«Nur Otan» پرايمەريزٸ گەندەرلٸك ساياساتقا جاڭا لەپ الىپ كەلەدٸ – ساياساتتانۋشى مەرۋەرت تٶلەباەۆا

بٷگٸنگٸ تاڭدا «Nur Otan» پارتيياسى مەملەكەتٸمٸزدە ساياسي مەدەنيەتتٸڭ دامۋىنا جاڭا سەرپٸن بەردٸ. مۇنى بەرٸمٸزدٸ ەلەڭ ەتكٸزٸپ, ەلٸمٸزدە ايتارلىقتاي ساياسي جاڭالىق بولعان بيلەۋشٸ پارتييانىڭ ساياسي ناۋقانى پرايمەريز انىق كٶرسەتتٸ. پرايمەريز نەتيجەسٸندە ەلباسى باستاماسىمەن بىلتىر قولعا الىنعان پارتييانى «قايتا جانداندىرۋ» باعدارلاماسى تٷيٸندەلدٸ. پارتييا جاڭعىرىپ, قاتارى جاڭا تۇلعالارمەن تولىقتى.

كەشە «جەتٸ كٷن» باعدارلاماسىندا «Nur Otan» پارتيياسى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى باۋىرجان بايبەك پرايمەريز ەلٸمٸزدەگٸ كٶپتەگەن ازاماتتار ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك ليفت بولعانىن, پارتييا ەدٸل دە اشىق پرايمەريز ٶتكٸزە العانىنا جەنە پارتيياٸشٸلٸك ٸرٸكتەۋ نەتيجەلەرٸنە توقتالدى. 

سونىمەن, پرايمەريز نەتيجەلەرٸ تۋرالى اقپاراتقا توقتالا كەتسەك, بارلىق سايلاۋشىلاردىڭ 662 687 (84,2 %) پرايمەريزدە داۋىس بەرۋگە قاتىسقان. پرايمەريزگە قاتىسقان 10 073 تٸركەلگەن ٷمٸتكەردٸڭ 1410 قازٸرگٸ جۇمىس ٸستەپ تۇرعان مەسليحات دەپۋتاتتارى. سولاردىڭ ٸشٸندە 213 ٷمٸتكەر ٸشكٸ پارتييالىق ٸرٸكتەۋدٸڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸنەن ٶتە الماعان. وسىلايشا, ٸشكٸ ٸرٸكتەۋدٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەتەكشٸ پارتييالىق تٸزٸم 60% استامعا جاڭارادى دەپ ايتۋعا بولادى. جالپى پرايمەريز اياسىندا 1980 دەبات, 123656 ٸس-شارا, ولاردىڭ ٸشٸندە 1,4 ملن ادامدى قامتىعان 62810 ٸس-شارا, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە 60846, رەسپۋبليكالىق جەنە ايماقتىق باق 4113 ماتەريال جارىق كٶرگەن. قاتىسقان ٷمٸتكەرلەردٸڭ 36,7% - ەيەلدەر, 29% - 35 جاسقا دەيٸنگٸ جاستار. سايلاۋ زاڭناماسىنا ەنگەن ٶزگەرٸستەرگە ساي جەنە پارتييا تٶراعاسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مەجٸلٸسكە جەنە مەسليحاتتارعا ۇسىنىلاتىن پارتييالىق تٸزٸمدە كەم دەگەندە ەيەلدەرگە 30% جەنە 35 جاسقا دەيٸنگٸ جاستار ٷشٸن 20% كۆوتا بەلگٸلەنگەن. 

ٸشكٸ پارتييالىق ٸرٸكتەۋدە الدىڭعى قاتاردا ورىن العان ەيەل ٷمٸتكەرلەر دە بار. سولاردىڭ قاتارىندا مىسالى, قىزىلوردا قالاسى بويىنشا «قازپوچتا» ٶكٸلٸ ەبيبۋلاەۆا ايدا 3828 داۋىسپەن, الماتى قالاسى الاتاۋ اۋدانى بويىنشا مەكتەپ ديرەكتورى بەكەنوۆا گٷلجان 3129 داۋىسپەن, جامبىل وبلىسى جۋالى اۋدانى بويىنشا گيمنازييا ديرەكتورى ابيشەۆا ەلميرا 2384 داۋىسپەن بٸرٸنشٸ ورىن العان. جەڭٸمپازدار قاتارىندا ۇستازدار, دەرٸگەرلەر, جەكە كەسٸپكەرلٸك ٶكٸلدەرٸ بولعانى كٶڭٸل قۋانتادى.

وسى پرايمەريزدٸڭ ەڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە گەندەرلٸك ساياساتتىڭ دامۋىنا ٶزٸندٸك ٷلەس قوسا العانىندا دەپ ەسەپتەيمٸز. بٸزدٸڭ ساياسي جٷيەدە العاش رەت ٶتكٸزٸلگەن پرايمەريز بەلسەندٸلٸگٸ جوعارى ەيەل ادامدار ٷشٸن «ەلەۋمەتتٸك ليفت» بولىپ پارتيياٸشٸلٸك ٸرٸكتەۋدەن ٶتۋگە زور مٷمكٸندٸك جاساپ ەيەل قۇقىقتارىنا باسىمدىق بەرٸلدٸ: سەبەبٸ مەجٸلٸس پارلامەنتٸندەگٸ ەيەل دەپۋتتاتتاردىڭ ٷلەسٸ 27 پايىز جەنە ماسليحاتتا 22 پايىزدى قۇرايدى, الايدا بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا گەندەرلٸك تەڭدٸك دەڭگەيٸ بويىنشا ەلدەر رەيتينگٸندە (The Global Gender Gap Index) 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان يتالييا, رەسەي, برازيلييا, گرەكييا, گرۋزييا, چەحييا, قىتاي جەنە باسقا دا كٶپتەگەن مەملەكەتتەردەن جوعارى ورنالاسىپ, 153 ەل اراسىندا 72-ورىنعا تۇراقتادى. 

بيلەۋشٸ پارتييا ٶتكٸزگەن پرايمەريز ارقاسىندا, ەگەر الداعى سايلاۋدا پارتييا جەڭٸسكە جەتسە قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸ مەن بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەسليحاتتاردا ەيەلدەردٸڭ ٶكٸلدٸگٸ ايتارلىقتاي ارتاتىن بولادى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مەجٸلٸس پەن بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەسليحاتتاردىڭ پارتييالىق تٸزٸمدەرٸندە كۆوتالار ەسكەرٸلە وتىرىپ ەيەلدەردٸڭ كەمٸندە 30 پايىزى قالىپتاسۋ قاجەت. نەزٸك جاندىلاردى بيلٸك ورگاندارىنا بٸرتٸندەپ تارتۋ دەستٷرٸن پارتييا ليدەرٸ ن.ە.نازارباەۆ ٷنەمٸ كٶتەرٸپ كەلەدٸ. بٷگٸندە ەيەلدەر قازاقستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرٸنٸڭ كٶپتەگەن سالالارىندا, سونىڭ ٸشٸندە ٷكٸمەتتەن باستاپ كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور كومپانييالارىنا دەيٸنگٸ باسشىلىق لاۋازىمداردا قىزمەت ەتۋدە. ولار قانداي قىزمەت اتقارسا دا, انالىق قۇقىعىن گٷلدەندٸرە وتىرىپ, ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك پەن سەنٸمدٸلٸكتٸڭ, جوعارعى كەسٸبيلٸكتٸڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتٸپ, ۋاقىت كٶشٸنەن قالماي, بولاشاققا دەگەن سەنٸمنٸڭ زور ۇيىتقىسى بولۋدا. 

مىسالى, «Nur Otan» پارتيياسىنىڭ ەيەل مٷشەلەرٸ, پرايمەريزگە اسا ٷلكەن بەلسەندٸلٸك, جوعارى جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاتىسىپ سايلاۋشىلاردىڭ باسىم داۋسىن جيناي الدى. وسى جەردە پارتييانىڭ تانىمال ەيەل مٷشەلەرٸ كٸمدەر دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى? سوندىقتان ولاردىڭ بٸرنەشەۋٸ تۋرالى اقپاراتپەن بٶلٸسٸپ ٶتسەم. ولار: 

زەكيەۆا دينارا بولاتقىزى, 38 جاستا «Nur Otan» پارتيياسى جانىنداعى وتباسى, ەيەلدەر جەنە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق كەڭەستٸڭ تٶرايىمى, ن.ە. نازارباەۆ قورى جانىنداعى «قامقورلىق قورى» كورپوراتيۆتٸك قورىنىڭ باسشىسى

ديانا ەرلان, 34 جاستا, كٶپ بالالى انا, «Nur Otan» پارتيياسى جانىنداعى وتباسى, ەيەلدەر جەنە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق كەڭەستٸڭ مٷشەسٸ, «قاسيەتتٸ جول» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قامقورشىلىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ

تۇرسىنبەكوۆا سالتانات پارحاتقىزى, 54 جاستا «Nur Otan پارتيياسى جانىنداعى وتباسى, ەيەلدەر جەنە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق كەڭەستٸڭ مٷشەسٸ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ جانىنداعى ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كوميسسييانىڭ مٷشەسٸ

ماتايباەۆا سايرا ەيتەنقىزى, 52 جاستا, تانىمال كەسٸپكەر, «Kazyna SR» جشس باس ديرەكتورى, تسەلينوگراد اۋداندىق مەسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى. «Kazyna SR» ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ سەگمەنتٸندەگٸ ٸرٸ كومپانييا, بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ, مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمدار جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتٸلەرٸ ٷشٸن سەرييالىق جيھاز شىعارۋ بويىنشا وتاندىق نارىقتىڭ كٶشباسشىسى. 2019 جىلى تسەلينوگراد اۋدانى قوسشى اۋىلىندا «دارا» بيزنەس اكادەميياسى جەكە مەنشٸك مەكتەپ-ليتسەيٸن اشتى. مەكتەپ تولىعىمەن س.ماتايباەۆانىڭ جەكە ينۆەستيتسيياسىنا سالىنعان. جاڭا بٸلٸم بەرۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسىنا «Kazyna-SR» جشس-نٸڭ جەكە ينۆەستورى رەتٸندە 450 ملن تەڭگە سالدى

قايداروۆا گٷلنەر شامارقىزى, 57 جاستا «گوفروتارا زاۋىتى» جشس ديرەكتورى, پاۆلودار ق. مەسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك از قامتىلعان توپتارىن قولداۋعا باعىتتالعان قوعامدىق جەنە قايىرىمدىلىق قىزمەتپەن بەلسەندٸ اينالىسادى

قاليجانوۆا ساندۋعاش قايىرگەلدٸقىزى, 47 جاستا, بەلگٸلٸ كەسٸپكەر, «ميراس-پۆ» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك از قامتىلعان توپتارىن قولداۋعا باعىتتالعان قوعامدىق قايىرىمدىلىق قىزمەتپەن بەلسەندٸ اينالىسادى. قول جەتٸمدٸلٸك پەنٸ وبەكتٸلەردٸڭ مونيتورينگٸ جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ مٷشەسٸ

مۋسينا ۆەنەرا ماراتقىزى, 46 جاستا, كەسٸپكەر, «بەرٸك ك» جشس ديرەكتورى, «بەرٸك ك» كومپانيياسى ەلەۋمەتتٸك جوبالارعا قاتىسادى, ونىڭ ٸشٸندە 120 ورىندىق بالاباقشا, 4 توپ اشىلدى, وندا بالالار ورىس نەمەسە قازاق تٸلدەرٸندە وقيدى. «بەرٸك ك» بالاباقشاسى بارلىق قولايلى جاعدايلارمەن جابدىقتالعان, جايلى توپتىق بٶلمەلەر قۇرىلعان

يبراگيموۆا لەززات ەركەنقىزى, 48 جاستا, «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸ» اق باسشىسى. ميسسيياسى: كٶپتەگەن وتباسىلاردىڭ جەكە تۇرعىن ٷي تۋرالى ارمانىن شىندىققا اينالدىرۋ. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەسەلەلەرٸن زەرتتەۋمەن اينالىسادى 

ارحاباەۆا الما نۇرالقىزى, «اسىل ارمان» جشس ديرەكتورى, «اتامەكەن» كەسٸپكەرلەر پالاتاسى جانىنداعى ٸسكەر ەيەلدەر كەڭەسٸنٸڭ تٶرايىمى. «Asyl Arman» كورپوراتسيياسى, ونىڭ باسشىلىعىمەن دەنساۋلىق, سۇلۋلىق جەنە گيگيەنا ٷشٸن تابيعي ٶنٸمدەردٸ ۇسىناتىن العاشقى قازاقستاندىق تٸكەلەي ساتۋ كومپانييالارىنىڭ بٸرٸ بولدى. كومپانييا ٶزٸنٸڭ ميسسيياسىن دەنساۋلىق, وتباسىنداعى ٷيلەسٸمدٸلٸك جەنە قارجىلىق ەل-اۋقات سىندى قادامدارمەن بٸرٸكتٸرٸپ, ولارعا ٶمٸر ساپاسىن جاقسارتۋعا كٶمەكتەسەدٸ

سەرسەمباەۆا راۋشان بٸرگەبايقىزى, قازاقستان ٸسكەر ەيەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ, قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كوميسسييانىڭ مٷشەسٸ. ونىڭ باسشىلىعىمەن بٷكٸل ەل بويىنشا ەيەلدەردٸڭ ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدارىنىڭ جەلٸسٸ قۇرىلدى. ەربٸر ٶڭٸر مەن اۋدانداردا فيليالدارى قۇرىلعان, ولاردىڭ قىزمەتٸ قوعامداعى ەيەلدەردٸڭ جوعارى مەرتەبەسٸن قالىپتاستىرۋعا, ەيەلدەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەنە ٶمٸرلٸك بەيٸمدەلۋٸنە جەردەمدەسۋگە باعىتتالعان. 20 جىل ٸشٸندە قاۋىمداستىق ەلدە لايىقتى بەدەلگە جەنە قوعامدىق ىقپالعا يە بولدى. ٸسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار مەن باعدارلامالار, ەڭ الدىمەن, ەيەلدەردٸڭ ەڭبەك نارىعىنداعى جاعدايىن جاقسارتۋعا, ەيەلدەردٸڭ جۇمىسسىزدىعىمەن كٷرەسۋگە, ولاردىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ مەن ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرۋعا, سونداي-اق ەيەلدەردٸ ساياساتقا جىلجىتۋعا باعىتتالعان

مٸنە, قازٸر بٸزدە ەيەل ادامدار قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا جەمٸستٸ ٸستەر اتقارىپ كەلەدٸ. ەيەلدەردٸڭ ساياسي كٶشباسشىلىعى ۋاقىت ٶتكەن سايىن ايقىندالىپ ارتۋدا. قوعام مەن مەملەكەت تاراپىنان دا نەزٸك جاندىلاردىڭ ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتەرٸ مەن ساياسي ىقپالداستىقتارىنا دەگەن سەنٸم جوعارى دەڭگەيدە كٶرٸنٸس تابۋدا. ەندٸ وتاندىق ساياسي يستەبليشمەنت تولىقتاي پاتريارحالدى دەپ ايتا المايمىز. بٸزدە ساياساتتا بەلسەندٸ əيەلدەر كٶپ. تەك ولاردى قولداۋ كەرەك, پارلامەنت, مəسليحات ورىندارىنا جەتۋ ٷشٸن əيەلدەرگە سايلاۋ تەحنولوگيياسىن ٷيرەتۋ كەرەك. قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى əيەلدەر جəنە وتباسى ٸسٸ بويىنشا ۇلتتىق كوميسسييا دəل وسى جۇمىسپەن اينالىسادى. Əيەلدەردٸ العا تارتىپ, يميدجٸن جاساپ جəنە ولارعا داۋىس بەرۋ كەرەك. سەبەبٸ ەلدەگٸ تۇرعىنداردىڭ تەڭ جارتىسىن əيەلدەر قۇرايدى.

سونىمەن قاتار زەرتتەۋلەرگە سٷيەنسەك, ليدەر əيەلدەردٸڭ ستيلٸ ەر ادامدارعا قاراعاندا ٶزگەشە: əيەلدەر - سايلاۋشىلاردىڭ مۇقتاجدىقتارىنا سەزٸمتالدىقپەن قارايدى, كومپروميسكە كەلۋگە بەيٸم, ساياسي جۇمىستاردا مəسەلەنٸ شەشۋدە دەموكراتيياشىل. ال ليدەر ەر ادامداردىڭ ستيلٸ يەرارحييالىعىمەن, تەحنوكراتييالىعىمەن ەرەكشەلەنەدٸ.

Əيەلدەردٸڭ ەكونوميكالىق جاعىنان العا جىلجۋىنا كٶمەكتەسۋ كەرەك. ساياساتقا ەكونوميكالىق جاعىنان تəۋەلسٸز əيەل ساياساتپەن ناقتى اينالىسىپ, əسەر ەتە الادى. Əيەلدەر مەن ەرلەر ەكونوميكالىق سالادا əرتٷرلٸ پوزيتسييانى ۇستايدى. Əيەلدەر قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىندا كٶپ كەزدەسەدٸ, مىسالى, بٸلٸم, اقپارات جəنە قۇجاتپەن قامتاماسىز ەتۋ, ساۋدادا, كوممۋنالدىق قىزمەت كٶرسەتۋ جəنە ت.ب. 

بٷگٸنگٸ تاڭدا, قازاقستانداعى ەيەلدەردٸڭ ساياسي-ەلەۋمەتتٸك بەلسەندٸلٸگٸ ارتىپ ٶز قۇقىقتارى ٷشٸن كٷرەستە جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزۋدە, دەگەنمەن ەلٸ دە ەيەلدەردٸڭ پروبلەمالارى ٶتە كٶپ:

Əيەلدەردٸ بيلٸكتەن جəنە مەنشٸكتەن الاستاتۋ بولىپ مىنالار تابىلادى: كٷردەلٸ əلەۋمەتتٸك ساياسي جاعداي;

ەل ٶمٸرٸندەگٸ ەكونوميكالىق كريمينالوگييا; قوعامداعى əيەلدەر تۋرالى ەسكٸ كٶزقاراس; əيەلدەردٸ ساياسي پروتسەستە تٶمەن باعالاۋ;

زاڭشىعارۋشى بيلٸك ورگاندارىنا əيەلدەردٸڭ قاتىسۋىن قيىنداتۋ; ساياسي ٶمٸردە əيەلدەر قوزعالىسىنىڭ əلسٸزدٸگٸ

گەندەرلٸك ساراپتاما جاساۋ ٷشٸن جاڭا زاڭداردى قابىلداۋ ٷشٸن جۇمىستار جٷرگٸزۋ كەرەك. بٸزدەر بۇۇ-نىڭ حالىقارالىق ادام قۇقىقتارى جəنە əيەلدەردٸ ديسكريميناتسييالاۋدىڭ بارلىق تٷرلەرٸن جويۋ تۋرالى كونۆەنتسييانى باسشىلىققا الۋىمىز تيٸس. گەندەرلٸك ساياساتتىڭ ەنگٸزٸلۋٸ, əيەلدەر مٷددەسٸن ەسكەرە وتىرىپ قازاقستانداعى ساياسي پروتسەستەردٸ تۇراقتاندىرۋ, əيەلدەردٸ ديسكريميناتسييالاۋدى جويۋعا باعىتتالعان زاڭ قابىلداۋ جəنە ٶكٸلەتتٸ ورگانداردا əيەلدەردٸڭ سانىن كٶبەيتۋ بولاشاقتا əلەۋمەتتٸك ساياسي كەلەڭسٸزدٸكتەردٸڭ الدىن الادى. بيلەۋشٸ پارتييا ٶتكٸزگەن پرايمەريز ەلٸمٸزدەگٸ گەندەرلٸك ساياساتقا جاڭا لەپ الىپ كەلەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸز! 

تٶلەباەۆا مەرۋەرت, ساياساتتانۋشى

قازاقپارات