Búgingi tańda «Nur Otan» partiiasy memleketimizde saiasi mádeniettiń damýyna jańa serpin berdi. Muny bárimizdi eleń etkizip, elimizde aitarlyqtai saiasi jańalyq bolǵan bileýshi partiianyń saiasi naýqany praimeriz anyq kórsetti. Praimeriz nátijesinde Elbasy bastamasymen byltyr qolǵa alynǵan partiiany «qaita jandandyrý» baǵdarlamasy túiindeldi. Partiia jańǵyryp, qatary jańa tulǵalarmen tolyqty.
Keshe «Jeti kún» baǵdarlamasynda «Nur Otan» partiiasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Baýyrjan Baibek praimeriz elimizdegi kóptegen azamattar úshin áleýmettik lift bolǵanyn, partiia ádil de ashyq praimeriz ótkize alǵanyna jáne partiiaishilik irikteý nátijelerine toqtaldy.
Sonymen, praimeriz nátijeleri týraly aqparatqa toqtala ketsek, barlyq sailaýshylardyń 662 687 (84,2 %) praimerizde daýys berýge qatysqan. Praimerizge qatysqan 10 073 tirkelgen úmitkerdiń 1410 qazirgi jumys istep turǵan máslihat depýtattary. Solardyń ishinde 213 úmitker ishki partiialyq irikteýdiń birinshi kezeńinen óte almaǵan. Osylaisha, ishki irikteýdiń qorytyndysy boiynsha jetekshi partiialyq tizim 60% astamǵa jańarady dep aitýǵa bolady. Jalpy praimeriz aiasynda 1980 debat, 123656 is-shara, olardyń ishinde 1,4 mln adamdy qamtyǵan 62810 is-shara, áleýmettik jelilerde 60846, respýblikalyq jáne aimaqtyq BAQ 4113 material jaryq kórgen. Qatysqan úmitkerlerdiń 36,7% - áielder, 29% - 35 jasqa deiingi jastar. Sailaý zańnamasyna engen ózgeristerge sai jáne partiia Tóraǵasynyń tapsyrmasy boiynsha májiliske jáne máslihattarǵa usynylatyn partiialyq tizimde kem degende áielderge 30% jáne 35 jasqa deiingi jastar úshin 20% kvota belgilengen.
Ishki partiialyq irikteýde aldyńǵy qatarda oryn alǵan áiel úmitkerler de bar. Solardyń qatarynda mysaly, Qyzylorda qalasy boiynsha «Qazpochta» ókili Ábibýlaeva Aida 3828 daýyspen, Almaty qalasy Alataý aýdany boiynsha mektep direktory Bekenova Gúljan 3129 daýyspen, Jambyl oblysy Jýaly aýdany boiynsha gimnaziia direktory Abisheva Elmira 2384 daýyspen birinshi oryn alǵan. Jeńimpazdar qatarynda ustazdar, dárigerler, jeke kásipkerlik ókilderi bolǵany kóńil qýantady.
Osy praimerizdiń eń basty ereksheligi bizdiń elimizde genderlik saiasattyń damýyna ózindik úles qosa alǵanynda dep esepteimiz. Bizdiń saiasi júiede alǵash ret ótkizilgen praimeriz belsendiligi joǵary áiel adamdar úshin «áleýmettik lift» bolyp partiiaishilik irikteýden ótýge zor múmkindik jasap áiel quqyqtaryna basymdyq berildi: Sebebi Májilis Parlamentindegi áiel depýttattardyń úlesi 27 paiyz jáne maslihatta 22 paiyzdy quraidy, alaida BUU damý baǵdarlamasy boiynsha genderlik teńdik deńgeii boiynsha elder reitinginde (The Global Gender Gap Index) 2019 jyldyń qorytyndysy boiynsha Qazaqstan Italiia, Resei, Braziliia, Grekiia, Grýziia, Chehiia, Qytai jáne basqa da kóptegen memleketterden joǵary ornalasyp, 153 el arasynda 72-orynǵa turaqtady.
Bileýshi partiia ótkizgen praimeriz arqasynda, eger aldaǵy sailaýda partiia jeńiske jetse QR Parlamenti Májilisi men barlyq deńgeidegi máslihattarda áielderdiń ókildigi aitarlyqtai artatyn bolady. Elbasynyń tapsyrmasy boiynsha Májilis pen barlyq deńgeidegi máslihattardyń partiialyq tizimderinde kvotalar eskerile otyryp áielderdiń keminde 30 paiyzy qalyptasý qajet. Názik jandylardy bilik organdaryna birtindep tartý dástúrin partiia lideri N.Á.Nazarbaev únemi kóterip keledi. Búginde áielder Qazaqstannyń qoǵamdyq-saiasi ómiriniń kóptegen salalarynda, sonyń ishinde Úkimetten bastap kvazimemlekettik sektor kompaniialaryna deiingi basshylyq laýazymdarda qyzmet etýde. Olar qandai qyzmet atqarsa da, analyq quqyǵyn gúldendire otyryp, úlken jaýapkershilik pen senimdiliktiń, joǵarǵy kásibiliktiń úlgisin kórsetip, ýaqyt kóshinen qalmai, bolashaqqa degen senimniń zor uiytqysy bolýda.
Mysaly, «Nur Otan» partiiasynyń áiel músheleri, praimerizge asa úlken belsendilik, joǵary jaýapkershilikpen qatysyp sailaýshylardyń basym daýsyn jinai aldy. Osy jerde partiianyń tanymal áiel músheleri kimder degen zańdy suraq týyndaidy? Sondyqtan olardyń birnesheýi týraly aqparatpen bólisip ótsem. Olar:
Zákieva Dinara Bolatqyzy, 38 jasta «Nur Otan» partiiasy janyndaǵy Otbasy, áielder jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri jónindegi respýblikalyq keńestiń tóraiymy, N.Á. Nazarbaev Qory janyndaǵy «Qamqorlyq Qory» korporativtik qorynyń basshysy
Diana Erlan, 34 jasta, kóp balaly ana, «Nur Otan» partiiasy janyndaǵy Otbasy, áielder jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri jónindegi respýblikalyq keńestiń múshesi, «Qasietti jol» qaiyrymdylyq qorynyń qamqorshylyq keńesiniń múshesi
Tursynbekova Saltanat Parhatqyzy, 54 jasta «Nur Otan partiiasy janyndaǵy Otbasy, áielder jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri jónindegi respýblikalyq keńestiń múshesi, Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti janyndaǵy Áielder isteri jáne otbasylyq-demografiialyq saiasat jónindegi ulttyq komissiianyń múshesi
Mataibaeva Saira Áitenqyzy, 52 jasta, tanymal kásipker, «Kazyna SR» JShS Bas direktory, Tselinograd aýdandyq máslihatynyń depýtaty. «Kazyna SR» óńdeý ónerkásibi segmentindegi iri kompaniia, bilim berý mekemeleri, mektepke deiingi uiymdar jáne densaýlyq saqtaý obektileri úshin seriialyq jihaz shyǵarý boiynsha otandyq naryqtyń kóshbasshysy. 2019 jyly Tselinograd aýdany Qosshy aýylynda «Dara» biznes Akademiiasy jeke menshik mektep-litseiin ashty. Mektep tolyǵymen S.Mataibaevanyń jeke investitsiiasyna salynǵan. Jańa bilim berý nysanynyń qurylysyna «Kazyna-SR» JShS-niń jeke investory retinde 450 mln teńge saldy
Qaidarova Gúlnár Shamarqyzy, 57 jasta «Gofrotara zaýyty» JShS direktory, Pavlodar q. máslihatynyń depýtaty, halyqtyń áleýmettik az qamtylǵan toptaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan qoǵamdyq jáne qaiyrymdylyq qyzmetpen belsendi ainalysady
Qalijanova Sandýǵash Qaiyrgeldiqyzy, 47 jasta, belgili kásipker, «Miras-PV» JShS direktorynyń orynbasary, halyqtyń áleýmettik az qamtylǵan toptaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan qoǵamdyq qaiyrymdylyq qyzmetpen belsendi ainalysady. Qol jetimdilik páni obektilerdiń monitoringi jónindegi komissiianyń múshesi
Mýsina Venera Maratqyzy, 46 jasta, kásipker, «Berik K» JShS direktory, «Berik K» kompaniiasy áleýmettik jobalarǵa qatysady, onyń ishinde 120 oryndyq balabaqsha, 4 top ashyldy, onda balalar orys nemese qazaq tilderinde oqidy. «Berik K» balabaqshasy barlyq qolaily jaǵdailarmen jabdyqtalǵan, jaily toptyq bólmeler qurylǵan
Ibragimova Lázzat Erkenqyzy, 48 jasta, «Qazaqstannyń turǵyn úi qurylys jinaq banki» AQ basshysy. Missiiasy: kóptegen otbasylardyń jeke turǵyn úi týraly armanyn shyndyqqa ainaldyrý. Shaǵyn jáne orta biznesti memlekettik qoldaýdyń tiimdiligi máselelerin zertteýmen ainalysady
Arhabaeva Alma Nuralqyzy, «Asyl Arman» JShS direktory, «Atameken» kásipkerler palatasy janyndaǵy Isker áielder keńesiniń tóraiymy. «Asyl Arman» korporatsiiasy, onyń basshylyǵymen densaýlyq, sulýlyq jáne gigiena úshin tabiǵi ónimderdi usynatyn alǵashqy Qazaqstandyq tikelei satý kompaniialarynyń biri boldy. Kompaniia óziniń missiiasyn densaýlyq, otbasyndaǵy úilesimdilik jáne qarjylyq ál-aýqat syndy qadamdarmen biriktirip, olarǵa ómir sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi
Sársembaeva Raýshan Birgebaiqyzy, Qazaqstan isker áielder qaýymdastyǵynyń prezidenti, QR Prezidenti janyndaǵy Áielder isteri jáne otbasylyq-demografiialyq saiasat jónindegi ulttyq komissiianyń múshesi. Onyń basshylyǵymen búkil el boiynsha áielderdiń úkimettik emes uiymdarynyń jelisi quryldy. Árbir óńir men aýdandarda filialdary qurylǵan, olardyń qyzmeti qoǵamdaǵy áielderdiń joǵary mártebesin qalyptastyrýǵa, áielderdiń áleýmettik jáne ómirlik beiimdelýine járdemdesýge baǵyttalǵan. 20 jyl ishinde qaýymdastyq elde laiyqty bedelge jáne qoǵamdyq yqpalǵa ie boldy. Iske asyrylyp jatqan jobalar men baǵdarlamalar, eń aldymen, áielderdiń eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaiyn jaqsartýǵa, áielderdiń jumyssyzdyǵymen kúresýge, olardyń básekege qabilettiligi men iskerlik belsendiligin arttyrýǵa, sondai-aq áielderdi saiasatqa jyljytýǵa baǵyttalǵan
Mine, qazir bizde áiel adamdar qoǵamnyń barlyq salasynda jemisti ister atqaryp keledi. Áielderdiń saiasi kóshbasshylyǵy ýaqyt ótken saiyn aiqyndalyp artýda. Qoǵam men memleket tarapynan da názik jandylardyń iskerlik belsendilikteri men saiasi yqpaldastyqtaryna degen senim joǵary deńgeide kórinis tabýda. Endi otandyq saiasi isteblishment tolyqtai patriarhaldy dep aita almaimyz. Bizde saiasatta belsendi əielder kóp. Tek olardy qoldaý kerek, Parlament, məslihat oryndaryna jetý úshin əielderge sailaý tehnologiiasyn úiretý kerek. QR Prezidenti janyndaǵy əielder jəne otbasy isi boiynsha ulttyq komissiia dəl osy jumyspen ainalysady. Əielderdi alǵa tartyp, imidjin jasap jəne olarǵa daýys berý kerek. Sebebi eldegi turǵyndardyń teń jartysyn əielder quraidy.
Sonymen qatar zertteýlerge súiensek, lider əielderdiń stili er adamdarǵa qaraǵanda ózgeshe: əielder - sailaýshylardyń muqtajdyqtaryna sezimtaldyqpen qaraidy, kompromiske kelýge beiim, saiasi jumystarda məseleni sheshýde demokratiiashyl. Al lider er adamdardyń stili ierarhiialyǵymen, tehnokratiialyǵymen erekshelenedi.
Əielderdiń ekonomikalyq jaǵynan alǵa jyljýyna kómektesý kerek. Saiasatqa ekonomikalyq jaǵynan təýelsiz əiel saiasatpen naqty ainalysyp, əser ete alady. Əielder men erler ekonomikalyq salada ərtúrli pozitsiiany ustaidy. Əielder qyzmet kórsetý salasynda kóp kezdesedi, mysaly, bilim, aqparat jəne qujatpen qamtamasyz etý, saýdada, kommýnaldyq qyzmet kórsetý jəne t.b.
Búgingi tańda, Qazaqstandaǵy áielderdiń saiasi-áleýmettik belsendiligi artyp óz quqyqtary úshin kúreste jetistikterge qol jetkizýde, degenmen áli de áielderdiń problemalary óte kóp:
Əielderdi bilikten jəne menshikten alastatý bolyp mynalar tabylady: kúrdeli əleýmettik saiasi jaǵdai;
el ómirindegi ekonomikalyq kriminalogiia; qoǵamdaǵy əielder týraly eski kózqaras; əielderdi saiasi protseste tómen baǵalaý;
zańshyǵarýshy bilik organdaryna əielderdiń qatysýyn qiyndatý; saiasi ómirde əielder qozǵalysynyń əlsizdigi
Genderlik saraptama jasaý úshin jańa zańdardy qabyldaý úshin jumystar júrgizý kerek. Bizder BUU-nyń halyqaralyq adam quqyqtary jəne əielderdi diskriminatsiialaýdyń barlyq túrlerin joiý týraly Konventsiiany basshylyqqa alýymyz tiis. Genderlik saiasattyń engizilýi, əielder múddesin eskere otyryp Qazaqstandaǵy saiasi protsesterdi turaqtandyrý, əielderdi diskriminatsiialaýdy joiýǵa baǵyttalǵan zań qabyldaý jəne ókiletti organdarda əielderdiń sanyn kóbeitý bolashaqta əleýmettik saiasi keleńsizdikterdiń aldyn alady. Bileýshi partiia ótkizgen praimeriz elimizdegi genderlik saiasatqa jańa lep alyp keledi dep úmittenemiz!
Tólebaeva Merýert, saiasattanýshy
.jpeg)