Qazir "at shyǵarý" deimiz be, "ataq shyǵarý" degen jón be - anyǵyn ózderińiz aitarsyzdar, telejýrnalistikada efir jaǵalap júrgen qyz-jigitter sol jolda alýan túrli amal-ailaǵa baratyn bolǵan. Máselen, bireýler suhbatqa shaqyrǵan qonaǵyna qisynsyz suraq qoiyp jatsa, kelesi bireýi stýdiiada urys-keris jasap álek bolady. Taǵy bireýler etek pen belden tómengi anaiy suraqqa áýes. Bizdiń suhbatqa shaqyrǵan qonaǵymyz da efirden bólek, óziniń ǵalamtordaǵy kanalyn ashyp, oǵan shaqyrǵan qonaǵyna turpaiy saýal qoiyp júr. Asylynda, telearna arqyly ózi de biraz jurtqa tanylǵan jigit. Degenmen oǵan osyndai dúnie ne úshin qajet boldy? Ony tómendegi suhbattan bile alasyz.
Jas qazaq: Aman, búgingi kezdesýimizdiń sebebin jaqsy bilesiń. Jýrnalistika salasynda jumys istegenińe 5-6 jyl boldy. Óziń jaiynda osyǵan deiin tek jaqsy pikir estigen edik. Biraq sońǵy ýaqyttary baǵdarlamańa kelgen qonaqqa anaiy suraq qoiyp, qisynsyz áreketke baryp júrsiń. Ony otandyq bir telearnada júrgizetin «Keshki kezdesý» dep atalatyn baǵdarlamańda bastadyń. Elimizge belgili azamattardy stýdiia qonaqqa shaqyryp, sharap usynasyń. Ol áreketiń áleýmettik jelide qyzý talqylandy. Osyǵan qatysty ózińnin kózqarasyń qalai? Álde osylaisha efirge erkindik ákelgiń keldi me?
Aman Tasyǵan: Iá, muny erkindik degenim durys bolar. Biraq erkindik pen essizdikti shatastyryp almaýymyz kerek. Erkindiktiń belgili bir mólsherdegi shekarasy bolady. Mysaly telearnadaǵy betpe-bet suhbatta daiyndalǵan suraqqa, daiyn jaýap beriledi. Kelgen qonaq tolyq ashylmaidy. Siz ekeýmiz qazir kúndelikti ómirdegidei áńgimelesip otyrmyz. Al telearnadaǵy 1 saǵattyq baǵdarlama júrgizgen ýaqytymda ótip jatqan ómirimizdiń ishine kiredi emes pe? Sol sebepti bireýdiń, iaǵni minsizdiń rólin oinaǵym kelmeidi. Ómirde qandaimyn, efirde de solai qalǵanymdy qalaimyn.
Jas qazaq: Koniakty efirde nasihattaýdyń qajeti qansha?
Aman Tasyǵan: Stýdiiaǵa kelgen qonaqtarymyz ómirde koniak ishedi, temeki tartady. Efirdegi jaǵdai da ómirinen bir sáttik úzindi. Biz eshqashan búginge deiin aýzyna araq alyp kórmegen adamǵa araq usynǵan joqpyz. Eger múldem ishpeitin adamǵa koniak usynsam, onda barlyǵyńyz meni jazalasańyzdar bolatyn edi. Ishetin adam jarnamasyz da ishedi. Al men ómirimde araqty aýyzǵa almaǵan adammyn. Biraq maǵan myń jerden jarnamalap jatsa da, ishpeimin. Mine, sol siiaqty dúnie bul.
Jas qazaq: Jaqsy, túsinikti. Degenmen sen efirge shaqyratyn qonaqtarǵa qarap boi túzeitin jastar kóp. Ol jaǵyn oilamadyń ba?
Aman Tasyǵan: Mysaly Meirambek Besbaev jaiynda kez kelgen adam óziniń sanasyna keremet sýret salady. Ol ishpeidi, túzý júredi, ersi áreketi joq degen siiaqty. Kúnderdiń bir kúninde onyń shynaiy bet-beinesin kórgen kezde, kórermenniń sanasynda úlken bir tóńkeris bolady. Qabyldai almai qalady. Mysaly Tóreǵali sodan taiaǵyn jedi. Ómirde ol basqa adam. Al sahnada, kórermenniń kózinde múldem basqa bolyp qalyptasqan. Shynaiy bet-beinesin kórgen kezde áleýmettik jelidegiler qabyldai almady. Biz ókinishke qarai, sen ekeýmiz otyrǵan ústeldiń tabiǵi aǵashtan jasalǵanyn qabyldai almaimyz. Ony ormannyń ishindegi kádimgi aǵash ekenin aitsa, «Óńdelgen, ádemi, basqasha ǵoi. Bul qalai jái ǵana aǵashtan jasalady» dep senbei jatamyz. Ádemilikti, jasandylyqty qatty nasihattap jiberemiz. Osynyń kesirinen kei kezde shynaiy syrlasatyn adam tappai qalamyz. Jasandylyq jailap ketti. Meniń oiymsha, kez kelgen dúnie erkindikte damidy. Biz ata-ana retinde balanyń múmkindigin shekteimiz. Tipti keregede turǵan qaǵazdy jyrtýǵa ruqsat bermeimiz.
Jas qazaq: Erkindik dep júrip esirip ketpeimiz be? Qazir sol erkindiktiń «jemisi» Baizakovalar emes pe?
Aman Tasyǵan: Teńizdiń túbinde ómir súretin balyqtar bar. Bir qyzyǵy, olar teńizdiń betine shyqqan kezde birden «atylady». Sol siiaqty biz qoǵamdy, balany tunshyqtyrǵan saiyn bolashaqta oqýǵa túsip Amerikaǵa barar bolsa, «atylatyny» anyq. Aýyldan kelgen qyzdardyń da Almatyǵa kelip túrli qylyq shyǵaratynyn jaqsy bilemiz. Mysaly - Aijan Baizaqova. Ol tipten «jarylǵan» adam. Óziniń bir suhbatynda oǵan nazardyń jetispegenin aitypty.
Jas qazaq: Búginde bir-biriniń betine shai shashyp, sensatsiia qýalaityn joba qaptap ketti. Dese de stýdiiadan shyqqan soń, rahmet aityp tarqasyp jatady. Sondaǵy ekeýiniń kózdegen maqsaty – reiting. Óziń de sońǵy ýaqyttary Youtube jelisinde TalkLike jobasyn qolǵa aldyń. Ol jerde belden tómen áńgime jii aitylady. Bul ne sonda? Amannyń ataq qýalaýdaǵy amaly ma?!
Aman Tasyǵan: Bul - strategiialyq, maqsatty túrde jasalyp otyrǵan qadam. Ókinishke qarai, bizdiń áriptesterimiz kei kezde sońyna jetpei baibalam salady. Mysaly bir juldyzdyń ǵalamtorda, áleýmettik jelide jazǵanyn keremet jańalyq etip shyǵarady. Jýrnalister úshin ol uiat. Al meniń belden tómen suraq qoiatyn suhbatymnyń ózindik syry bar. Osy jerde «Qalaýlym» baǵdarlamasyna qatysty bir ǵana nárse aita alamyn. Onyń dál osyndai reitingke ie bolýyna telearna basshylary tikelei kináli. Sebebi, 2000 jyldary siz ekeýmiz bala bolyp júrgende jastardyń ózi qatysa alatyn, oiyn aita alatyn kóptegen baǵdarlama boldy. Atap aitar bolsam, «Myń bir maqal», «XXI ǵasyr kóshbasshysy», «Azamat» pikirtalas klýby, «Altyn saqa» intellektýaldyq oiyny. Al qazir she? Jastarǵa arnalǵan «Qalaýlymnan» basqa qandai baǵdarlama bar? Sizde naqtylap aita almaisyz. Óitkeni eleń etkizerligi joq. Qalaýlymnyń dál osylai kórermenniń qyzyǵýshylyǵyna ilikkendiginiń birinshi máselesi – osy. Basqa arnalarda onyń ornyn almastyratyn baǵdarlama bolmai tur. Jastardy biz qoǵamnan syryp tastadyq. Latyn álipbii dep júrmiz. Al sony qoldanatyn kim? Árine jastar. Biraq biz nege úlkenderdiń ǵana pikirimen sanasamyz? Onyń negizgi qoldanýshysy biz ǵoi. Ózbek fýtbol quramasy Reseidegi biylǵy ótetin álemdik chempionatqa barǵanynda, óte jaqsy bolar edi. Sol kezde «Qazaq fýtboly» oilanar edi. Óitkeni biz ózimizdi ózbekpen salystyramyz. Túriktiń prodiýsseri osyndai baǵdarlama jasap jatsa, bárimiz oilanýymyz kerek.
Jas qazaq: «Qalaýlym» máselesi túsinikti. Sol baǵdarlamanyń «erkesine» ainalǵan Zamira týraly suraǵym kelip tur. Baǵdarlamańa qutty qonaq retinde shaqyryp, túrli suraq qoidyń. Arasynda anaiysy da bar. Muny qalai túsinsek bolady?
Aman Tasyǵan: Men «Qazaq radiosynda» 3,5 jyl «Kisilik kelbeti» degen baǵdarlama jasadym. Tuńǵyshbai Ál Tarazi, Sábit Dosanov aǵalarymyz habarǵa keldi. Qanshama baǵdarlama jasalǵanymen negizgi maqsatyna jetken joq. Nysanaǵa dóp timedi. Kóptegen qazaqtyń ádebietine, mádenietine, ónerine eńbegi sińgen adamdardyń ádemi áńgimesin tyńdarmanǵa, onyń ishinde jastarǵa jetkizemin dep oiladym. Biraq men jetkize almadym. Bul óte ókinishti. Sol sebepten ótken jyly sońǵy baǵdarlamaǵa Roza Qýanyshqyzyn shaqyrtyp, radiodaǵy baǵdarlamany sanaly túrde japtym. Sony internetke alyp keldim. TalkLike dep atalady. Men suhbatymdy Qabdesh aǵadan bastasam bolar edi. Ǵajap suraq qoiyp, keremet, kórkem jaýap alar edim. Desek te ony az adam kóretin bolady. Óitkeni qazirgi kórermenniń qalaýy basqa. Osydan eki kún buryn Tuńǵyshbai aǵanyń suhbaty shyqty. Biraq baǵdarlamany Zamiradan bastamaǵanda ony eshkim kórmeitin edi. Sanaly túrde qurbandyqqa bardym. Qoǵamnyń maǵan degen kózqarasynyń ózgeretinin jaqsy bildim. Biraq maqsatyma jettim.
Jas qazaq: Maqsatyńa belden tómen suraq qoiý arqyly jettiń be?
Aman Tasyǵan: Keshirińiz, sonda siz Zamiraǵa budan ózge qandai suraq qoiasyz? Saiasi-ekonomikalyq mańyzy bar suraq qoiasyz ba? Álde «Arshavinmen qushaqtasty» dep basy daýǵa qalǵan Olga Semenovadan elimizdiń áleýmettik, ekonomikalyq jaǵdaiy, ádebieti, mádenieti, ulttyq qundylyǵy týraly suraimyn ba?
Jas qazaq: Iaǵni Aman Tasyǵan ózi shaqyrǵan qonaqtyń deńgeiine túsýge daiyn boldy ǵoi?
Aman Tasyǵan: Iá, sanaly túrde daiynmyn. Mysaly men óner maitalmandaryna, Tuńǵyshbai aǵaǵa dál sondai belden tómen suraq qoisam, ol kezde meni tabanǵa salyp, taptaýǵa da bolady. Biraq men olai jasap jatqanym joq. Eki qazaqtyń durys áńgimesin jetkizý úshin, úshinshisine Zamiradai adamdy shaqyrýǵa týra kelip tur. Qazir óte jaqsy habar kóp. «Parasat maidany», «Qareket». Biraq osylardyń ózin «Qalaýlym» basyp ozdy. Degenmen reiting ádiletti ótip jatyr dep te aita almaimyn. Mysaly «Keshki kezdesýge» 400-ge jýyq baǵdarlama túsirdik. Óte jaqsy habar kóp boldy. Qyzyqty bolsa da, eshkim úndemei keldi. Al Asanáli aǵamen «koniak ishtiń» — dep talaǵan jamaǵat aiaq astynan kóbeidi. Saýatty dúnie jasaǵyń keledi. Dese de ony qoǵam qabyldamaityn bolyp ketti. Jurtqa «Nege Zamiramen suhbattastyń?» degen qyzyq bolyp tur.
Jas qazaq: Ókinishti jaǵdai!
Suhbattasqan – Eldos Ómirzaq
