتاۋ قاجەت.
بۇل ورتالىقتاعى جەنە ٶڭٸرلەردەگٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر جالاقىسىنىڭ ديسپروپورتسيياسىن قىسقارتادى, سونداي-اق جۇمىستىڭ سيپاتى مەن تيٸمدٸلٸگٸ ەسكەرٸلەتٸن بولادى.
ٷكٸمەتكە مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ اگەنتتٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, 2018 جىلى ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردا وسى جٷيەنٸ ەنگٸزۋدٸڭ پيلوتتىق جوبالارىن ٸسكە اسىرۋدى تاپسىرامىن.
ٶڭٸرلەردەگٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ تيٸمدٸلٸك ەلەۋەتٸن ولاردىڭ ەكونوميكالىق دەربەستٸگٸ مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ ارقىلى مەيلٸنشە تولىق اشۋ كەرەك.
جالپى العاندا, ٶڭٸرلٸك ساياسات ٶڭٸرلەردٸڭ شىعىندارىن تەڭەستٸرۋدەن جەكە تابىستارىنىڭ ٶسٸمٸن ىنتالاندىرۋعا باعىتتالۋعا تيٸس.
اتاپ ايتقاندا, بٷگٸندە ەلەمدەگٸ ەربٸر ونىنشى جۇمىس ورنىن اشىپ وتىرعان سىرتتان كەلۋشٸلەر تۋريزمٸ مەن ٸشكٸ تۋريزم كەز كەلگەن ٶڭٸر ٷشٸن پەرسپەكتيۆالىق تابىس كٶزدەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى.
ٷكٸمەت ۆيزا مەسەلەلەرٸن جەڭٸلدەتۋدٸ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى جەنە تۋريزم سالاسىنداعى كەدەرگٸلەردٸ الىپ تاستاۋدى قامتيتىن كەشەندٸ شارالار قابىلداۋى كەرەك.
فيسكالدى ورتالىقسىزداندىرۋ اياسىندا شاعىن جەنە ورتا بيزنەستەن تٷسەتٸن كورپوراتيۆتٸ تابىس سالىعىن ٶڭٸرلٸك بيۋدجەتتەرگە بەرۋ مەسەلەسٸن شەشۋ كەرەك.
2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 2 مىڭنان استام ادام تۇراتىن اۋداندىق ماڭىزى بار قالالار, اۋىلدار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدىڭ دەربەس بيۋدجەتٸ مەن كوممۋنالدىق مەنشٸگٸن ەنگٸزۋ زاڭ جٷزٸندە بەلگٸلەنگەن.
2020 جىلدان باستاپ بۇل نورمالار بارلىق ەلدٸ مەكەندەردە كٷشٸنە ەنەدٸ.
سالىقتىق جەنە سالىقتان تىس باسقا دا تٷسٸمدەردٸڭ 7 تٷرٸ, سونداي-اق شىعىنداردىڭ 19 باعىتى اۋىل بيۋدجەتٸنە بەرٸلدٸ.
بۇل جەرگٸلٸكتٸ ماڭىزى بار مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن حالىقتى تارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك ورگاندار ناقتى ۋاقىت جەنە جەدەل جاۋاپ بەرۋ رەجٸمٸندە ازاماتتاردىڭ ەسكەرتپەلەرٸ مەن ۇسىنىستارىن ەسەپكە الۋ ٷشٸن زاماناۋي تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى قولدانۋعا تيٸس.
مەملەكەت پەن كومپانييالار جاڭا تەحنولوگييالاردى ەنگٸزە وتىرىپ, ٶز اقپاراتتىق جٷيەلەرٸ مەن قۇرىلعىلارىنىڭ بەرٸك قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك.
بٷگٸندە كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك ۇعىمى تەك اقپاراتتى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ٶندٸرٸستٸك جەنە ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى باسقارۋ تەتٸگٸن قورعاۋ دەگەندٸ دە بٸلدٸرەدٸ.
وسى جەنە ٶزگە دە شارالار قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ستراتەگيياسىندا كٶرٸنٸس تابۋعا تيٸس.
توعىزىنشى. جەمقورلىقپەن كٷرەس جەنە زاڭنىڭ ٷستەمدٸگٸ.
جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كٷرەس جالعاسا بەرەدٸ.
كٶپ جۇمىس ٸستەلٸپ جاتىر.
سوڭعى 3 جىلدا عانا جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنٸكتەر مەن مەملەكەتتٸك كومپانييالاردىڭ باسشىلارىن قوسا العاندا, جەمقورلىق ٷشٸن 2,5 مىڭنان استام ادام سوتتالدى.
وسى ۋاقىت ٸشٸندە ولاردىڭ 17 ميلليارد تەڭگە كٶلەمٸندە كەلتٸرگەن زالالى ٶتەلدٸ.
مەملەكەتتٸك ورگاندارداعى پروتسەستەردٸ, سونىڭ ٸشٸندە ولاردىڭ حالىقپەن جەنە بيزنەسپەن قارىم-قاتىناسىن تسيفرلاندىرۋ ماڭىزدى بولىپ سانالادى.
اتاپ ايتقاندا, ازاماتتار ٶز ٶتٸنٸشتەرٸنٸڭ قالاي قاراستىرىلىپ جاتقانىن كٶرٸپ, دەر كەزٸندە ساپالى جاۋاپ الۋعا تيٸس.
سوت جەنە قۇقىق قورعاۋ جٷيەلەرٸن ينستيتۋتسيونالدى تۇرعىدان ٶزگەرتۋ جٷزەگە اسىرىلۋدا.
زاڭناماعا قىلمىستىق پروتسەستەگٸ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ٸسٸن كٷشەيتۋدٸ, ونىڭ ەسٸرە قاتاڭدىعىن بەسەڭدەتۋدٸ كٶزدەيتٸن نورمالار ەنگٸزٸلدٸ.
ادۆوكاتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن سوتقا دەيٸنگٸ ساتىداعى سوت باقىلاۋىنىڭ اياسى كەڭەيدٸ.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ مەن جاۋاپكەرشٸلٸك شەگٸ ايقىندالدى.
ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسييالىق قۇقىقتارىنا كەپٸلدٸكتٸ نىعايتۋ, قۇقىق ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتٸن ٸزگٸلەندٸرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ قاجەت.
قوعامدىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋ جەنە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا كٶشەلەردە جەنە ادام كٶپ جينالاتىن قوعامدىق ورىنداردا بەينەباقىلاۋ جٷرگٸزەتٸن, ازاماتتاردى انىقتايتىن جەنە جول قوزعالىسىن قاداعالايتىن ينتەللەكتۋالدى جٷيەلەردٸ بەلسەندٸ تٷردە ەنگٸزۋ كەرەك.
ونىنشى. «اقىلدى قالالار» «اقىلدى ۇلت» ٷشٸن.
2018 جىل – ەلوردامىز استانانىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ ٶتەتٸن مەرەيتويلى جىل.
باس قالامىزدىڭ قالىپتاسۋى جەنە ەۋرازييانىڭ ماڭىزدى دامۋ ورتالىقتارىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋى – بارشامىزدىڭ ورتاق ماقتانىشىمىز.
زاماناۋي تەحنولوگييالار جىلدام ٶسٸپ كەلە جاتقان مەگاپوليستٸڭ پروبلەمالارىن تيٸمدٸ شەشۋگە جول اشادى.
«سمارت سيتي» تۇجىرىمداماسى مەن قالاعا قونىس اۋداراتىن ادامداردىڭ قۇزىرەتتەرٸن دامىتۋ نەگٸزٸندە قالالىق ورتانى باسقارۋدى كەشەندٸ تٷردە ەنگٸزۋ قاجەت.
ەلەمدە ينۆەستورلار ٷشٸن قالالار بەسەكەگە تٷسەدٸ دەگەن تٷسٸنٸك قالىپتاستى.
ولار ەلدٸ ەمەس, جايلى ٶمٸر سٷرٸپ, جۇمىس ٸستەيتٸن قالانى تاڭدايدى.
سوندىقتان, استانانىڭ تەجٸريبەسٸ نەگٸزٸندە «سمارت سيتي» «ەتالوندى» ستاندارتىن قالىپتاستىرىپ, قازاقستان قالالارى اراسىندا وزىق پراكتيكانى تاراتۋدى جەنە تەجٸريبە الماسۋ ٸسٸن باستاۋ كەرەك.
«اقىلدى قالالار» ٶڭٸرلٸك دامۋدىڭ, يننوۆاتسييانى تاراتۋدىڭ جەنە ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق اۋماعىندا تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ لوكوموتيۆتەرٸنە اينالادى.
مٸنە, الدىمىزدا تۇرعان 10 مٸندەت وسى. بۇلار – تٷسٸنٸكتٸ ەرٸ ايقىن.
قىمباتتى قازاقستاندىقتار!
بٸز ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلٸسٸمنٸڭ ارقاسىندا ەكونوميكامىزدى, ساياساتىمىزدى جەنە سانامىزدى جاڭعىرتۋعا كٸرٸستٸك.
تەحنولوگييالىق جەنە ينفراقۇرىلىمدىق تۇرعىدان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە تىڭ سەرپٸن بەرٸلدٸ.
كونستيتۋتسييالىق رەفورما بيلٸك تارماقتارى اراسىنداعى بالانستى ناقتىلاي تٷستٸ.
بٸز ۇلتتىق سانانى جاڭارتۋ ٷدەرٸسٸن باستادىق.
بۇل بازالىق ٷش باعىت قازاقستان جاڭعىرۋىنىڭ جٷيەلٸ ٷش تۇعىرى بولىپ سانالادى.
بٸز جاڭا زامانعا ساي بولۋ ٷشٸن تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا جاعدايىنداعى تاريحي ٶرلەۋ باستاۋىندا تۇرعان بٸرتۇتاس ۇلت بولۋىمىز كەرەك.
