فوتو: astanatv.kz
ەر مەرەكە ٶزٸنە تەن دەستٷرمەن ەرەكشەلەنەدٸ. دەل سولاي ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸندە دە ىرىم-جورالعىلاردى ساقتاعان ابزال.
ەرتەدەن كەلە جاتقان دەستٷرلەرگە سٷيەنسەك, ناۋرىز كٷنٸ ٷي تازالاۋ, قارىزدان قۇتىلۋ, اعاش ەگۋ, ناۋرىز كٶجە دايىنداۋ, ٷلكەندەردەن باتا الۋ سيياقتى ٸس‑ەرەكەتتەر ەرەكشە ماڭىزدى بولعان. مۇنداي ىرىمدار مەن دەستٷرلەر حالىققا تەك مەرەكەلٸك كٶڭٸل سىيلاپ قانا قويماي, جىل بويى مولشىلىق, بەرەكە جەنە بٸرلٸك ورناتۋعا باعىتتالعان.
ناۋرىز قارساڭىنداعى تازالىق دەستٷرٸ
ناۋرىز مەرەكەسٸ قارساڭىندا قازاق حالقى ٷيدٸ تولىق تازالاۋعا ەرەكشە مەن بەرگەن. حالىق اراسىندا «جاڭا جىلدى تازا ٷيدە قارسى الۋ كەرەك» دەگەن تٷسٸنٸك كەڭ تاراعان. سول سەبەپتٸ ادامدار مەرەكەگە دەيٸن ٷي ٸشٸن رەتكە كەلتٸرٸپ, اۋلا-قورانى جيناپ, شاڭ-توزاڭنان ارىلۋعا تىرىسقان. سونىمەن قاتار ەسكٸ, قاجەتسٸز زاتتاردى شىعارىپ, ٷيدٸ جاڭارتقان. بۇل دەستٷر تەك تازالىق ٷشٸن عانا ەمەس, جاماندىق پەن اۋىرلىقتى ارتتا قالدىرىپ, جاڭا جىلدى تازا كٶڭٸلمەن قارسى الۋ دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ.
ەسكٸ رەنٸشتٸ كەشٸرٸپ, قارىزدان قۇتىلۋ – جاڭا جىلعا اياق باسۋ
ناۋرىز مەرەكەسٸ قارساڭىندا قازاق حالقى قارىزدارىن قايتارۋعا جەنە رەنجٸسكەن ادامدارمەن تاتۋلاسۋعا ەرەكشە مەن بەرگەن. ەرتەدە ادامدار جاڭا جىلعا كٸرەر الدىندا بارلىق قارجىلىق مٸندەتتەرٸن رەتتەپ, بٸر-بٸرٸنە بەرەشەگٸن قايتارۋعا تىرىسقان. سونىمەن قاتار, ٶتكەن جىلداعى كەلٸسپەۋشٸلٸكتەر مەن ٶكپەنٸ ۇمىتىپ, رەنجٸسكەن تۋىس‑تانىسپەن تاتۋلاسقان. حالىق سەنٸمٸندە «جاڭا جىلدى ٶكپە‑رەنٸشپەن باستاۋ جامان» دەگەن تٷسٸنٸك بولعاندىقتان, جىلدى تازا كٶڭٸلمەن, بٸرلٸك پەن كەلٸسٸمدە قارسى الۋ ماڭىزدى سانالاتىن.
جەر انانى قۇرمەتتەۋ – اعاش وتىرعىزۋ, بۇلاق كٶزٸن اشۋ, تال ەگۋدەن باستالعان
ناۋرىز مەرەكەسٸندە كەي ٶڭٸرلەردە ادامدار تابيعاتپەن ٷيلەسٸمدە ٶمٸر سٷرۋدٸ ەرەكشە اتاپ ٶتكەن. سول كٷندەرٸ اعاش وتىرعىزۋ, بۇلاق كٶزٸن اشۋ, تال ەگۋ سيياقتى دەستٷرلەر ورىندالعان. بۇل ەرەكەتتەر حالىقتىڭ تابيعاتتىڭ جاڭارۋىن قۇرمەتتەۋٸن بٸلدٸرگەن جەنە جاڭا جىلدا جەر مەن ٶسٸمدٸكتٸڭ مولشىلىققا كەنەلۋٸنە نيەت بٸلدٸرۋ بولىپ سانالعان. وسىنداي دەستٷرلەر ارقىلى ادامدار تابيعاتقا قامقورلىق جاساپ, مەرەكەنٸڭ رۋحاني مەنٸن ارتتىرعان.
ناۋرىز كٶجە – مەيرامنىڭ باستى اسى
ناۋرىز مەرەكەسٸنٸڭ باستى تاعامى – ناۋرىز كٶجە. قازاق دەستٷرٸندە ونىڭ قۇرامىندا جەتٸ تٷرلٸ تاعام بولۋى كەرەك دەپ سەنگەن. بۇل جەتٸ ينگرەديەنت حالىق ٷشٸن جەتٸ ىرىستىڭ سيمۆولى بولىپ سانالعان:سۋ,ەت,تۇز, دەن,ماي,ايران,تاعى بٸر تاعام تٷرٸ.
حالىق نانىمىندا, ناۋرىز كٶجەدەن دەم تاتقان ادام جىل بويى توق بولادى, ياعني مولشىلىققا كەنەلەدٸ دەگەن ىرىم بار. سول سەبەپتٸ ەر ٷي ناۋرىز كٷنٸ داستارحانعا كٶجەنٸ دايىنداپ, قوناقتارعا ۇسىنىپ, بٸرلٸكتٸ, بەرەكەنٸ جەنە جاقسىلىقتى تٸلەدٸ.
تاڭدى قارسى الۋ
كٶنە دەستٷردە ناۋرىز مەيرامى كٷنٸ ادامدار تاڭدى ەرتە قارسى العان. حالىق سەنٸمٸندە «كٷنمەن بٸرگە ويانعان ادامنىڭ جولى بولادى» جەنە «كٷننٸڭ العاشقى شۋاعى بەرەكە ەكەلەدٸ» دەگەن تٷسٸنٸك بولعان. سوندىقتان ناۋرىز كٷنٸ تاڭەرتەڭگٸلٸك كٷننٸڭ العاشقى سەۋلەسٸن قارسى الىپ, جاڭا جىلدى ٷمٸت پەن قۋانىشپەن باستاۋ دەستٷرگە اينالعان.
باتامەنەن – ەل كٶگەرەر
ناۋرىز كٷنٸ ٷلكەندەردەن باتا الۋ – قازاق دەستٷرٸندەگٸ ەرەكشە رەسٸم. اقساقالدار جاستارعا باق, بەرەكە, ۇزاق عۇمىر جەنە ەل تىنىشتىعىن تٸلەگەن. حالىق اراسىندا «ناۋرىزدا العان باتا قابىل بولادى» دەگەن سەنٸم بار. بۇل دەستٷر جاستارعا ٶنەگە بولىپ, حالىق اراسىنداعى تاتۋلىق پەن بٸرلٸكتٸ نىعايتادى.
مول داستارحان مەن سىي-سيياپات – ناۋرىز مەرەكەسٸنٸڭ باستى دەستٷرٸ
ەرتەدە ناۋرىز كٷنٸ ەر ٷيدٸڭ ەسٸگٸ اشىق بولىپ, كەلگەن قوناق مٸندەتتٸ تٷردە داستارحاننان دەم تاتقان. بۇل دەستٷر قوناقجايلىق پەن بەرەكەنٸڭ بەلگٸسٸ سانالعان. ادامدار بٸر-بٸرٸنە سىيلىق جاساپ, كٶڭٸلدەرٸن جادىراپ, مەرەكەلٸك داستارحان باسىندا جاقسىلىق تٸلەگەن.
جاقسىلىق جاساپ جارىسقان
ناۋرىزدا ادامدار مۇقتاج جاندارعا كٶمەكتەسٸپ, جەتٸم-جەسٸرگە قول ۇسىنعان. بۇل دەستٷر جىل بويى جاقسىلىق قايتىپ كەلەدٸ دەگەن سەنٸممەن بايلانىستى بولعان. حالىق مەرەكەدە تەك ٶزدەرٸن عانا ەمەس, اينالاسىنداعىلاردى دا ويلاپ, بٸرلٸك پەن ٸزگٸلٸك ورناتۋعا مەن بەرگەن.
اق مول بولسىن
كەي ٶڭٸرلەردە ناۋرىز كٷنٸ سٷت, ايران, قۇرت سيياقتى اق تاعامداردى شاشۋ ىرىمى بولعان. بۇل ەرەكەت مولشىلىق پەن توقشىلىقتى بٸلدٸرەدٸ. ادامدار بۇل دەستٷر ارقىلى جاڭا جىلدا ەلدٸڭ بايلىعى مەن مالىنىڭ مول بولۋىن تٸلەدٸ.
جاڭا جىلدا جاڭا كيٸم كييۋ
ناۋرىزدا ادامدار جاڭا نەمەسە تازا كيٸم كييۋگە تىرىسقان. حالىق سەنٸمٸندە «جاڭا جىلدى جاڭا كيٸممەن قارسى الساڭ, جىل بويى جاقسىلىق بولادى» دەگەن ىرىم بار. بۇل دەستٷر مەرەكەنٸڭ جاڭارۋ, تازالىق جەنە ٷمٸت سيمۆولى ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
