Mysyrdyń eks-múftii Sheih Ali JÝMA: "Búginde ózin sáláfimin dep júrgen musylmandar «sáláf» sóziniń túpki maǵynasyn qaralap júr jáne olardyń negizgi kózqarastaryn tómendegidei úshke bólip kórsetýge bolady" - deidi.
1. Barlyq álem tek musylmandarǵa qarsy jumys jasap otyr jáne álem musylmandardyń bul ómirde dárejesin tómen dep qarastyrady. Buǵan birden bir sebep ol evreiler, hristiandar jáne shyǵystanýshy ateister. Osy úsh top tarapynan búkil musylmandarǵa qarsy arnaiy kelisim shart qurylǵan jáne olardyń negizgi maqsaty musylmandarǵa qarsy jumyldyrylý bolyp tabylady.
2. Osyǵan bailanysty musylmandar búginde birigip mundai dushpandarǵa qarsy turýy kerek. Sonymen qatar, qazirgi musylman áleminde bolyp jatqan keleńsizdikterdi uiymdastyrǵany úshin olardan kek alý qajet. Olarǵa qarsy turý eki jolmen júzege asady. Birinshisi, kápirlerdi óltirý. Mundaǵy kápirler degenimiz sáláfilermen sanaspaǵan barlyq adamzat. Ekinshisi, dinnen bas tartqandardy óltirý. Dinnen bas tartqandar degen meili ol musylman bolsyn Alla Taǵalanyń shariǵatymen júrmegen, Quranmen úkim shyǵarmaǵandar.
3. Búginde sáláfiler úshin basty jumys – ideologiialyq jumys. Bul degenimiz sáláfizm jaqtaýshylary arnaiy bir uiym nemese basqarma quryp jumys jasamaidy degen sóz. Olar ózderiniń ideologiiasyn jipke tizgen qumalaqtai bir izdi etip halyqtyń arasynda turaqty ýaǵyzdaýmen ainalysady. Sáláfizm jaqtaýshylarynyń osyndai úsh satyly jumysynyń nátijesi júzege asý úshin birshama ýaqyt talap etedi. Saldarynan ýaqyt ótýmen halyqtyń arasynda bólinýshilik paida bolady da sáláfizm ideologiiasy tez tarap búginde Islam áleminde bolyp jatqandai qantógisterge alyp keledi.
Ókinishke orai, mundai ideologiianyń jeteginde júrgender onyń parqyna bara bermeidi jáne onyń arǵy jaǵynda din emes saiasat jatqanyn kóbisi ańǵarmaidy. Qazirgi tańda sáláfizm (ýahabiia) ideologiiasy – aqiqattyń betin jabýshy bolyp qalyptasyp úlgerdi sondai-aq, musylmandardyń órkendeýine, dini turǵyda ilgeri damýǵa jáne de Islam áleminiń sonyń ishinde Mysyr eliniń álemdik arenada barlyq jaǵynan qalys qalmaýǵa barynsha kedergi bolyp jatyr. Eń soraqysy atalmysh ideologiia ekstremister úshin týra aqiqatqa barar jol bolyp qalyptasqan. Mundai kózqarastaǵy adamdar kez-kelgen eldiń tynyshtyǵyn buzýǵa, adami qundylyqtyń joiylýyna jáne belgisiz qiiali armandarmen ómir súrýge alyp keletin, ózgeniń qalaýymen júretin qoǵam derti bolyp ósedi. Demek, mundai adamdar ózinen basqa ainalasyndaǵy adamdarǵa ziianyn tigizedi jáne eldiń bolashaǵyna balta shabady degen sóz.
Sonymen qatar, sáláfizm ideologiiasynyń negizgi ustanymy ol ótken máseleni búgingi zamanaýi máselelermen bailanystyrý. Bul degenimiz ótken zamanǵy qoǵamnyń ádep-ǵurpyn, kiim úlgisin, salt-dástúrin, iship jeý men jatyp turý jáne t.b. halyqtyń ustanymy sekildi áreketterdiń bárin búgingi árekettermen bailanystyrý degen sóz. Osyndai áreketterdi salystyrýmen ainalysatyn kez-kelgen sáláfizm jaqtaýshylary qoǵamda kóptegen kelispeýshilikter men qysymdarǵa tap bolady. Olardyń kózqarastary qorshaǵan ortamen sáikes bola bermeidi jáne qoǵam pikirimen sanaspaidy. Saldarynan mundai adamdar ózderin qoǵamnyń tutastai dushpany sanap ondai qoǵamnan arylý úshin ózin-ózi óltirýge beiim bolady nemese sol qoǵamdy retteý úshin óz kózqarasyna sáikes barlyq jaǵdaidy jasaidy. Osylaisha olar sany kóp bolmasa da qoǵamnyń ǵasyrlar buryn qalyptasqan sanasyn ózgertýge tyrysady jáne Islam dini de az musylmandardan taraǵan degen ustanymdardy alǵa tartyp ózderin jubatýmen ainalysady. Sáláfizm ideologiiasynyń negizgi ereksheligi – ustanymynda qatty bolý. Sebebi, mundai adamdar ózi ónip ósken qoǵamda qatelikter kóp dep sanaidy jáne ol úshin ózderin tazartýǵa beiimdeidi. Al, bul úshin eń bastysy ol qoǵamnan oqshaýlaný bolyp tabylady. Oqshaýlanǵan adam óziniń baǵytyn anyqtaý barysynda kóptegen jeke izdenisterge túsedi alaida, ol óziniń kózqarasyn qýattaý úshin oǵan sáikes bolǵan bir tálimger sailaidy. Osyndai jaǵdaiǵa túsken kez kelgen adam aqyldyń emes belgisiz bir tálimgerdiń jeteginde keteri sózsiz. Nátijesine ol óz tálimgerinen ózgeni tyńdamaidy jáne eshbir ǵalymdy moiyndaýdan bas tartady. Sóitip sáláfizm ideologiiasyn quptaityn qoǵamnan oqshaýlanǵan bir top musylmandar birigip jumys jasai bastaidy. Mundai toptaǵy musylmandar ózderiniń ustanymdaryn ózgeden durys kórip boilarynda tákápparlyq, mensinbeýshilik minezderi qalyptasady. Din máselesinde olarmen tartysqa túsken kez-kelgen adamnyń kózqarasy olar úshin jat ári eshkimdi qabyldamaityndai dárejege jetedi.
Sondai-aq, osyndai toptaǵy adamdardyń áreketteri tómendegidei ózgeriske túsedi:
– olar qoǵamda bolyp jatqan kez-kelgen jaǵdailardy dinmen bailanystyryp olar úshin barlyǵy bidaǵat (dinge engizilgen jańalyq) bolyp shyǵady;
– olar qashanda aqiqattan góri ózderiniń kózqarastaryn joǵary qoiady;
– olar musylmandardyń ómirin taryltady da «haram» máselelerdiń aýqymyn keńeitedi;
– olar basqa dini ǵulamalardy moiyndamaidy jáne ózderiniń túsinik sheńberlerinde ǵana dini máselelerdi talqylaidy;
– olar eń alǵashqy sáláfizm ideologiiasyn nasihattaǵan tálimgerlerge elikteidi jáne solardyń aitýy boiynsha júredi;
– olarmen sanaspaǵandarǵa qarsy jáne olarǵa qarsy tez úkim shyǵarady.
Búgin barsha musylmandarǵa mundai ideologiiamen kúresýge ýaqyt týdy. Ol úshin san ǵasyrlar boiy dini seniminde jańylmai «Ahli súnná ýal jama» jolynda sondai-aq, uly mázhabttardyń salǵan izgi baǵytyn qoldap kelgen «ál-Azhar» ýniversitetiniń negizgi ustanymyna qaitýymyz kerek. Sebebi, bul ýniversitet ortańǵy baǵytty ustanady jáne shiiter sekildi emes barlyq izgi sahabalardy birdei qurmetteidi. Sonymen qatar, atalmysh ýniversitet tórt (Hanafi, Máliki, Shafii, Hanbali) mázhabtar boiynsha dárister júrgizedi jáne dini máselede jeke adamnyń shyǵarǵan shariǵi úkimine úzildi – kesildi qarsy turady. Budan bólek ýniversitet adami quqyqty qorǵaýǵa, adam óz-ózimen kúresýge, jekemenshik múlikterge jáne dinderge qurmetpen qaraýǵa, Islam órkenietiniń damýyna úles qosýǵa, adami kemeldikke jeteleitin sopylyq baǵytty oqytýǵa, basqa da paidaly ilimdermen ainalysýǵa jáne Alla men Onyń Elshisiniń (s.a.ý.) jolynan taimaýǵa úiretýmen ainalysady. Osyndai ómirdiń mánin kirgizetin dáristerdi joqqa shyǵaratyn sáláfizm sekildi qoǵam dertine jumyldyryla qarsy turýymyz kerek. Allanyń qalaýymen sáláfizmge qarsy sizderge túsindirmek bolǵan másele osy edi. Alla Taǵala jaqsy bilýshi!
Derekkóz: Atyraý oblysy Din isteri basqarmasy
.jpg)
