مىسىردىڭ ەكس-مٷفتيٸ شەيح الي جۋما: "بٷگٸندە ٶزٸن سەلەفيمٸن دەپ جٷرگەن مۇسىلماندار «سەلەف» سٶزٸنٸڭ تٷپكٸ ماعىناسىن قارالاپ جٷر جەنە ولاردىڭ نەگٸزگٸ كٶزقاراستارىن تٶمەندەگٸدەي ٷشكە بٶلٸپ كٶرسەتۋگە بولادى" - دەيدٸ.
1. بارلىق ەلەم تەك مۇسىلماندارعا قارسى جۇمىس جاساپ وتىر جەنە ەلەم مۇسىلمانداردىڭ بۇل ٶمٸردە دەرەجەسٸن تٶمەن دەپ قاراستىرادى. بۇعان بٸردەن بٸر سەبەپ ول ەۆرەيلەر, حريستياندار جەنە شىعىستانۋشى اتەيستەر. وسى ٷش توپ تاراپىنان بٷكٸل مۇسىلماندارعا قارسى ارنايى كەلٸسٸم شارت قۇرىلعان جەنە ولاردىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى مۇسىلماندارعا قارسى جۇمىلدىرىلۋ بولىپ تابىلادى.
2. وسىعان بايلانىستى مۇسىلماندار بٷگٸندە بٸرٸگٸپ مۇنداي دۇشپاندارعا قارسى تۇرۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, قازٸرگٸ مۇسىلمان ەلەمٸندە بولىپ جاتقان كەلەڭسٸزدٸكتەردٸ ۇيىمداستىرعانى ٷشٸن ولاردان كەك الۋ قاجەت. ولارعا قارسى تۇرۋ ەكٸ جولمەن جٷزەگە اسادى. بٸرٸنشٸسٸ, كەپٸرلەردٸ ٶلتٸرۋ. مۇنداعى كەپٸرلەر دەگەنٸمٸز سەلەفيلەرمەن ساناسپاعان بارلىق ادامزات. ەكٸنشٸسٸ, دٸننەن باس تارتقانداردى ٶلتٸرۋ. دٸننەن باس تارتقاندار دەگەن مەيلٸ ول مۇسىلمان بولسىن اللا تاعالانىڭ شاريعاتىمەن جٷرمەگەن, قۇرانمەن ٷكٸم شىعارماعاندار.
3. بٷگٸندە سەلەفيلەر ٷشٸن باستى جۇمىس – يدەولوگييالىق جۇمىس. بۇل دەگەنٸمٸز سەلەفيزم جاقتاۋشىلارى ارنايى بٸر ۇيىم نەمەسە باسقارما قۇرىپ جۇمىس جاسامايدى دەگەن سٶز. ولار ٶزدەرٸنٸڭ يدەولوگيياسىن جٸپكە تٸزگەن قۇمالاقتاي بٸر ٸزدٸ ەتٸپ حالىقتىڭ اراسىندا تۇراقتى ۋاعىزداۋمەن اينالىسادى. سەلەفيزم جاقتاۋشىلارىنىڭ وسىنداي ٷش ساتىلى جۇمىسىنىڭ نەتيجەسٸ جٷزەگە اسۋ ٷشٸن بٸرشاما ۋاقىت تالاپ ەتەدٸ. سالدارىنان ۋاقىت ٶتۋمەن حالىقتىڭ اراسىندا بٶلٸنۋشٸلٸك پايدا بولادى دا سەلەفيزم يدەولوگيياسى تەز تاراپ بٷگٸندە يسلام ەلەمٸندە بولىپ جاتقانداي قانتٶگٸستەرگە الىپ كەلەدٸ.
ٶكٸنٸشكە وراي, مۇنداي يدەولوگييانىڭ جەتەگٸندە جٷرگەندەر ونىڭ پارقىنا بارا بەرمەيدٸ جەنە ونىڭ ارعى جاعىندا دٸن ەمەس ساياسات جاتقانىن كٶبٸسٸ اڭعارمايدى. قازٸرگٸ تاڭدا سەلەفيزم (ۋاحابييا) يدەولوگيياسى – اقيقاتتىڭ بەتٸن جابۋشى بولىپ قالىپتاسىپ ٷلگەردٸ سونداي-اق, مۇسىلمانداردىڭ ٶركەندەۋٸنە, دٸني تۇرعىدا ٸلگەرٸ دامۋعا جەنە دە يسلام ەلەمٸنٸڭ سونىڭ ٸشٸندە مىسىر ەلٸنٸڭ ەلەمدٸك ارەنادا بارلىق جاعىنان قالىس قالماۋعا بارىنشا كەدەرگٸ بولىپ جاتىر. ەڭ سوراقىسى اتالمىش يدەولوگييا ەكسترەميستەر ٷشٸن تۋرا اقيقاتقا بارار جول بولىپ قالىپتاسقان. مۇنداي كٶزقاراستاعى ادامدار كەز-كەلگەن ەلدٸڭ تىنىشتىعىن بۇزۋعا, ادامي قۇندىلىقتىڭ جويىلۋىنا جەنە بەلگٸسٸز قييالي ارماندارمەن ٶمٸر سٷرۋگە الىپ كەلەتٸن, ٶزگەنٸڭ قالاۋىمەن جٷرەتٸن قوعام دەرتٸ بولىپ ٶسەدٸ. دەمەك, مۇنداي ادامدار ٶزٸنەن باسقا اينالاسىنداعى ادامدارعا زييانىن تيگٸزەدٸ جەنە ەلدٸڭ بولاشاعىنا بالتا شابادى دەگەن سٶز.
سونىمەن قاتار, سەلەفيزم يدەولوگيياسىنىڭ نەگٸزگٸ ۇستانىمى ول ٶتكەن مەسەلەنٸ بٷگٸنگٸ زاماناۋي مەسەلەلەرمەن بايلانىستىرۋ. بۇل دەگەنٸمٸز ٶتكەن زامانعى قوعامنىڭ ەدەپ-عۇرپىن, كيٸم ٷلگٸسٸن, سالت-دەستٷرٸن, ٸشٸپ جەۋ مەن جاتىپ تۇرۋ جەنە ت.ب. حالىقتىڭ ۇستانىمى سەكٸلدٸ ەرەكەتتەردٸڭ بەرٸن بٷگٸنگٸ ەرەكەتتەرمەن بايلانىستىرۋ دەگەن سٶز. وسىنداي ەرەكەتتەردٸ سالىستىرۋمەن اينالىساتىن كەز-كەلگەن سەلەفيزم جاقتاۋشىلارى قوعامدا كٶپتەگەن كەلٸسپەۋشٸلٸكتەر مەن قىسىمدارعا تاپ بولادى. ولاردىڭ كٶزقاراستارى قورشاعان ورتامەن سەيكەس بولا بەرمەيدٸ جەنە قوعام پٸكٸرٸمەن ساناسپايدى. سالدارىنان مۇنداي ادامدار ٶزدەرٸن قوعامنىڭ تۇتاستاي دۇشپانى ساناپ ونداي قوعامنان ارىلۋ ٷشٸن ٶزٸن-ٶزٸ ٶلتٸرۋگە بەيٸم بولادى نەمەسە سول قوعامدى رەتتەۋ ٷشٸن ٶز كٶزقاراسىنا سەيكەس بارلىق جاعدايدى جاسايدى. وسىلايشا ولار سانى كٶپ بولماسا دا قوعامنىڭ عاسىرلار بۇرىن قالىپتاسقان ساناسىن ٶزگەرتۋگە تىرىسادى جەنە يسلام دٸنٸ دە از مۇسىلمانداردان تاراعان دەگەن ۇستانىمداردى العا تارتىپ ٶزدەرٸن جۇباتۋمەن اينالىسادى. سەلەفيزم يدەولوگيياسىنىڭ نەگٸزگٸ ەرەكشەلٸگٸ – ۇستانىمىندا قاتتى بولۋ. سەبەبٸ, مۇنداي ادامدار ٶزٸ ٶنٸپ ٶسكەن قوعامدا قاتەلٸكتەر كٶپ دەپ سانايدى جەنە ول ٷشٸن ٶزدەرٸن تازارتۋعا بەيٸمدەيدٸ. ال, بۇل ٷشٸن ەڭ باستىسى ول قوعامنان وقشاۋلانۋ بولىپ تابىلادى. وقشاۋلانعان ادام ٶزٸنٸڭ باعىتىن انىقتاۋ بارىسىندا كٶپتەگەن جەكە ٸزدەنٸستەرگە تٷسەدٸ الايدا, ول ٶزٸنٸڭ كٶزقاراسىن قۋاتتاۋ ٷشٸن وعان سەيكەس بولعان بٸر تەلٸمگەر سايلايدى. وسىنداي جاعدايعا تٷسكەن كەز كەلگەن ادام اقىلدىڭ ەمەس بەلگٸسٸز بٸر تەلٸمگەردٸڭ جەتەگٸندە كەتەرٸ سٶزسٸز. نەتيجەسٸنە ول ٶز تەلٸمگەرٸنەن ٶزگەنٸ تىڭدامايدى جەنە ەشبٸر عالىمدى مويىنداۋدان باس تارتادى. سٶيتٸپ سەلەفيزم يدەولوگيياسىن قۇپتايتىن قوعامنان وقشاۋلانعان بٸر توپ مۇسىلماندار بٸرٸگٸپ جۇمىس جاساي باستايدى. مۇنداي توپتاعى مۇسىلماندار ٶزدەرٸنٸڭ ۇستانىمدارىن ٶزگەدەن دۇرىس كٶرٸپ بويلارىندا تەكەپپارلىق, مەنسٸنبەۋشٸلٸك مٸنەزدەرٸ قالىپتاسادى. دٸن مەسەلەسٸندە ولارمەن تارتىسقا تٷسكەن كەز-كەلگەن ادامنىڭ كٶزقاراسى ولار ٷشٸن جات ەرٸ ەشكٸمدٸ قابىلدامايتىنداي دەرەجەگە جەتەدٸ.
سونداي-اق, وسىنداي توپتاعى ادامداردىڭ ەرەكەتتەرٸ تٶمەندەگٸدەي ٶزگەرٸسكە تٷسەدٸ:
– ولار قوعامدا بولىپ جاتقان كەز-كەلگەن جاعدايلاردى دٸنمەن بايلانىستىرىپ ولار ٷشٸن بارلىعى بيداعات (دٸنگە ەنگٸزٸلگەن جاڭالىق) بولىپ شىعادى;
– ولار قاشاندا اقيقاتتان گٶرٸ ٶزدەرٸنٸڭ كٶزقاراستارىن جوعارى قويادى;
– ولار مۇسىلمانداردىڭ ٶمٸرٸن تارىلتادى دا «حارام» مەسەلەلەردٸڭ اۋقىمىن كەڭەيتەدٸ;
– ولار باسقا دٸني عۇلامالاردى مويىندامايدى جەنە ٶزدەرٸنٸڭ تٷسٸنٸك شەڭبەرلەرٸندە عانا دٸني مەسەلەلەردٸ تالقىلايدى;
– ولار ەڭ العاشقى سەلەفيزم يدەولوگيياسىن ناسيحاتتاعان تەلٸمگەرلەرگە ەلٸكتەيدٸ جەنە سولاردىڭ ايتۋى بويىنشا جٷرەدٸ;
– ولارمەن ساناسپاعاندارعا قارسى جەنە ولارعا قارسى تەز ٷكٸم شىعارادى.
بٷگٸن بارشا مۇسىلماندارعا مۇنداي يدەولوگييامەن كٷرەسۋگە ۋاقىت تۋدى. ول ٷشٸن سان عاسىرلار بويى دٸني سەنٸمٸندە جاڭىلماي «اھلي سٷننە ۋال جاما» جولىندا سونداي-اق, ۇلى مەزحابتتاردىڭ سالعان ٸزگٸ باعىتىن قولداپ كەلگەن «ەل-ازھار» ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ ۇستانىمىنا قايتۋىمىز كەرەك. سەبەبٸ, بۇل ۋنيۆەرسيتەت ورتاڭعى باعىتتى ۇستانادى جەنە شييتەر سەكٸلدٸ ەمەس بارلىق ٸزگٸ ساحابالاردى بٸردەي قۇرمەتتەيدٸ. سونىمەن قاتار, اتالمىش ۋنيۆەرسيتەت تٶرت (حانافي, مەليكي, شافيي, حانبالي) مەزحابتار بويىنشا دەرٸستەر جٷرگٸزەدٸ جەنە دٸني مەسەلەدە جەكە ادامنىڭ شىعارعان شاريعي ٷكٸمٸنە ٷزٸلدٸ – كەسٸلدٸ قارسى تۇرادى. بۇدان بٶلەك ۋنيۆەرسيتەت ادامي قۇقىقتى قورعاۋعا, ادام ٶز-ٶزٸمەن كٷرەسۋگە, جەكەمەنشٸك مٷلٸكتەرگە جەنە دٸندەرگە قۇرمەتپەن قاراۋعا, يسلام ٶركەنيەتٸنٸڭ دامۋىنا ٷلەس قوسۋعا, ادامي كەمەلدٸككە جەتەلەيتٸن سوپىلىق باعىتتى وقىتۋعا, باسقا دا پايدالى ٸلٸمدەرمەن اينالىسۋعا جەنە اللا مەن ونىڭ ەلشٸسٸنٸڭ (س.ا.ۋ.) جولىنان تايماۋعا ٷيرەتۋمەن اينالىسادى. وسىنداي ٶمٸردٸڭ مەنٸن كٸرگٸزەتٸن دەرٸستەردٸ جوققا شىعاراتىن سەلەفيزم سەكٸلدٸ قوعام دەرتٸنە جۇمىلدىرىلا قارسى تۇرۋىمىز كەرەك. اللانىڭ قالاۋىمەن سەلەفيزمگە قارسى سٸزدەرگە تٷسٸندٸرمەك بولعان مەسەلە وسى ەدٸ. اللا تاعالا جاقسى بٸلۋشٸ!
دەرەككٶز: اتىراۋ وبلىسى دٸن ٸستەرٸ باسقارماسى
.jpg)
