ەكونوميكانىڭ تٷرلٸ سالاسى 2016 جىلدى قورىتىندىلاي باستادى. جاقىندا ٶتكەن جىلعى نەسيە نارىعىنىڭ نەتيجەلەرٸ ايتىلدى. ەدەتتە نەتيجەنٸ ۇلتتىق بانك, جەكەلەگەن بانكتەر مەن تٷرلٸ زەرتتەۋ ۇيىمدارى ۇسىنادى. بيىل بٸرٸنشٸ بولىپ ەسەپ ۇسىنۋعا اسىققان بٸرٸنشٸ كرەديت بيۋروسىنىڭ ساراپشىلارى ٶتكەن جىلى نەسيە نارىعى تۇراقتى بولدى دەگەن پٸكٸر ايتادى. ياعني قارقىندى دامۋ دا, كٷرت قۇلدىراۋ دا جوق. سونىمەن, 2016 جىلى قازاقستانداعى نەسيە نارىعىنىڭ جاعدايى قالاي بولدى?
جىل باسىنداعى جاعداي
2016 جىلدىڭ باسىندا بٸرٸنشٸ كرەديت بيۋروسى ساراپشىلارىنىڭ نارىققا جاساعان بولجامى ناشار-تۇعىن. ٶيتكەنٸ, نەسيە ساپاسى يندەكسٸنٸڭ كٶرسەتكٸشٸ جىل باسىندا تٶمەن ەدٸ. ول 2015 جىلدىڭ ورتاسىنان تٶمەندەپ, 2016 جىلدىڭ قاڭتارىندا 59% دەڭگەيٸندە تۇرعان.
جىل بويى نە ٶزگەردٸ?
بكب ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىلى نەسيە تاريحىنىڭ بازاسىنا 500 مىڭ كەلٸسٸمشارت قوسىلعان. بۇلاردىڭ 315 مىڭى – جاڭا بورىشكەرلەر. ياعني, بٸرٸنشٸ رەت نەسيە العاندار.
«جالپى العاندا, بٶلشەك نەسيە پورتفەلٸ 4,6 ترلن تەڭگە دەڭگەيٸندە بولدى. ال بيزنەستٸ نەسيەلەندٸرۋ قورجىنى 15,4 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى. ياعني 1,2 ترلن تەڭگەگە ۇلعايدى. بۇل بٸرٸنشٸ توقساندا بانكتەردٸڭ بيزنەستٸ نەسيەلەندٸرۋ بويىنشا مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردى بەلسەنە ورىنداۋىنا بايلانىستى. قازٸرگٸ كەزدە كٶپتەگەن بانكتەر ٷشٸن بيزنەس-نەسيەلەندٸرۋ نەگٸزگٸ پايىزدىق كٸرٸس كٶزٸ بولىپ وتىر. 2016 جىل بويى بۇل باعىتتاعى كەلٸسٸمشارتتار بازاسى 11 مىڭ بٸرلٸككە ٶستٸ. ال «جۇمىس ٸستەمەيتٸن» قارىزدار 15%-دان 13,4%-عا تٶمەندەدٸ», دەيدٸ بنب باس ديرەكتورى رۋسلان وماروۆ.
نەسيەنٸڭ قاي تٷرٸنە سۇرانىس بولدى?
ٶتكەن جىلى پايىزدىق مٶلشەرلەمە جاعىنان نەسيە كارتالارى ەڭ جوعارى ٶسٸم كٶرسەتكەن. كرەديتتٸك كارتا قورجىنى 5 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 83 مىڭ قولدانۋشىعا ٶسكەن. سوڭعى ٷش جىلدا كرەديتتٸك كارتا نارىعى تەك تٶمەندەۋمەن بولعان ەدٸ. نەسيە كارتاسىن تٷسٸنبەۋ, پايىزىنا نارازىلىقتان, بۇلاردىڭ بانكتەردٸڭ يميدجٸنە ەسەرٸنەن كەيٸن بٸرقاتار بانكتەر بۇل ٶنٸمدٸ قىسقارتقان بولاتىن. الايدا 2016 جىلى نەسيە كارتاسىنا سۇرانىس ارتقانى بايقالادى. ساراپشىلار 2017 جىلى دا سۇرانىس ٶسەدٸ دەيدٸ.
ٶتكەن جىلى بٶلشەك نەسيە نارىعىندا كەپٸلدٸكسٸز, تۇتىنۋشىلىق نەسيە تاعى دا ەڭ جوعارى سۇرانىسقا يە بولعان. ٶسٸم 235 ملرد تەڭگە نەمەسە 326 مىڭ جاڭا تۇتىنۋشى. ال جالپى كٶلەمٸ 2,3 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى.
اۆتونەسيە مەن يپوتەكاعا سۇرانىس تٶمەندەدٸ
ٶتكەن جىلى اۆتونەسيە قورجىنى 15% نەمەسە 345 ملرد تەڭگەگە تٶمەندەگەن. يپوتەكالىق نەسيە قورجىنى 128 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 9,4% پايىزعا ازايعان. كەپٸلزاتپەن بەرٸلەتٸن نەسيە قورجىنى 70 ملرد تەڭگەگە كەمٸگەن. كٶرسەتكٸشتٸڭ بۇلاي بولۋىنا بۇرىن بەرٸلگەن نەسيەلەردٸ قايتارۋ كٶلەمٸنٸڭ جاڭادان بەرٸلگەن نەسيەلەرگە قاراعاندا ارتىق بولۋى سەبەپ. ياعني جاڭا نەسيەلەر سانى ازايعان. كٶرسەتكٸشتٸڭ ازايۋىنىڭ تاعى بٸر سەبەبٸ ەلٸمٸزدە بٶلشەك نەسيەلەندٸرۋ نارىعىندا ٶنٸم ۇسىنۋشىلار تاۋاشالىق نەسيەلەندٸرۋگە دەن قويا باستاۋىنا بايلانىستى.
ٶتكەن جىلعى كٶرسەتكٸشتەردەن بايقاعانىمىز, نەسيەلەندٸرۋدە تەۋەكەلٸ جوعارى سالا رەتٸندە بٶلشەك نەسيەلەندٸرۋ قالعان. جالپى, بٶلشەك نەسيەلەندٸرۋدٸڭ تەۋەكەلٸ كەز كەلگەن ۋاقىتتا جوعارى بولىپ كەلەدٸ. بٸراق ٶتكەن جىلعى نەسيە ساپاسىنىڭ يندەكسٸنە قاراساق, قازاقستاندىقتاردىڭ بورىشتى قايتارۋ مەن مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋدا مۇقييات بولا باستاعانى بايقالادى. 2016 جىلدىڭ سوڭىندا نەسيە ساپاسىنىڭ يندەكسٸ 70 پايىز دەڭگەيٸندە بولعان. دەفولتتىق جاعدايداعى بورىشكەرلەر سانى 19,7 پايىز. ال نارىقتاعى كونيۋنكتۋراعا تەۋەلدٸ بورىشكەرلەر سانى 7,6 پايىزدى قۇراپ وتىر. جالپى, ٶتكەن جىلى بٶلشەك نەسيە نارىعىندا قايتاراتىن مەرزٸمٸنەن اسىپ كەتكەن NPL ٷلەسٸ 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 3,5 پايىزعا تٶمەندەپ, 17 پايىز دەڭگەيٸندە بولعان. دەمەك, قازاقستاندىقتاردىڭ قارجىلىق ساۋاتىنىڭ ارتقانى بايقالادى.
2017 جىلدان نە كٷتٸلەدٸ?
ساراپشىلار 2017 جىلى بانك سالاسىندا ٷلكەن ٶزگەرٸستەر بولادى دەگەندٸ بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىندا-اق بولجاي باستاعان. بۇلاردىڭ نەگٸزگٸلەرٸ بانك سەكتورىندا بٸرٸگۋلەر بولىپ, مۇنىڭ سالدارى نارىقتا تۋربۋلەنتتٸ جاعدايلارعا ۇلاسۋى مٷمكٸن. بانكتەر ستراتەگييالارىن ٶزگەرتٸپ, سالدارىنان نەسيە نارىعىندا كونسەرۆاتيۆتٸ ٶسٸم بولۋعا جەتەلەۋٸ مٷمكٸن. «الايدا جالپى جاعداي 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا اسا ٶزگەرمەيدٸ دەيدٸ», نارىق ساراپشىلارى. نەسيە نارىعىندا ەرتٷرلٸ سەگمەنتتەگٸ كەپٸلسٸز تۇتىنۋشىلىق نەسيە مەن تاۋارلىق نەسيەگە سۇرانىس ارتادى. سونىمەن قاتار, حالىقتىڭ نەسيەنٸ ونلاين رەسٸمدەۋگە ىنتاسى ارتۋى مٷمكٸن. تۇتىنۋشىلىق نەسيە الاتىن كليەنتتەر ٷشٸن بٶلشەك نارىقتاعى توپ5 بانكتەر اراسىندا تارتىس بولۋى دا عاجاپ ەمەس. «ال ورتا دەڭگەيلٸ بانكتەر اراسىنداعى نەگٸزگٸ بەسەكەلەستٸك نەسيە كارتاسىن تۇتىنۋشىلارعا يە بولۋ ٷشٸن ٶربيدٸ», دەيدٸ ساراپشىلار.
ەربول ازانبەك,
قارجى ساراپشىسى
"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ
