Foto: astanatv.kz
Ár mereke ózine tán dástúrmen erekshelenedi. Dál solai Ulystyń uly kúninde de yrym-joralǵylardy saqtaǵan abzal.
Erteden kele jatqan dástúrlerge súiensek, Naýryz kúni úi tazalaý, qaryzdan qutylý, aǵash egý, Naýryz kóje daiyndaý, úlkenderden bata alý siiaqty is‑áreketter erekshe mańyzdy bolǵan. Mundai yrymdar men dástúrler halyqqa tek merekelik kóńil syilap qana qoimai, jyl boiy molshylyq, bereke jáne birlik ornatýǵa baǵyttalǵan.
Naýryz qarsańyndaǵy tazalyq dástúri
Naýryz merekesi qarsańynda qazaq halqy úidi tolyq tazalaýǵa erekshe mán bergen. Halyq arasynda «Jańa jyldy taza úide qarsy alý kerek» degen túsinik keń taraǵan. Sol sebepti adamdar merekege deiin úi ishin retke keltirip, aýla-qorany jinap, shań-tozańnan arylýǵa tyrysqan. Sonymen qatar eski, qajetsiz zattardy shyǵaryp, úidi jańartqan. Bul dástúr tek tazalyq úshin ǵana emes, jamandyq pen aýyrlyqty artta qaldyryp, jańa jyldy taza kóńilmen qarsy alý degen maǵynany bildiredi.
Eski renishti keshirip, qaryzdan qutylý – jańa jylǵa aiaq basý
Naýryz merekesi qarsańynda qazaq halqy qaryzdaryn qaitarýǵa jáne renjisken adamdarmen tatýlasýǵa erekshe mán bergen. Ertede adamdar jańa jylǵa kirer aldynda barlyq qarjylyq mindetterin rettep, bir-birine bereshegin qaitarýǵa tyrysqan. Sonymen qatar, ótken jyldaǵy kelispeýshilikter men ókpeni umytyp, renjisken týys‑tanyspen tatýlasqan. Halyq seniminde «Jańa jyldy ókpe‑renishpen bastaý jaman» degen túsinik bolǵandyqtan, jyldy taza kóńilmen, birlik pen kelisimde qarsy alý mańyzdy sanalatyn.
Jer anany qurmetteý – aǵash otyrǵyzý, bulaq kózin ashý, tal egýden bastalǵan
Naýryz merekesinde kei óńirlerde adamdar tabiǵatpen úilesimde ómir súrýdi erekshe atap ótken. Sol kúnderi aǵash otyrǵyzý, bulaq kózin ashý, tal egý siiaqty dástúrler oryndalǵan. Bul áreketter halyqtyń tabiǵattyń jańarýyn qurmetteýin bildirgen jáne jańa jylda jer men ósimdiktiń molshylyqqa kenelýine niet bildirý bolyp sanalǵan. Osyndai dástúrler arqyly adamdar tabiǵatqa qamqorlyq jasap, merekeniń rýhani mánin arttyrǵan.
Naýryz kóje – meiramnyń basty asy
Naýryz merekesiniń basty taǵamy – Naýryz kóje. Qazaq dástúrinde onyń quramynda jeti túrli taǵam bolýy kerek dep sengen. Bul jeti ingredient halyq úshin jeti yrystyń simvoly bolyp sanalǵan:sý,et,tuz, dán,mai,airan,taǵy bir taǵam túri.
Halyq nanymynda, Naýryz kójeden dám tatqan adam jyl boiy toq bolady, iaǵni molshylyqqa keneledi degen yrym bar. Sol sebepti ár úi Naýryz kúni dastarhanǵa kójeni daiyndap, qonaqtarǵa usynyp, birlikti, berekeni jáne jaqsylyqty tiledi.
Tańdy qarsy alý
Kóne dástúrde Naýryz meiramy kúni adamdar tańdy erte qarsy alǵan. Halyq seniminde «Kúnmen birge oianǵan adamnyń joly bolady» jáne «Kúnniń alǵashqy shýaǵy bereke ákeledi» degen túsinik bolǵan. Sondyqtan Naýryz kúni tańerteńgilik kúnniń alǵashqy sáýlesin qarsy alyp, jańa jyldy úmit pen qýanyshpen bastaý dástúrge ainalǵan.
Batamenen – el kógerer
Naýryz kúni úlkenderden bata alý – qazaq dástúrindegi erekshe rásim. Aqsaqaldar jastarǵa baq, bereke, uzaq ǵumyr jáne el tynyshtyǵyn tilegen. Halyq arasynda «Naýryzda alǵan bata qabyl bolady» degen senim bar. Bul dástúr jastarǵa ónege bolyp, halyq arasyndaǵy tatýlyq pen birlikti nyǵaitady.
Mol dastarhan men syi-siiapat – Naýryz merekesiniń basty dástúri
Ertede Naýryz kúni ár úidiń esigi ashyq bolyp, kelgen qonaq mindetti túrde dastarhannan dám tatqan. Bul dástúr qonaqjailyq pen berekeniń belgisi sanalǵan. Adamdar bir-birine syilyq jasap, kóńilderin jadyrap, merekelik dastarhan basynda jaqsylyq tilegen.
Jaqsylyq jasap jarysqan
Naýryzda adamdar muqtaj jandarǵa kómektesip, jetim-jesirge qol usynǵan. Bul dástúr jyl boiy jaqsylyq qaityp keledi degen senimmen bailanysty bolǵan. Halyq merekede tek ózderin ǵana emes, ainalasyndaǵylardy da oilap, birlik pen izgilik ornatýǵa mán bergen.
Aq mol bolsyn
Kei óńirlerde Naýryz kúni sút, airan, qurt siiaqty aq taǵamdardy shashý yrymy bolǵan. Bul áreket molshylyq pen toqshylyqty bildiredi. Adamdar bul dástúr arqyly jańa jylda eldiń bailyǵy men malynyń mol bolýyn tiledi.
Jańa jylda jańa kiim kiiý
Naýryzda adamdar jańa nemese taza kiim kiiýge tyrysqan. Halyq seniminde «Jańa jyldy jańa kiimmen qarsy alsań, jyl boiy jaqsylyq bolady» degen yrym bar. Bul dástúr merekeniń jańarý, tazalyq jáne úmit simvoly ekenin kórsetedi.
