Memlekettik tildiń mártebesin arttyrý máselesi qoǵamda jii kóterilip keledi. Ásirese quqyqtyq qujattardyń qai tilde rásimdeletini – áleýmettik ári quqyqtyq turǵydan ózekti taqyryp. Senimhat, satyp alý-satý kelisimsharttary, túrli ruqsat qaǵazdary kóbine orys tilinde toltyrylady degen pikir de jii aitylady. Degenmen mamandardyń aitýynsha, bul jerde basty qaǵida – azamattyń til tańdaý quqyǵy.
Notariýs Tolǵanai Kenjebekovanyń aitýynsha, notarialdyq qujattar qazaq jáne orys tilderinde rásimdeledi. Biraq qujat bir mezette eki tilde qatar daiyndalmaidy.
«Tutynýshy qai tildi tańdasa, qujat sol tilde rásimdeledi», – deidi maman.
Iaǵni azamat qazaq tilin tańdasa, qujat tolyq qazaq tilinde daiyndalady jáne qosymsha oryssha nusqa berilmeidi.
Zań keńesshisi Maqsat Lebaev quqyqtyq saladaǵy negizgi problemalardyń biri – terminderdiń birizdi qoldanylmaýy ekenin aitady.
Kei qujattarda bir uǵym ártúrli berilip jatady: mysaly, «turǵylyqty jeri», «tirkelgen mekenjaiy», «turatyn mekenjaiy». Maǵynasy uqsas bolǵanymen, quqyqtyq qujatta dáldik mańyzdy.
«Zań terminderi biryńǵai júiege túspeiinshe, qujattardy túsiný de kúrdelene beredi», – deidi maman.
Onyń pikirinshe, zań salasynda biryńǵai terminologiialyq baza qalyptasýy kerek. Sonymen qatar zańgerlermen birge lingvister men aýdarmashylar da birlese jumys isteýi qajet.
Maman zań mátinderiniń kúrdeliligi azamattarǵa jii qiyndyq týdyratynyn aitady. Banktik nemese notarialdyq kelisimsharttardyń mazmunyn tolyq túsiný úshin keide zańger kómegi qajet bolady.
Sondyqtan zań mátinderi ǵylymi dáldikpen qatar, qarapaiym ári túsinikti tilde jazylýy tiis.
Qazaqstan Konstitýtsiiasyna sáikes, qazaq tili – memlekettik til. Al «Til týraly» zań memlekettik organdardyń is júrgizýde qazaq tilin qoldanýǵa mindetti ekenin bekitedi.
Mańyzdy tustar:
– memlekettik organdar qazaq tilinde ótinish qabyldaýǵa mindetti;
– qujatty tek «qazaq tilinde» bolǵany úshin qabyldamaýǵa bolmaidy;
– as tartý tek zańda kórsetilgen negizdermen ǵana múmkin.
Sonymen qatar til zańnamasyn buzǵan jaǵdaida ákimshilik jáne tártiptik jaýapkershilik qarastyrylǵan.
Mamandardyń aitýynsha, qujattardyń barlyǵy birdei eki tilde jasalýy mindetti emes. Mindettilik qujat túrine bailanysty:
– keibir resmi qujattar men blankiler eki tilde rásimdeledi;
– memlekettik organdar aktileri negizinen qazaq tilinde daiyndalady;
– azamattyń ótinishine jaýap ótinish bergen tilde beriledi.
Iaǵni eki tildilik – ámbebap talap emes, quqyqtyq qujattyń túrine bailanysty belgilenedi.
Sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstanda tildik tańdaý quqyǵy zańmen qorǵalǵan. Degenmen qazaq tiliniń quqyqtyq saladaǵy qoldanysyn keńeitý – júieli jumysty qajet etetin protsess.
Qujattardy rásimdeý tájiribesi azamattyń tańdaýyna súiengenimen, memlekettik tildiń sapasy men qoljetimdiligi artqan saiyn onyń úlesi de kóbeie túspek.
