2018 j. qańtar–shilde ailarynyń qorytyndysy boiynsha JIÓ ósimi 4%-dy qurady. 2018 jylǵy 7 aidaǵy áleýmettik-ekonomikalyq damý men respýblikalyq biýdjettiń atqarylýynyń qorytyndylary týraly QR Premer-Ministri B. Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda ulttyq ekonomika ministri T. Súleimenov, qarjy ministri B. Sultanov jáne Ulttyq bank tóraǵasynyń birinshi orynbasary O. Smoliakov baiandady, dep habarlaidy "Ult aqparat" Úkimet basshysynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Timýr Súleimenov ekonomikanyń ósýine infliatsiialyq qysymnyń tómendeýi, joǵary investitsiialyq belsendilik jáne ekonomikanyń negizgi salalarynda oń qarqynnyń saqtalýy negizgi serpin bergenin aitty.
Infliatsiia eń tómengi úsh jyldyq deńgeide saqtalýda. Jyl basynan beri ol 2,7% qurady, bul rette jyldyq infliatsiia – 5,9%.
1 tamyzdaǵy jaǵdai boiynsha eldiń halyqaralyq qory $87,7 mlrd qurady, onyń ishinde Ulttyq qordyń aktivteri — $56,8 mlrd, altyn valiýtalyq qorlar — $30,9 mlrd qurady.
Ónerkásiptik óndiris 5,1%-ǵa ulǵaidy. Ónerkásip belsendiliginiń ósimine eń kóp úlesti óndirý salalary qosty. Taý-ken óndirý ónerkásibiniń shyǵarylymy 5,4%-ǵa ósti. Munaidy (6,1%), gazdy (6,4%) jáne temir kenin (7,4%) óndirý boiynsha salalalar qozǵaýshy kúsh boldy.
Óńdeý ónerkásibiniń ósý serpini 4,9% deńgeiinde tirkeldi. Óńdeý salalarynyń bólinisinde eń joǵarǵy ósimdi mashina jasaý salasy kórsetip tur. Osy saladaǵy shyǵarylym 16% qurady. Ósim barynsha kúrdeli óndiristik quramdaýyshtary bar salalardyń esebinen qamtamasyz etildi. Bul avtokólik jasaý (58,5%), elektr jabdyqtaryn óndirý (47,2%) jáne elektrondyq, optikalyq ónimder (45,7%) óndirisi.
Himiia ónerkásibinde (10,9%), munai óńdeýde (4,4%), metallýrgiiada (3,6%) jáne qaǵaz ónimderi óndirisinde (10,1%) ornyqty ósim jalǵasýda.
Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń shyǵarylymy 3,5%-ǵa ulǵaidy. Kórsetiletin qyzmetter salasynyń ósýi 3,8%-dy qurady. Kórsetiletin qyzmetter segmentine infliatsiianyń baiaýlaýy men ekonomikanyń naqty sektoryndaǵy joǵary iskerlik belsendilik oń áserin tigizýde. Tómen infliatsiia aiasynda saýda ótken aiǵa qaraǵanda 6,1%-ǵa deiin ulǵaidy. Bul rette, óndiristik belsendilik kóliktiń 4,9% ósim dengeiinde saqtalýyna yqpal etedi.
«Negizgi kapitalǵa salynatyn investitsiialar keńeiýde. Olar 23,7%-ǵa ósti. Investitsiialardyń eń úlken ósimi — 32,7% ónerkásip salasynda tirkelgen. Bul Shymkent munai óńdeý zaýytyn jańǵyrtýǵa jáne Teńiz ken ornynda bolashaq keńeitý jobasyn iske asyrýǵa bailanysty. Jalpy tikelei sheteldik investitsiialardyń $6,7 mlrd tartyldy. Bul 2017 jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 24,4% joǵary», — dedi T. Súleimenov.
Eksport kólemi 21,8%-ǵa, import — 7,8% ósti. Eksporttyń importtan edáýir ósýi tólem balansynyń aǵymdaǵy shotynyń tapshylyǵyn tómendetýge negiz boldy. Ol eki esege $1,4 mlrd deiin qysqardy.
Ulttyq ekonomika ministriniń aitýynsha, joǵary óndiristik belsendilik eńbek naryǵynyń kórsetkishterine jaǵymdy áser etti. Osy jyldyń basynan beri 297,1 myń adam jumysqa ornalastyryldy. Jumyssyzdyq deńgeii 4,9% qurady.
«Jalaqy bir qalypty qarqynmen ósýde. Biyl qańtar–shilde ailarynda ortasha ailyq jalaqy 157,7 myń teńgeni qurady jáne naqty máninde 2,3% ósti. Osy jyldyń qańtar–maýsym ailarynda naqty aqshalai kirister 1% ósti», — dep túiindedi ulttyq ekonomika ministri.
Ulttyq bank tóraǵasynyń birinshi orynbasary Oleg Smoliakov 2018 jylǵy 1 shildedegi jaǵdai boiynsha zańdy jáne jeke tulǵalardyń depozitteri ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 0,2%-ǵa ulǵaiyp, 17,8 trln teńgeni quraǵanyn jetkizdi. Ekinshi deńgeili bankter bergen nesieler 1 shildedegi jaǵdai boiynsha 1%-ǵa ósken (12,8 trln tg deiin).
Aldyn ala berilgen derekter boiynsha, 2018 jyldyń qańtar–mamyr ailarynda syrtqy saýda ainalymy $35,6 mlrd qurady jáne 2017 jylǵy tiisti kezeńmen salystyrǵanda 18%-ǵa ósti, onyń ishinde eksport — $23,3 mlrd (22,3% -ǵa ósti), import — $12,3 mlrd (10,7%-ǵa artyq) artty.
O. Smoliakovtyń aitýynsha, shilde aiynda «7–20–25» prezidenttik baǵdarlamasy oidaǵydai iske qosyldy. Qazirdiń ózinde 1330 ótinim kelip tústi, 6 mlrd teńgeden astam somaǵa nesie berildi.
Qarjy ministri Baqyt Sultanov respýblikalyq biýdjettiń atqarylýy týraly baiandady. Máselen, osy jyldyń jeti aiynyń qorytyndysy boiynsha memlekettik biýdjettiń negizgi parametrleri ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda jaqsy oryndaldy.
Túsim 6,264 trln teńgeni nemese esepti kezeń josparynyń 101,9% qurady. Shyǵyndar 6,466 trln tg nemese 98% oryndaldy. Memlekettik biýdjet tapshylyǵy 203 mlrd tg somasynda qalyptasty. Bul jospardan eki esege tómen.
Memlekettik biýdjetke 4,351 trln teńge kirister (transfertterdi esepke alýsyz) tústi nemese jospardyń 104,4%. Respýblikalyq biýdjet kiristeri 104,2%-ǵa oryndalyp, biýdjetke 3053 mlrd teńge tústi. Ótken jyldyń osyndai kezeńimen salystyrǵanda ósý qarqyny 116,2%-dy qurady.
Bir jyl burynǵy kezeńmen salystyrǵanda biýdjetke salyqtar 432 mlrd teńgege artyǵymen tústi. Mundai ósim negizinen qosylǵan qun salyǵy — 207 mlrd teńge, eksporttyq keden bajy — 107 mlrd teńge esebinen qamtamasyz etildi.
Aldaǵy kezeńge arnalǵan birinshi kezekti mindetter qatarynda B. Sultanov «Kirister jinalymyn arttyrý» jobasynyń maqsatty kórsetkishterine qol jetkizýdi jáne onyń teńgerimdi oryndalýy úshin biýdjettiń kirister men shyǵystar bóligine monitoring jasaýdy atady.
Máseleni qaraý barysynda Túrkistan oblysynyń ákimi J. Túimebaev, Pavlodar oblysynyń ákimi B. Baqaýov, Atyraý oblysynyń ákimi N. Noǵaev, Astana q. ákimi Á. Isekeshev, Shymkent q. ákimi Ǵ. Ábdirahymov, sondai-aq Qyzylorda oblysy ákiminiń orynbasary Q. Ysqaqov óńirlerdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýy týraly baiandady.
.jpeg)