Orys-sovet otarlyq qyspaǵyndaǵy qandybalaq HH ǵasyr – Álihan Bókeihanov pen Smaǵul Sadýaqasovtan sońǵy kezeńdegi birden-bir ulttyq memleketshil, qaitpas qairatker, qazaq halqynyń qaharman perzenti Jumabek Táshenovti men baǵzy bir dáýir – stýdent kezimde tym jaqynnan, biraq syrttai eki ret kórippin.
Alǵashqyda, 1959 jyldyń basy bolsa kerek, Qazaq ýniversitetine, stýdenttermen kezdesýge keldi. Ol kezde, tipti búgingi kúni de aqylǵa syimaityn, qisynsyz jaǵdai. Jumabek Táshenev, Qazaq SSR Joǵarǵy Soveti prezidiýmynyń tóraǵasy. Burnaǵy Úkimet úii, endigi bas korpýsymyzdaǵy aýqymdy Májilis zalyna qazaq, orysymyz, qanshama oqytýshy ustazdar bar, lyqa toldyq. Biz tobymyzben aldyńǵy – ekinshi, álde úshinshi qatardan oryn alyp edik. Kóp kúttirmei, dál ýaqytynda kelgen. Orta boily, dembelshe, buǵaǵy shyǵyńqy, qulja moiyn, dóńgelek bet, aqquba kisi eken. Sylbyr, úzdik-sozdyq qol soǵylyp bolar-bolmasta minberge kóterildi. Oryssha sóilegen. Áńgime taqyryby – oqý-bilim, jańa zamanǵa sai jańa urpaqtyń qalyptasýy turǵysynda boldy. Ol úshin joǵarǵy mektep ataýlyda oqý, mamandyq igerý sapasyn qazirgiden de kótere túsý qajet eken. Al áýelgi bilimdi negizdeitin orta mektepterde mindetti programmany jańartý, jetildirý qajet. Búgingi ómirge jaqyn, naqty tájiribe sabaqtary qamtylsa. Al qazaq balalary úshin bastaýysh klastardan soń, matematika, himiia, fizika qatarly tehnikalyq pánder orys tilinde júrgizilýi shart. «Chtoby nashi rebiata mogli svobodno postýpat v liýboi VÝZ Sovetskogo Soiýza, v tom chisle v Moskovskii i Leningradskii ýniversitety, a takje v drýgie tsentralnye ýchebnye zavedeniia» – «Bizdiń balalar Sovet Odaǵyndaǵy kez kelgen joǵarǵy oqý ornyna, onyń ishinde Moskva men Leningrad ýniversiteteri hám ortalyqtaǵy basqa da oqýlarǵa erkin túsýi úshin», – degen. Ol sóz bizge unamady. Úlken kisige suraq qoiý múmkindigi týraly aitylmaǵan. Áitkenmen, sanaýly bolsa da árqily jazbalar joldanyp jatty. Osy oraida, bizdiń toptan: «Bostandyq aýdanynan soń, Ońtústik Qazaqstan oblysy Ózbekstanǵa qashan beriledi?» – deitin qyrys suraq ketti. Saýal iesi men edim, qalamy jáne qaǵazy bar Baqyt Seiitjanov dáiektedi. Aldyńǵy jigitterimizdiń biri týra óz qolyna aparyp bergen. Táshenov dúr silkingendei, eńsesin jazyp, jalpy jurt – stýdentter qaýymyna barlai qarap, qiǵash suraqty oqyp shyqty da, qazaqsha: «Bostandyq ketti. Aldaǵy ýaqytta Ońtústikten ultaraqtai da jer berilmeidi!..» – degen. Ol kezde biz bilmeimiz, ǵuzyrly orynda otyrǵan Táshenev Bostandyq aýdanyn Ózbekstanǵa ótkizý týraly joǵarydan túsken nusqaýdy áýelde qabyldatpai tastaǵan eken, arada biraz ýaqyt ótkende, 1956 jyldyń fevral aiynda zorlyqshyl jarlyq kúshine enedi. Jáne dáp osy, 2 2 ýniversitettegi kezdesý kezeńinde taǵy úsh aýdandy Qazaqstannan jyryp alý týraly áńgime shyǵypty. Alaida Jumabek Táshenev jol bermei tur eken. Aqyry, kóp uzamai-aq, kúzge qarai Hrýshev zorlyqqa basyp, Ońtústiktiń Maqta aral, Kirov, Ilich degen úsh aýdany jáne Qyzylorda oblysynyń sheginen kórshige ýaqytsha paidalanýǵa bólingen taǵy birtalai jer – jiyny 35 myń sharshy shaqyrym ulan aimaqty Ózbekstanǵa ótkizedi. Jáne sonymen qatar, endi bútkil Soltústik Qazaqstan – «Tselinnyi krai» atalyp otyrǵan bes oblysty tutasymen Resei Federatsiiasyna qosý týraly másele kóterilgen eken. Jalǵyz Táshenev qarysyp, SSRO konstitýtsiiasyna silteme jasap, Odaqtas respýblikalardyń ózindik ququǵyn alǵa tartyp, iske asyrmai tastapty. Kezinde jalpy jurtpen qatar, bizdiń stýdentter qaýymyna da daqpyrty jetip jatty, anyǵy táýelsizdikten soń jiyrma jyl ótkende ǵana maǵlum bolyp edi. Biz estelik jazbalarymyzdyń kirispe láminde aitylyp, negizinen túbegeili saqtalyp kele jatqan jaǵdaiat – qandai da tulǵanyń shyǵarmashylyq, qoǵamdyq qyzmetine baǵa bermeimiz, tek Táshenevke bailanysty sóz yńǵaiynan shyǵyp ketti.
Iá. Sol bir almaǵaiyp, taiǵaq zamanda, resmi túrde respýblikanyń eń joǵarǵy biliginde otyrǵan kisi, álde kóńil áýezi, álde jańa tolqynnyń bet-júzin syrttai bolsa da bir kórýge qumartty – óziniń keiingi balalarymen kezdesýge kelip edi. Mana aitqanymdai, sol kezdegi zamana yńǵaiynan týyndaǵan qarsylyqty amal – mektep programmasynyń bir bóligin orys tiline kóshirý týraly lepesi unamasa da, jalpy áserimiz ájeptáýir boldy, bul – tegin adam emes eken.
Ekinshi joly kezdeisoqta kórip edik. 1960 jyl, sentiabr aiynyń bas kezi. Biz Aqmolanyń Atbasar aýdanynda astyq naýqanyna jegilgenbiz. Alaida, biz barǵan sovhozdaǵy negizgi jumys – pishen jinaýǵa qatysty boldy. Avgýst aiynyń basynda bitirdik. Budan soń eki aptadai áldebir qurylys. Aqyry, bar sharýa támam. Endi múlde bospyz. Osynyń aldynda ǵana bir jigitimiz mashina ústine úiilgen shómeleden taiqyp, ashaǵa túsip ólgen. Kóńilimiz jabyrqaý. Sovhoz ortalyǵynda jatyrmyz. Jarymqursaq ahýal. Ne oqityn kitap, ne basqadai ermek joq. Aýyr da bolsa, ýaqyt ozdyratyn jumysymyzdyń ózi jaqsy eken.
Sóitip, sozalańdap júrgende, bir kúni, tańǵy tatymsyz botqadan soń, aiaq astynan asa qajetti sharýa shyǵa qalǵan. Kartop jinaýymyz kerek eken. Biz bir kýrstan qyryq shaqty balamyz. Úsh-tórt qyzymyz jataqta qalyp, basqamyzdy eki mashinaǵa tiep, qýań atyzǵa túsirip ketti. Kartop egistigi atalǵanymen, burnada jinalǵan siiaqty, alaida shaban-shalaǵai, áli de qazylmaǵan túpteri qalypty, arshylǵanynyń ózi ala-qula, úlkendikishili túinekter topyraqpen aralasa shashylyp jatyr. Endi osy jarym gektar alqapty birjola tazartyp shyǵýymyz kerek eken. Dese de, qolǵa iliner mardymdy eshteńe joq. Bizdi ádeii ákep tastaǵany anyq. Osy kezde, kesheden beri aitylyp jatqan sybys qaitadan kúsheiip, naqty joramalǵa ainalyp edi. Respýblika basshylarynyń biri Jumabek Táshenev obylysty aralap júr. Endi tárizi, bizdiń sovhozǵa kele jatyr. Solai dep 3 3 sheshtik. Jáne qolma-qol qaitadan sovhoz ortalyǵyna qarai shubyrdyq. Aralyq tym alys emes, úsh-tórt shaqyrymdai ǵana.
Biz orta joldan asyp, selen shetine jaqyndaǵan kezimizde áýede An-2 ushaǵy kóringen. Ústimizden ainalyp ótti de, kóp uzamai tómen qalyqtady. Qondy. Áne keldi, tústi, destik. Jumabek Táshenevtiń ózi. Bul kezde Ministrler Sovetiniń tóraǵasy bolatyn. Jedeldete basyp, sovhoz keńsesiniń aldyna jettik. Táshenev ishte eken. Sol sátinde bar habaryn aldyq. Qasynda obylystyń áldebir basshysy, aýdannyń birinshi hatshysy jáne taǵy úsh-tórt kisi bar. Entelei japyrlap turmyz. Kóp kútpedik, keńsedegi áńgime, nemese jeńil dastarqan aiaqtalǵan siiaqty, appaq manardai bolyp, jarqyrap shyǵa kelgeni. Sońynda shubyrǵan qosshy, onyń ishinde osy sovhozdyń direktory da bar.
Táshenev birden-aq bizge nazar aýdarǵan. «Zdravstvýite, tovarishi stýdenty!» – dedi. Oryssha. Sodan soń bas-aiaǵymyzǵa qarap: «Kak vashi dela?» – degen. Amansyńdar ma, halderiń qalai... Sońǵy suraǵy tipti jaqsy boldy. Biz óz ortamyzdan «Akademik» atanǵan Baqyt Seiitjanovty sailap qoiǵanbyz. Bar aryzymyzdy sol jetkizýge tiis. Oryssha ait degenbiz, analar da estisin. Táshenev alǵa baspai, ortamyzǵa kire bere bógelip qalǵan edi. Bizdiń Akademik tógilte jóneldi. Jaǵdaiymyz nashar. Óitkeni, jumys joq. Mine, on bes kún boldy, bos jatyrmyz. Basqa qiyndyqtar óz aldyna. Ne oqý joq, ne jumys joq, ne qaitýǵa ruqsat joq, qamalyp otyrmyz... «Bul qalai?» – degen Táshenev, álde aýdan, álde obylys basshysyna qarap, daýysyn kótermese de, qatqyl únmen. Álbette, oryssha. Bizdiń sovhoz direktory jáne aýdan, tárizi, oblys basshysy da tómen qarap, búrsektep, jerge kirýge shaq qaldy. «Jumys bar... Tek erterek («dosrochno») bitirip qoiyp edik...» «Erterek bitirseńder, stýdentterdi erterek qaitarý kerek edi. Biz astyq jinaý naýqany daǵdarysqa ushyramasyn dep, stýdentterdi oqýynan aiyryp, osynda jiberemiz. Al olar oqý da joq, jumys ta joq, bos jatyr. Tárizi, turmys jaǵdailary da máz emes. Solai ma? – dedi bizge qarap. Onsyz da shiryǵyp turǵan ahýal, qozǵalaqtaǵanmen, eshqaisymyz tyrs etpedik. – Myna stýdentterdi Almatyǵa qaitaryńdar! – dedi Táshenev nyǵarlap. – Tezinen. Onda oqý bastalmasa, mundaǵy bylyqtan («bardak») es jiyp, dem alsyn!» Boldy. Bógelmesten júre bergen. Qystaq syrtyna, mana ushaq qonǵan jaqqa. Qosshylar men qarsy alýshylar unjyrǵasy túsken qalpynda sońynan shubatyldy.
Biz jataǵymyzǵa kelgen bette, anaý-mynaý dúnielerimizdi tezinen jinastyryp, jolǵa sailandyq. Jáne kóp bógelmesten, sovhoz keńsesine barǵanbyz. Baqyt pen Nurmahan direktorǵa kirip shyqty. «Erteń...» – degen eken. Bizdiń eki jigit qatqyl sóilesipti. «Sizge Sovmin predsedateliniń jarlyǵy da sóz emes pe? Búgin!» – deidi. Sonymen, direktorymyz býhgalterdi, taǵy bir qyzmetkerlerin shaqyrtyp, eńbek esebimizdi shyǵara bastady. Bul kezde tús aýyp ketken. Biz shamasy qyryq-elý balamyz. Eńbekaqymyzdy jumys aiaǵyna deiin túgendep bitire almady. Kesh – túnge jalǵasqan. Aqyry, tańǵy saǵat birge taman túgeldei aqshaly boldyq. Aldy otyz bes-qyryq som. Jurttyń sońynan, keshigip, 4 4 óz betimmen kelgen meniń tabysym jiyrma jeti som eken. Bárimiz de máz boldyq. Áýeli – mezgilinen buryn Almatyǵa qaitarymyzǵa. Sodan soń – esepte joq tiyn-tebenge. Sovhoz direktory bastan-aiaq birge júrgen. Tańǵa qaramaimyz, qazir ketemiz, destik. Ashyq júk mashinasynyń úsheýin keltirdi. Birer saǵattan soń, aty esimde joq, taqaýdaǵy temirjol beketine jetip edik. Odan arǵy jol ashyq. Armandy Almaty...
Bizdiń osy retki tyńger hikaiamyz áli bitpepti. Jeltoqsannyń basy, álde qarashanyń sońy bolsa kerek. Dekanat tarabynan habar jetti. Manaǵy, erte qaitqan balalarǵa suraý túsipti. Bári emes, ekeý-úsheýi Ortalyq Partiia komitetine jaýap-kýálikke barýy kerek eken. Baqyt Seiitjanov pen Nurmahan Orazbekov barsyn, destik. Áńgime soraby belgili edi. Jumabek Táshenev Tyń ólkege barǵan stýdentterdiń úlken bir tobyn qyzý jumys, qyrmannan aiyryp, aýylǵa qaitarypty-mys. Bizdiń orysshaǵa jetik, ári ójet eki jigitimiz tiesili kisilerge oqiǵanyń mánjaiyn anyqtap aittyq dep keldi. Áitkenmen, tótenshe jaǵdai edi. Arada bir-eki ai óter-ótpeste, jańa, 1961 jyldyń ianvar aiynyń aqyryna taman Jumabek Táshenev mártebeli qyzmetinen alyndy dep estidik. Shymkent obylysy Atqarý komiteti tóraǵasynyń orynbasary deitin eleýsiz jumysqa jegipti.
Men budan sońǵy zaman – aspirant kezimde, odan ármen, ataýly qyzmet jaǵdaiynda, únemi Jumabek Táshenev týraly surastyra júrer edim. Onyń ishinde Ońtústik óńirge qatysty azamattardan. Amandyǵy, qyzymet ahýaly. Kóńil tolmasa da, qanaǵat, táýba aitar qońyrqai habarlar. Aqyry, birshama naqty maǵlumatqa ushyrastym. Bizdiń áieldiń ákesimen birge ósken shóbereles aǵamyz, belgili til mamany, professor, akademik Aqmádi Ysqaqov Jumabek Táshenevpen burnadan jalǵasqan dos-jaran eken. Ózara bailanys keiin de úzilmegen. Jumekeń ara-tura Almatyǵa kelisinde meimanhanaǵa túspei, Ahańnyń úiinde qonaqtaǵan jaǵdailary da bolypty. Men bajailap suraǵanda: týmysynan mańǵaz, sabyrly, salmaqty, dep edi. Naqty qyspaq bolmasa da, qaǵajý qalǵan jyldardyń ózinde minez-qulqy ózgermedi. Úlken mansaptan shettedim degendei keiisi joq. Qaita, meiirli, qanaǵatty, dep edi. Aqmádi aǵanyń bul sózderinen men, tárizi, Jumekeń óziniń tarihi eńbeginiń mánmaǵnasyn tanyǵan, soǵan orai, taǵdyryna rizashylyq jaǵdaida kún keshken dep bildim. Al osy úlken shańyraqtaǵy Ádiia jeńgemiz bir qyzǵylyqty derek aitqan. Jumabek óte kirpiiaz bolatyn, dedi. Jaǵasyna shań juqpaidy, kóilegin kúndelikti aýystyrsa kerek. Al tańerteń jýynǵanda, tipti, as arasynda qol shaiǵanda, árbir joly, mindetti túrde, bastalmaǵan jańa sabyn qoiý kerek... Tamaqty da talǵap, shaqtap ishetin, dep edi.
Jumabek Táshenevtiń úlken mansaptan keiingi taǵdyry búginde jalpy jurtqa belgili. Abaqqa kesilmedi, aidaýǵa túspedi. Sol obylystyq Atqarý komiteti tóraǵasynyń orynbasary qyzmetine birjola bekipti. Odan ári tómendeýi, nemese qýǵynǵa ushyraýy da múmkin edi, alaida tym kóp uzamai, Hrýshevtiń ózi bar mansabynan airylǵan. Jumabek Táshenev burnaǵy boiynan ólsheýsiz tómen qyzmetke qorlanbai, mindetin 5 5 abyroimen atqaryp, jalpy jurtqa jaǵymdy, bedeldi qalpynda zeinetke shyqqan 1975 jylǵa deiin osy arada otyrady. 1986 jyly, jetpis bir – qazaqsha sanatta jetpis eki jastan artyǵymen asyp, jańa múshelge aiaq basqan qarasha aiynda dúnieden kóshken eken.
Ótti – ketti. Jaqyn bilgen, alystan aibaryn tanyǵan beisaýat, kóldeneń jurt bolmasa, resmi turǵyda múlde umytylady. Sonymen bes jarym jyl ótsin. Qazaqstan táýelsizdigi. Eshkim eske túsirmegen. On jyl, on bes, on jeti jyl ótsin. Qazaq eli resmi turǵyda, de-iýre erkindikke jetkeli tutas bir múshel deiik. Jańa ǵasyr, 2003 jyl. Áýelgishe, tyrs etken dybys joq. Jumabek Táshenev deitin alash qairatkeri bul ómirde bolmaǵandai. Arysyń da, asylyń da «táýelsizdikti óz qolymen alyp bergen», osy baqytty kúnge jetkizgen – bir adam. Arydaǵy alash qairatkerleriniń esimderi men eńbegi syzdyqtap aityla bastady. Budan jetpis-seksen jyl burynǵy qandai da sharýanyń búgingi kisimizge kóleńkesi túsýi neǵaibyl. Al beride Qonaevtyń ataǵy qaita jańǵyryp, beiresmi túrde sanatqa jetti. Sonyń ózinde Jumabek Táshenev ataýsyz jatyr.
Jańaǵy, biz mejelegen 2003 jyldyń jaz kúnderiniń biri edi. Men ádebi jýrnaldyń bas redaktory retinde qazaq baspasózin jiti qadaǵalap otyram. Aqyry bir kúni, jańylmasam, ekinshi qatardaǵy «Almaty aqshamy» gazetinen Kárishal Asanovpen kólemdi suhbatqa kózim tústi. Shetin jaǵdai. Bul kezde Kárishal ókimetimniń jaqsy esebinde joq. Kerisinshe, sotqa tartylǵan, aidalyp kete jazdaǵan, aqyry, halyqaralyq ququq qorǵaý uiymdarynyń belsendi aralasymen aman qalǵan. Endi mine, kádimgidei suhbat. Álbette, tym tereńge jibermeidi, negizinen shyǵarmashylyq qyzmet tarabynda. Onyń ishinde meni eleń etkizgen bir úzik boldy. Búginde múlde derlik umytylǵan Jumabek Táshenev týraly. Onyń jaisań minezi, adamgershilik keipi. Tym jaqsy bilipti. Óitkeni... Kárishaldyń zaiyby – Jumekeńniń ómirlik qosaǵynyń kenje sińilisi eken. Iaǵni, Kárishal Asanov – Jumabek Táshenevtiń týǵan bajasy, shyndyǵynda, jas aiyrymy boiynsha, jaqyn inisi bolyp shyǵady. Alǵash úilengen kezinen bastap, úlken úige kiris. Jumekeńniń júzin tanyǵan, keńesin estigen, qamqorlyǵynda bolǵan. Mundai kútpegen, jaqsy habarǵa qýanyp qaldym. Kárekeńdi burynnan bilem. Aralyq aǵaiyn Amanjol Shamkenov arqyly juǵysyp edik. Qonaqtasa aralasqan jaǵdaiymyz da bar. Onyń ústine pikir ortaqtastyǵy birshama. Sol, qýǵynǵa ilingen jyldarynyń birinde jýrnalymda kólemdi povesin jariialaǵam. Endi óziniń adam tań qalarlyq qaisar minezimen qazaq dissidenti atalyp, búgingi bilik, bas tulǵa týraly, derekti maǵlumatqa toly, áshkereshil, qalyń kitaptaryn ústi-ústine shyǵaryp jatyr. Jáne árbir kitabyn maǵan arnaiy qoltańbasymen syilaityn. Jáne kezekti kitabynda: budan burynǵy pálenbai kitabymdy Muhtar Maǵaýinge tartyp edim, alai-bulai bolyp ketsem, jaýaby sol kiside... degen turǵyda eskertpe jazady. Hosh. Kárishal ekeýimizdiń qatynasymyz ózara senisti jáne erkin eken. Endi, myna suhbatty oqi sala, tikelei telefon shaldym. Resmi baspasózdegi jariia pikirine rizashylyq ústinde, Jumabek Táshenev máselesin kótergen 6 6 edim. Buryn bilmeppin, solai da solai eken. Endi bizdiń «Juldyz» jýrnalyna osy aǵań týraly estelikti, derekti maqala jazyp berseń... Kárekeń az-maz oilanyp qaldy. Taǵy aittym: Jumekeń qazaq halqy umytatyn er me edi. Búginde kóleńkesi de joq, múlde bolmaǵandai. Sonda kim joqtaidy, kim kóteredi? Men jazar edim, eshbir jónin bilmeimin jáne taqyrybym basqa. Endi bireýler jazýǵa qorqady, nemese jaza almaidy. Sen jazýyń kerek. Basqa artyqshylyǵyń ústine, jaqyn týysqanyń, qanatynyń astynda boldyń jáne bar jaǵdaiyn jaqsy bilesiń!..» – dedim. Aqyry Kárekeń kelisti. Irkilme, oidaǵy tolǵamyńnyń bárin shyǵar, jýrnal meniń qolymda, qazir tsenzýra joq, tezinen basyp shyǵaram! – dedim. Osyǵan kelistik.
Arada birer ai ótkende Kárekeń Jumabek Táshenev týraly kólemdi maqalasyn alyp keldi. Men meilinshe qýanyp, Kárekeńdi quttyqtadym. Erteń osy ýaqytta redaktsiiada kezdeseiik, degem. Úige aparyp oqyǵan edim. Bári oidaǵydai. Mándi, mańyzdy, naqty. Aitqanymdai, erteńine ońasha, baisal otyrdyq. Tamasha, – dedim. – Myna maqaladan soń Jumabek Táshenev týǵan halqymen qaitadan tabysady. Aldaǵy nomerge salam. Biraq... kishkentai kiltipan bar. Sen Jumekeńdi aita otyra, Qonaevqa qatty shúiligedi ekensiń. Bári de oryndy. Aqiqat, dáleldi. Alaida, seniń osy oraidaǵy úkim sózderińdi irkip qalýǵa týra keledi. Máselen, mynaý... Anaý... Kárekeń shalqasynan túse jazdady. Onda baspai-aq qoi, degen. Men aittym: bizdiń negizgi maqsat – Qonaevty qaralaý emes, Táshenevti áigileý ǵoi. Qonaevqa tiesili naqty derekter – Hrýshevtiń yrqynan shyǵa almaǵany. Osyǵan orai, Ońtústik aýdandar jáne Tyń ólkesine qatysty taiǵaq, kelisimpaz jaǵdailary ornynda qalady. Tek osy máselelerdiń taratylyp aitqan taldaýy men baǵasy ǵana qysqarady. Men seniń pikirińe qarsy bolyp, nemese qorqaqtap otyrǵam joq. Eger maqalańdy osy qalpynda jibersek, jurt nazary Táshenevtiń erlik qyzmetine emes, oǵan seriktese almaǵan, biraq búginde áýlie retinde nasihattalyp jatqan Qonaev týraly synǵa aýyp ketedi... Kárekeń aryny basylyp, oilanyp qaldy. Jáne aittym: Káreke, seniń bul maqalań – Táshenevti jańadan, qaita tanýdyń basy bolmaq. Betashar eńbek, áýelgi kilt. Sen búgingi ókimetimiz ben onyń kósemin teriske shyǵarǵan kitaptaryńnyń ózin jariiaǵa jetkizip otyrsyń. Myna maqalany áýelgi qalpynda, bálkim, tolyqtyryp, keńeitip, qaiyra bastyrý – sen úshin úlken problema emes. Úlken problema – osy alǵashqy basylymyn júzege asyrý. Sol úshin qolyńdy ber! – dedim. Qabaǵy salyńqy otyrǵan Kárekeń jymiia kúlip, qolymdy aldy.
Qaitpas kúresker Kárishal Asanovtyń «Shynjyrda ótken jolbarys» atty dáiekti, kólemdi maqalasy, «Jumabek Táshenev týraly tolǵaý» degen qosymsha taqyrybymen, eshqandai toqtaýsyz, «Juldyz» jýrnalynyń kezekti 10-sanynda basylyp shyqqan edi, 2003 jyl. Mana aitqanymdai, qazaq halqynyń arda uly, qaharman qairatker Jumabek Táshenevti jańadan taný, týǵan jurtyna qaitarý jolyndaǵy alǵashqy jáne sheshýshi faktor boldy. Tyiym salynbasa da jabyq jatqan taqyryp oqys jandanypty. Budan sońǵy kezeńde Jumabek Táshenev 7 7 taqyrybyna qalam tartqan jýrnalist, zertteýshi, jazýshy ataýly kúni búginge deiin osy «Juldyz» jýrnalyndaǵy túpnusqa maqalaǵa silteme jasap jatady.
Al Kárekeńniń ózi ataýly tolǵaýyn áýelgi, qoljazba qalpyna túsirip, jáne meilinshe tolyqtyryp, baiypty, úlken eńbekke ainaldyrdy jáne keler jyly, basqa da árqily derek, maqalalarmen ústemelep, burnaǵy «Shynjyrda ótken jolbarys» ataýy boiynsha kólemdi kitap qylyp shyǵardy. Alǵashqy danalarynyń birin maǵan syilaǵan edi. Osy, Jumabek Táshenev týraly kitaptyń jazylýyna sebepker bolyp ediń degen turǵyda, júrekjardy qoltańbasy bar (Kitap Almatyda qalǵan, qudai qalasa, keiinirek naqtylap, sózbe-sóz keltiremin.) Yqylasyna raqmet. Alaida, Batys álemde mundai iltipatty sóz kitaptyń óz ishinde – alǵysóz, ne basqa bir retimen aitylar edi. Ýaqasy joq. Biz ózimiz úshin emes, Alash jurtynyń asqaq rýhy úshin, rasynda da shynjyrda ótken jolbarys, biraq buǵaýǵa túserden buryn ólsheýsiz erlik jasap, óz esimin qazaq tarihynda máńgilikke qaldyrǵan Jumabek Táshenev úshin, bilip turǵan, qolynan kelip turǵan azamatqa azǵana qozǵaý saldyq. Bálkim, biz aitpai-aq, ýaqyt oza kele báribir jazar edi. Ol jazbasa, on, jiyrma jyl, aqyr túbinde basqalar kótermek. Alaida, búginde jalpy jurt erligin moiyndap, jappai tanyǵan Jumabek Táshenevti týǵan halqyna qaitarý joryǵynda birinshi oryn – Kárishal Asanovqa tiesili dep, atap aitýǵa kerek.
21–22.IV.2018,
Silver Spriń, Merilend, AQSh
Materialdy kóshirip jariialaý úshin redaktsiianyń nemese avtordyń jazbasha, aýyzsha ruqsaty qajet jáne «Ádebiet portalyna» gipersilteme berilýi tiis. Avtorlyq quqyq saqtalmaǵan jaǵdaida QR Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly zańymen qorǵalady. El. poshta: Adebiportal@gmail.com 8 (7172) 79 82 06 (ishki – 112) © adebiportal.kz
https://adebiportal.kz/kz/news/view/23472?fbclid=IwAR08nMQLKW4aaSMCMAEqEej9ofczCuRlA5jOCwjTIkjtoLXmWqj_wZo2TqU
Materialdy kóshirip jariialaý úshin redaktsiianyń nemese avtordyń jazbasha, aýyzsha ruqsaty qajet jáne «Ádebiet portalyna» gipersilteme berilýi tiis. Avtorlyq quqyq saqtalmaǵan jaǵdaida QR Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly zańymen qorǵalady. El. poshta: Adebiportal@gmail.com 8 (7172) 79 82 06 (ishki – 112) © adebiportal.kz
https://adebiportal.kz/kz/news/view/23472?fbclid=IwAR08nMQLKW4aaSMCMAEqEej9ofczCuRlA5jOCwjTIkjtoLXmWqj_wZo2TqU
