Keshe ǵana Elbasy Nursultan Nazarbaev Ulttyq dombyra kúni týraly jarlyqqa qol qoidy. Bul jaǵymdy jańalyq kópshilik tarapynan qyzý qoldaý taýyp, airyqsha iltipatqa ie boldy.
1 shilde kúni, saǵat 11.30-12.30-da elimizdiń basty alańy «Qazaq eli» monýmentiniń aldynda, dombyra dýmany bastalmaq. «Ulttyq dombyra kúni» meiramy degen at berilip, aidar taǵylǵan alaman jobada dáýlesker kúshi Seken Turysbek, aqtańger ánshi Bekbolat Tileýhan bastaǵan, Meirambek Besbaev, Asylbek Eńsepov, Aigúl Úlkenbaeva, Bolat Majaǵulov syndy óner maitalmandarymen birge qazaq dalasy dombyra únine bólenbek.
Osy oraida, QR Eńbek sińirgen qairatkeri, Jambyl atyndaǵy filarmoniianyń solisi, QR eńbek sińirgen qairatkeri, tanymal kúishi Nurken Áshirovti sózge tartqan edik. Marhabat!
- Nurken myrza, shyraily shildeniń alǵashqy juldyzynda ótkeli jatqan «Ulttyq dombyra kúni» meiramynyń halyq úshin, onyń ishinde jańa talap jas býyn úshin bereri ne?
- Árine, bizdiń ulttyq aspabymyz, ulttyq brendimiz dombyrany ulyqtap, osyndai mereke jasap jatqandary óte qýantarlyq jáne quptarlyq jaǵdai. Bul bizdiń dombyrashylyrdyń, kúishilerdiń kókeiinde júrgen másele edi. Jalpy, Qazaqstannyń ár aimaǵynda dombyrashylar men qylqobyzshylar barshylyq. Bir kezderi solardyń báriniń bosyn qosý úshin «Kúishiler odaǵyn» qurý týraly oi paida bop, onyń alǵysharttaryn jasap ta úlgergenbiz. Ári qarai Shámil, Jarqyn aǵalarymyzǵa usynys ta tastaǵanbyz. «Ózderińiz bastap berseńiz, bizder isti jalǵastyryp ketemiz» dep ótinish jasadyq. Hat jazylyp, ar jaǵy aiaqsyz qalǵandai bolyp turǵanda, mine, osyndai aýqymdy joba qolǵa alynyp jatyr. Bul endi tek bastamasy dep oilaimyn. Jalpy, biz «Ult bolamyn deseń, besigińdi túze» dep jatamyz. Sondyqtan ult bolamyz desek, aldymen tilimiz, ónerimiz ben mádenietimizdi túgendep, qunttap júrgenimiz abzal. Bul bastama – bolashaqqa bastar úlken qadamdardyń biri dep qabyldaiyq, endeshe. Buiyrtsa, ózimiz de qatyssaq dep niettenip jatyrmyz.
- Qazaq qýansa da, qaiǵyrsa da dombyraǵa qol sozǵan, jan dúniesindegi alasapyran sezimderdi kúimen terbep, jubatqan. Qanynda da, janynda da kúi oinaǵan ult búgingi kúni óziniń tól ónerin qanshalyqty dáriptei alyp jatyr?
- Iá, ózińiz aitqandai, sońǵy kezde estradanyń keń etek jaiýýyna bailanysty ulttyq ónerimizdiń damýyna alańdaýshylar kóp. Búgingi urpaq dástúrli ónerden alystap ketti me, álde ónerpazdardyń ózi kóshten kesheýildep qaldy ma?
- Bul jerde endi «zaman túlki bolsa, tazy bop shal» degen áńgime ǵoi. Múmkin belgili bir dárejede ulttyq ónerdi nasihattap júrgen bizdi sógýge bolatyn shyǵar. Biraq, menińshe, dál sol ónerpazdar qazaqtyń dástúrli ónerin saf, taza kúiinde saqtap, bul qasterli amanatty kelesi urpaqqa jetkizýge tyrysyp-aq júr. Al, eger ónerpaz aqsha tabý men tanymal bolýdy ǵana oilasa, onda óner ekinshi orynda qalyp qoimaq. Dombyramen estradaǵa shyǵyp, kieli úndi batystyq úlgilermen býdandastyryp jatqandar da joq emes. Budan dombyranyń óz úniniń deformatsiiaǵa ushyrap, ózgerip jatqanyn ǵana kórip júrmiz. Bir kem dúnie.
- Jaqsy másele kóterdińiz. Zamanǵa sai ikemdelýdiń de jón-josyǵy bary anyq. Asyra silteýdiń aiaǵy kúi óneriniń tabiǵatyn buzyp jiberip jatqan joq pa?
- Árine. Estradalyq baǵyt dami bersin. Oǵan qarsylyǵym joq. Jańa dáýirmen birge nebir jańalyqtar bolyp, ártúrli stilder de enip jatyr. Odan da qur qalýǵa bolmaityn shyǵar. Sol jańa úlgilerdiń bizdiń tabiǵatymyzǵa jaqyn tustaryn alyp, ózgeshe dúnie jasaýǵa tyrysqan abzal. Mysaly, naǵyz ulttyq qundylyqtaryn qasterleitin Japoniia, Koreia sekildi elder qarapaiym ǵana aspaptyq mýzykasyn, iaǵni tól áýenderin aspandatyp, ǵasyrlar boiy qadir-qasietin túsirmei, baǵalap keledi. Onyń janynda bizdiń kúiler men olardyń mýzykasynyń arasy jer men kóktei. Salystyrmaly túrde bizdiń kúiler simfoniia sekildi estiledi. Biraq sol ortaqol qundylaqtarynyń ózin olar ulyqtap, Ulttyq óner teatryna deiin ashyp qoiǵan. Shet elderden kelgen qonaqtarǵa aldymen óziniń dástúrli ónerin tyńdatyp, tamashalaýyna jaǵdai jasaidy. Sóitip úlken nasihat jumystaryn júrgizedi. Siz ony tyńdai tura, kóre tura unatpasańyz da, olar ózderiniń negizgi ulttyq mindetterin, perzinttik paryzdaryn buljytpai oryndap otyr. Osylaisha, japon ekenderin, qadym zamandardan beri saqtalǵan dástúriniń áli de qaz-qalpy saqtalǵanyn, onyń el ishinde keń aýqymda nasihattalyp jatqanyn baiqatady. Sáýletti óner quthanalaryn salyp, ónerpazdardyń jaǵdaiyn kóterip, barlyq suranystaryn ótep otyr. Qansha qarjy jumsalǵany mańyzdy emes, mańyzdysy – ulttyq rýh, ulttyq kelbet.
Bizde de jańalyqtar joq emes. Mysaly, byltyr ǵana Almatyda «Alataý» Ulttyq dástúrli óner teatry ashyldy. Bul da bir kópten kútken qýanysh. Bir jasap qalǵanymyz ras. Igi isterdiń bastamasy ǵana shyǵar dep úmittenimiz. Astanadan bastap Qazaqstannyń barlyq aimaqtarynda sol sekildi ulttyq, memlekettik deńgeidegi dástúrli óner ortalyqtaryn ashqan durys pa dep oilaimyn. Olarǵa kóp jerden shet qap qoiyp júrgen myqty talanttar tartylyp, ulttyq ónerdi qazaq jurtshylyǵyna ǵana tanytyp qoimai, búkil álemge pash etýdiń jolyn tabýymyz kerek. Bálkim, belgili menedjerler tartylyp jańa dúnieler jasalýy kerek shyǵar. Osy máseleler nazarǵa alynsa quba-qup.
- Shet elderdegi gostroldik saparlarǵa jii shyǵasyz. Ózge jurttyń ókilderi qazaq ónerin qalai qabyldaidy? Kóńilden ketpes áserli keshter men qyzyqty sátter esińizde me?
- Eń qyzyǵyn aitaiyn sizge. Men Almatyda filarmoniianyń solisi retinde jylyna keminde 4-5 kontsert berem. Jeke kontsertten bólek, bir jylda elý shaqty keshte óner kórsetemin. Biraq ony asa eshkim elep jatqan joq. Endi qarańyz. Biz shetelge de shyǵamyz. Ondaǵy tyńdarmandardyń qazaq tabiǵatyn túsinbese de, tilin túsinbese de, dástúrli ánderge, kúilerge qatty tańdanyp, birneshe ýaqyt shapalaq uryp turyp alatyn kezderi bolǵan. Ondai jáitterdi bizben birge júrgen ministrler, basshylar talai márte kórdi. Muhtar Qul-Muhammed, Darhan Myńbai, Arystanbek Muhamediuly syndy ministrlerimizdiń bári de kýá. Ermuhamet Ertisbaevtyń kezinde de shyqtyq. Sol ýaqyttardan beri men sheteldiń kóptegen sahnalarynda óner kórsettim. Men oryndaǵan qai-qai jerde de bir kúidi taǵy qaitalai oryndaýymdy surap jatady jurt. Qazaqsha aitqanda «Jup bolsyn!», oryssha aitqanda «Na bis!» dep ótinish qylady. Sosyn oryndarynan qozǵalmai qoshemet jaýdyryp jatady. Artynan kelip, jýrnalisteri interviý alyp, halyq sýretke túsýge umtylyp, dombyrany ustap kórýge tyrysyp, máre-sáre bop qalamyz.
- Jańa bastama «Rýhani jańǵyrýdyń» bir ustyny ǵoi. Budan bólek elimizdiń ár tarabynda kúishilik ónerdi dáripteitin keshter men kezdesýler ótkizilip, keshegi ótken ulylardyń, búgingi talanttardyń esimderi men shyǵarmashylyǵy elep-eskerilip jatyr. Shanaǵyna shejire tunǵan dombyra da, sazynda tarih sóilep, rýh tiriler kúi de – qazaqtyń jany. Osynaý jańa kezeń – bekzada ónerdiń qanatyn keńge jaiyp, qaita oianar kezi deýge kele me?
- Árine, ulttyq ónerdiń qaita jańǵyrýy dep aitýǵa da bolatyn shyǵar. Túleý degen qubylystyń ózi araǵa ýaqyt sap tsikldi, qaitalanyp keletin nárse ǵoi. Mysaly, tól ónerimiz 90 jyldarǵa deiin óziniń bir dáýrenin ótkerdi, árirektegi 19 ǵasyrda bolsyn, 20 ǵasyrdyń 30-shy jyldary bolsyn. Ár kezde óziniń bir túlep, qaita qaryshtap jatatyn shaǵy bolady. Al, dál qazir tolyqqandy ózgeris kezeńi dep aita almaspyz. Degenmen bul sol bir aitýly kezeńniń basy shyǵar dep baǵamdaýǵa bolady. Ol úshin áli de aýqymdy jumystar atqarý qajet.
- 13 jasta kieli sahnaǵa qadam basyp, 27 jasta Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri ataǵyna ie boldyńyz. Búginde A.Jubanov atyndaǵy respýblikalyq mýzyka mektep-internatynda da ustazdyq etedi ekensiz. Ózińiz ishten kórip, baǵamdap júrgen shyǵarsyz. Jalpy, dombyraǵa áýes jastardyń áleýeti qanshalyq?
- Qudaiǵa shúkir, qazir ulttyq mýzykaǵa, onyń ishinde kúi ónerine, dombyra tartýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp, talaptanyp júrgen jas óte kóp. Jylda óner mektebine qabyldanýǵa keletin balalar sany azaiar emes. Keide oryn da jetpei qalyp jatady. Mundai úrdis Respýblikanyń ár aimaǵynda da bolyp jatyr deýge tolyq negiz bar. Biraq, joǵaryda aitqanymdai, olarǵa nasihat, qoldaý jumystary aýadai qajet. Teledidarǵa shyǵarsaq, áleýmettik jelilerde tanytsaq, t.b. mańyzdy sharalar atqarylsa. Árine, oǵan bola «elim, ultym, dástúrim» degen daryndy qyz-jigitter de, olardyń ata-analary da keri sheginip, alǵan betterinen qaita qoimas. Degenmen reti kelgende, osyndai máseleni qozǵaǵan abzal shyǵar.
- Rahmet!
Áńgimelesken: Ult portaly
