Ekonomikanyń túrli salasy 2016 jyldy qorytyndylai bastady. Jaqynda ótken jylǵy nesie naryǵynyń nátijeleri aityldy. Ádette nátijeni Ulttyq bank, jekelegen bankter men túrli zertteý uiymdary usynady. Biyl birinshi bolyp esep usynýǵa asyqqan Birinshi kredit biýrosynyń sarapshylary ótken jyly nesie naryǵy turaqty boldy degen pikir aitady. Iaǵni qarqyndy damý da, kúrt quldyraý da joq. Sonymen, 2016 jyly Qazaqstandaǵy nesie naryǵynyń jaǵdaiy qalai boldy?
Jyl basyndaǵy jaǵdai
2016 jyldyń basynda Birinshi kredit biýrosy sarapshylarynyń naryqqa jasaǵan boljamy nashar-tuǵyn. Óitkeni, Nesie sapasy indeksiniń kórsetkishi jyl basynda tómen edi. Ol 2015 jyldyń ortasynan tómendep, 2016 jyldyń qańtarynda 59% deńgeiinde turǵan.
Jyl boiy ne ózgerdi?
BKB sarapshylarynyń aitýynsha, 2016 jyly nesie tarihynyń bazasyna 500 myń kelisimshart qosylǵan. Bulardyń 315 myńy – jańa boryshkerler. Iaǵni, birinshi ret nesie alǵandar.
«Jalpy alǵanda, bólshek nesie portfeli 4,6 trln teńge deńgeiinde boldy. Al biznesti nesielendirý qorjyny 15,4 trln teńgeni qurady. Iaǵni 1,2 trln teńgege ulǵaidy. Bul birinshi toqsanda bankterdiń biznesti nesielendirý boiynsha memlekettik baǵdarlamalardy belsene oryndaýyna bailanysty. Qazirgi kezde kóptegen bankter úshin biznes-nesielendirý negizgi paiyzdyq kiris kózi bolyp otyr. 2016 jyl boiy bul baǵyttaǵy kelisimsharttar bazasy 11 myń birlikke ósti. Al «jumys istemeitin» qaryzdar 15%-dan 13,4%-ǵa tómendedi», deidi BNB bas direktory Rýslan Omarov.
Nesieniń qai túrine suranys boldy?
Ótken jyly paiyzdyq mólsherleme jaǵynan nesie kartalary eń joǵary ósim kórsetken. Kredittik karta qorjyny 5 mlrd teńgege nemese 83 myń qoldanýshyǵa ósken. Sońǵy úsh jylda kredittik karta naryǵy tek tómendeýmen bolǵan edi. Nesie kartasyn túsinbeý, paiyzyna narazylyqtan, bulardyń bankterdiń imidjine áserinen keiin birqatar bankter bul ónimdi qysqartqan bolatyn. Alaida 2016 jyly nesie kartasyna suranys artqany baiqalady. Sarapshylar 2017 jyly da suranys ósedi deidi.
Ótken jyly bólshek nesie naryǵynda kepildiksiz, tutynýshylyq nesie taǵy da eń joǵary suranysqa ie bolǵan. Ósim 235 mlrd teńge nemese 326 myń jańa tutynýshy. Al jalpy kólemi 2,3 trln teńgeni qurady.
Avtonesie men ipotekaǵa suranys tómendedi
Ótken jyly avtonesie qorjyny 15% nemese 345 mlrd teńgege tómendegen. Ipotekalyq nesie qorjyny 128 mlrd teńgege nemese 9,4% paiyzǵa azaiǵan. Kepilzatpen beriletin nesie qorjyny 70 mlrd teńgege kemigen. Kórsetkishtiń bulai bolýyna buryn berilgen nesielerdi qaitarý kóleminiń jańadan berilgen nesielerge qaraǵanda artyq bolýy sebep. Iaǵni jańa nesieler sany azaiǵan. Kórsetkishtiń azaiýynyń taǵy bir sebebi elimizde bólshek nesielendirý naryǵynda ónim usynýshylar taýashalyq nesielendirýge den qoia bastaýyna bailanysty.
Ótken jylǵy kórsetkishterden baiqaǵanymyz, nesielendirýde táýekeli joǵary sala retinde bólshek nesielendirý qalǵan. Jalpy, bólshek nesielendirýdiń táýekeli kez kelgen ýaqytta joǵary bolyp keledi. Biraq ótken jylǵy nesie sapasynyń indeksine qarasaq, qazaqstandyqtardyń boryshty qaitarý men mindettemelerin oryndaýda muqiiat bola bastaǵany baiqalady. 2016 jyldyń sońynda nesie sapasynyń indeksi 70 paiyz deńgeiinde bolǵan. Defolttyq jaǵdaidaǵy boryshkerler sany 19,7 paiyz. Al naryqtaǵy koniýnktýraǵa táýeldi boryshkerler sany 7,6 paiyzdy qurap otyr. Jalpy, ótken jyly bólshek nesie naryǵynda qaitaratyn merziminen asyp ketken NPL úlesi 2015 jylmen salystyrǵanda 3,5 paiyzǵa tómendep, 17 paiyz deńgeiinde bolǵan. Demek, qazaqstandyqtardyń qarjylyq saýatynyń artqany baiqalady.
2017 jyldan ne kútiledi?
Sarapshylar 2017 jyly bank salasynda úlken ózgerister bolady degendi byltyrǵy jyldyń sońynda-aq boljai bastaǵan. Bulardyń negizgileri bank sektorynda birigýler bolyp, munyń saldary naryqta týrbýlentti jaǵdailarǵa ulasýy múmkin. Bankter strategiialaryn ózgertip, saldarynan nesie naryǵynda konservativti ósim bolýǵa jeteleýi múmkin. «Alaida jalpy jaǵdai 2016 jylmen salystyrǵanda asa ózgermeidi deidi», naryq sarapshylary. Nesie naryǵynda ártúrli segmenttegi kepilsiz tutynýshylyq nesie men taýarlyq nesiege suranys artady. Sonymen qatar, halyqtyń nesieni onlain resimdeýge yntasy artýy múmkin. Tutynýshylyq nesie alatyn klientter úshin bólshek naryqtaǵy TOP5 bankter arasynda tartys bolýy da ǵajap emes. «Al orta deńgeili bankter arasyndaǵy negizgi básekelestik nesie kartasyn tutynýshylarǵa ie bolý úshin órbidi», deidi sarapshylar.
Erbol AZANBEK,
qarjy sarapshysy
"Egemen Qazaqstan" gazeti
