قازٸر "ات شىعارۋ" دەيمٸز بە, "اتاق شىعارۋ" دەگەن جٶن بە - انىعىن ٶزدەرٸڭٸز ايتارسىزدار, تەلەجۋرناليستيكادا ەفير جاعالاپ جٷرگەن قىز-جٸگٸتتەر سول جولدا الۋان تٷرلٸ امال-ايلاعا باراتىن بولعان. مەسەلەن, بٸرەۋلەر سۇحباتقا شاقىرعان قوناعىنا قيسىنسىز سۇراق قويىپ جاتسا, كەلەسٸ بٸرەۋٸ ستۋدييادا ۇرىس-كەرٸس جاساپ ەلەك بولادى. تاعى بٸرەۋلەر ەتەك پەن بەلدەن تٶمەنگٸ انايى سۇراققا ەۋەس. بٸزدٸڭ سۇحباتقا شاقىرعان قوناعىمىز دا ەفيردەن بٶلەك, ٶزٸنٸڭ عالامتورداعى كانالىن اشىپ, وعان شاقىرعان قوناعىنا تۇرپايى ساۋال قويىپ جٷر. اسىلىندا, تەلەارنا ارقىلى ٶزٸ دە بٸراز جۇرتقا تانىلعان جٸگٸت. دەگەنمەن وعان وسىنداي دٷنيە نە ٷشٸن قاجەت بولدى? ونى تٶمەندەگٸ سۇحباتتان بٸلە الاسىز.
جاس قازاق: امان, بٷگٸنگٸ كەزدەسۋٸمٸزدٸڭ سەبەبٸن جاقسى بٸلەسٸڭ. جۋرناليستيكا سالاسىندا جۇمىس ٸستەگەنٸڭە 5-6 جىل بولدى. ٶزٸڭ جايىندا وسىعان دەيٸن تەك جاقسى پٸكٸر ەستٸگەن ەدٸك. بٸراق سوڭعى ۋاقىتتارى باعدارلاماڭا كەلگەن قوناققا انايى سۇراق قويىپ, قيسىنسىز ەرەكەتكە بارىپ جٷرسٸڭ. ونى وتاندىق بٸر تەلەارنادا جٷرگٸزەتٸن «كەشكٸ كەزدەسۋ» دەپ اتالاتىن باعدارلاماڭدا باستادىڭ. ەلٸمٸزگە بەلگٸلٸ ازاماتتاردى ستۋدييا قوناققا شاقىرىپ, شاراپ ۇسىناسىڭ. ول ەرەكەتٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە قىزۋ تالقىلاندى. وسىعان قاتىستى ٶزٸڭنٸن كٶزقاراسىڭ قالاي? ەلدە وسىلايشا ەفيرگە ەركٸندٸك ەكەلگٸڭ كەلدٸ مە?
امان تاسىعان: يە, مۇنى ەركٸندٸك دەگەنٸم دۇرىس بولار. بٸراق ەركٸندٸك پەن ەسسٸزدٸكتٸ شاتاستىرىپ الماۋىمىز كەرەك. ەركٸندٸكتٸڭ بەلگٸلٸ بٸر مٶلشەردەگٸ شەكاراسى بولادى. مىسالى تەلەارناداعى بەتپە-بەت سۇحباتتا دايىندالعان سۇراققا, دايىن جاۋاپ بەرٸلەدٸ. كەلگەن قوناق تولىق اشىلمايدى. سٸز ەكەۋمٸز قازٸر كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەگٸدەي ەڭگٸمەلەسٸپ وتىرمىز. ال تەلەارناداعى 1 ساعاتتىق باعدارلاما جٷرگٸزگەن ۋاقىتىمدا ٶتٸپ جاتقان ٶمٸرٸمٸزدٸڭ ٸشٸنە كٸرەدٸ ەمەس پە? سول سەبەپتٸ بٸرەۋدٸڭ, ياعني مٸنسٸزدٸڭ رٶلٸن ويناعىم كەلمەيدٸ. ٶمٸردە قاندايمىن, ەفيردە دە سولاي قالعانىمدى قالايمىن.
جاس قازاق: كونياكتى ەفيردە ناسيحاتتاۋدىڭ قاجەتٸ قانشا?
امان تاسىعان: ستۋديياعا كەلگەن قوناقتارىمىز ٶمٸردە كونياك ٸشەدٸ, تەمەكٸ تارتادى. ەفيردەگٸ جاعداي دا ٶمٸرٸنەن بٸر سەتتٸك ٷزٸندٸ. بٸز ەشقاشان بٷگٸنگە دەيٸن اۋزىنا اراق الىپ كٶرمەگەن ادامعا اراق ۇسىنعان جوقپىز. ەگەر مٷلدەم ٸشپەيتٸن ادامعا كونياك ۇسىنسام, وندا بارلىعىڭىز مەنٸ جازالاساڭىزدار بولاتىن ەدٸ. ٸشەتٸن ادام جارناماسىز دا ٸشەدٸ. ال مەن ٶمٸرٸمدە اراقتى اۋىزعا الماعان اداممىن. بٸراق ماعان مىڭ جەردەن جارنامالاپ جاتسا دا, ٸشپەيمٸن. مٸنە, سول سيياقتى دٷنيە بۇل.
جاس قازاق: جاقسى, تٷسٸنٸكتٸ. دەگەنمەن سەن ەفيرگە شاقىراتىن قوناقتارعا قاراپ بوي تٷزەيتٸن جاستار كٶپ. ول جاعىن ويلامادىڭ با?
امان تاسىعان: مىسالى مەيرامبەك بەسباەۆ جايىندا كەز كەلگەن ادام ٶزٸنٸڭ ساناسىنا كەرەمەت سۋرەت سالادى. ول ٸشپەيدٸ, تٷزۋ جٷرەدٸ, ەرسٸ ەرەكەتٸ جوق دەگەن سيياقتى. كٷندەردٸڭ بٸر كٷنٸندە ونىڭ شىنايى بەت-بەينەسٸن كٶرگەن كەزدە, كٶرەرمەننٸڭ ساناسىندا ٷلكەن بٸر تٶڭكەرٸس بولادى. قابىلداي الماي قالادى. مىسالى تٶرەعالي سودان تاياعىن جەدٸ. ٶمٸردە ول باسقا ادام. ال ساحنادا, كٶرەرمەننٸڭ كٶزٸندە مٷلدەم باسقا بولىپ قالىپتاسقان. شىنايى بەت-بەينەسٸن كٶرگەن كەزدە ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸلەر قابىلداي المادى. بٸز ٶكٸنٸشكە قاراي, سەن ەكەۋمٸز وتىرعان ٷستەلدٸڭ تابيعي اعاشتان جاسالعانىن قابىلداي المايمىز. ونى ورماننىڭ ٸشٸندەگٸ كەدٸمگٸ اعاش ەكەنٸن ايتسا, «ٶڭدەلگەن, ەدەمٸ, باسقاشا عوي. بۇل قالاي جەي عانا اعاشتان جاسالادى» دەپ سەنبەي جاتامىز. ەدەمٸلٸكتٸ, جاساندىلىقتى قاتتى ناسيحاتتاپ جٸبەرەمٸز. وسىنىڭ كەسٸرٸنەن كەي كەزدە شىنايى سىرلاساتىن ادام تاپپاي قالامىز. جاساندىلىق جايلاپ كەتتٸ. مەنٸڭ ويىمشا, كەز كەلگەن دٷنيە ەركٸندٸكتە داميدى. بٸز اتا-انا رەتٸندە بالانىڭ مٷمكٸندٸگٸن شەكتەيمٸز. تٸپتٸ كەرەگەدە تۇرعان قاعازدى جىرتۋعا رۇقسات بەرمەيمٸز.
جاس قازاق: ەركٸندٸك دەپ جٷرٸپ ەسٸرٸپ كەتپەيمٸز بە? قازٸر سول ەركٸندٸكتٸڭ «جەمٸسٸ» بايزاكوۆالار ەمەس پە?
امان تاسىعان: تەڭٸزدٸڭ تٷبٸندە ٶمٸر سٷرەتٸن بالىقتار بار. بٸر قىزىعى, ولار تەڭٸزدٸڭ بەتٸنە شىققان كەزدە بٸردەن «اتىلادى». سول سيياقتى بٸز قوعامدى, بالانى تۇنشىقتىرعان سايىن بولاشاقتا وقۋعا تٷسٸپ امەريكاعا بارار بولسا, «اتىلاتىنى» انىق. اۋىلدان كەلگەن قىزداردىڭ دا الماتىعا كەلٸپ تٷرلٸ قىلىق شىعاراتىنىن جاقسى بٸلەمٸز. مىسالى - ايجان بايزاقوۆا. ول تٸپتەن «جارىلعان» ادام. ٶزٸنٸڭ بٸر سۇحباتىندا وعان نازاردىڭ جەتٸسپەگەنٸن ايتىپتى.
جاس قازاق: بٷگٸندە بٸر-بٸرٸنٸڭ بەتٸنە شاي شاشىپ, سەنساتسييا قۋالايتىن جوبا قاپتاپ كەتتٸ. دەسە دە ستۋدييادان شىققان سوڭ, راحمەت ايتىپ تارقاسىپ جاتادى. سونداعى ەكەۋٸنٸڭ كٶزدەگەن ماقساتى – رەيتينگ. ٶزٸڭ دە سوڭعى ۋاقىتتارى Youtube جەلٸسٸندە TalkLike جوباسىن قولعا الدىڭ. ول جەردە بەلدەن تٶمەن ەڭگٸمە جيٸ ايتىلادى. بۇل نە سوندا? اماننىڭ اتاق قۋالاۋداعى امالى ما?!
امان تاسىعان: بۇل - ستراتەگييالىق, ماقساتتى تٷردە جاسالىپ وتىرعان قادام. ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸزدٸڭ ەرٸپتەستەرٸمٸز كەي كەزدە سوڭىنا جەتپەي بايبالام سالادى. مىسالى بٸر جۇلدىزدىڭ عالامتوردا, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جازعانىن كەرەمەت جاڭالىق ەتٸپ شىعارادى. جۋرناليستەر ٷشٸن ول ۇيات. ال مەنٸڭ بەلدەن تٶمەن سۇراق قوياتىن سۇحباتىمنىڭ ٶزٸندٸك سىرى بار. وسى جەردە «قالاۋلىم» باعدارلاماسىنا قاتىستى بٸر عانا نەرسە ايتا الامىن. ونىڭ دەل وسىنداي رەيتينگكە يە بولۋىنا تەلەارنا باسشىلارى تٸكەلەي كٸنەلٸ. سەبەبٸ, 2000 جىلدارى سٸز ەكەۋمٸز بالا بولىپ جٷرگەندە جاستاردىڭ ٶزٸ قاتىسا الاتىن, ويىن ايتا الاتىن كٶپتەگەن باعدارلاما بولدى. اتاپ ايتار بولسام, «مىڭ بٸر ماقال», «XXI عاسىر كٶشباسشىسى», «ازامات» پٸكٸرتالاس كلۋبى, «التىن ساقا» ينتەللەكتۋالدىق ويىنى. ال قازٸر شە? جاستارعا ارنالعان «قالاۋلىمنان» باسقا قانداي باعدارلاما بار? سٸزدە ناقتىلاپ ايتا المايسىز. ٶيتكەنٸ ەلەڭ ەتكٸزەرلٸگٸ جوق. قالاۋلىمنىڭ دەل وسىلاي كٶرەرمەننٸڭ قىزىعۋشىلىعىنا ٸلٸككەندٸگٸنٸڭ بٸرٸنشٸ مەسەلەسٸ – وسى. باسقا ارنالاردا ونىڭ ورنىن الماستىراتىن باعدارلاما بولماي تۇر. جاستاردى بٸز قوعامنان سىرىپ تاستادىق. لاتىن ەلٸپبيٸ دەپ جٷرمٸز. ال سونى قولداناتىن كٸم? ەرينە جاستار. بٸراق بٸز نەگە ٷلكەندەردٸڭ عانا پٸكٸرٸمەن ساناسامىز? ونىڭ نەگٸزگٸ قولدانۋشىسى بٸز عوي. ٶزبەك فۋتبول قۇراماسى رەسەيدەگٸ بيىلعى ٶتەتٸن ەلەمدٸك چەمپيوناتقا بارعانىندا, ٶتە جاقسى بولار ەدٸ. سول كەزدە «قازاق فۋتبولى» ويلانار ەدٸ. ٶيتكەنٸ بٸز ٶزٸمٸزدٸ ٶزبەكپەن سالىستىرامىز. تٷرٸكتٸڭ پروديۋسسەرٸ وسىنداي باعدارلاما جاساپ جاتسا, بەرٸمٸز ويلانۋىمىز كەرەك.
جاس قازاق: «قالاۋلىم» مەسەلەسٸ تٷسٸنٸكتٸ. سول باعدارلامانىڭ «ەركەسٸنە» اينالعان زاميرا تۋرالى سۇراعىم كەلٸپ تۇر. باعدارلاماڭا قۇتتى قوناق رەتٸندە شاقىرىپ, تٷرلٸ سۇراق قويدىڭ. اراسىندا انايىسى دا بار. مۇنى قالاي تٷسٸنسەك بولادى?
امان تاسىعان: مەن «قازاق راديوسىندا» 3,5 جىل «كٸسٸلٸك كەلبەتٸ» دەگەن باعدارلاما جاسادىم. تۇڭعىشباي ەل تارازي, سەبيت دوسانوۆ اعالارىمىز حابارعا كەلدٸ. قانشاما باعدارلاما جاسالعانىمەن نەگٸزگٸ ماقساتىنا جەتكەن جوق. نىساناعا دٶپ تيمەدٸ. كٶپتەگەن قازاقتىڭ ەدەبيەتٸنە, مەدەنيەتٸنە, ٶنەرٸنە ەڭبەگٸ سٸڭگەن ادامداردىڭ ەدەمٸ ەڭگٸمەسٸن تىڭدارمانعا, ونىڭ ٸشٸندە جاستارعا جەتكٸزەمٸن دەپ ويلادىم. بٸراق مەن جەتكٸزە المادىم. بۇل ٶتە ٶكٸنٸشتٸ. سول سەبەپتەن ٶتكەن جىلى سوڭعى باعدارلاماعا روزا قۋانىشقىزىن شاقىرتىپ, راديوداعى باعدارلامانى سانالى تٷردە جاپتىم. سونى ينتەرنەتكە الىپ كەلدٸم. TalkLike دەپ اتالادى. مەن سۇحباتىمدى قابدەش اعادان باستاسام بولار ەدٸ. عاجاپ سۇراق قويىپ, كەرەمەت, كٶركەم جاۋاپ الار ەدٸم. دەسەك تە ونى از ادام كٶرەتٸن بولادى. ٶيتكەنٸ قازٸرگٸ كٶرەرمەننٸڭ قالاۋى باسقا. وسىدان ەكٸ كٷن بۇرىن تۇڭعىشباي اعانىڭ سۇحباتى شىقتى. بٸراق باعدارلامانى زاميرادان باستاماعاندا ونى ەشكٸم كٶرمەيتٸن ەدٸ. سانالى تٷردە قۇرباندىققا باردىم. قوعامنىڭ ماعان دەگەن كٶزقاراسىنىڭ ٶزگەرەتٸنٸن جاقسى بٸلدٸم. بٸراق ماقساتىما جەتتٸم.
جاس قازاق: ماقساتىڭا بەلدەن تٶمەن سۇراق قويۋ ارقىلى جەتتٸڭ بە?
امان تاسىعان: كەشٸرٸڭٸز, سوندا سٸز زاميراعا بۇدان ٶزگە قانداي سۇراق قوياسىز? ساياسي-ەكونوميكالىق ماڭىزى بار سۇراق قوياسىز با? ەلدە «ارشاۆينمەن قۇشاقتاستى» دەپ باسى داۋعا قالعان ولگا سەمەنوۆادان ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق جاعدايى, ەدەبيەتٸ, مەدەنيەتٸ, ۇلتتىق قۇندىلىعى تۋرالى سۇرايمىن با?
جاس قازاق: ياعني امان تاسىعان ٶزٸ شاقىرعان قوناقتىڭ دەڭگەيٸنە تٷسۋگە دايىن بولدى عوي?
امان تاسىعان: يە, سانالى تٷردە دايىنمىن. مىسالى مەن ٶنەر مايتالماندارىنا, تۇڭعىشباي اعاعا دەل سونداي بەلدەن تٶمەن سۇراق قويسام, ول كەزدە مەنٸ تابانعا سالىپ, تاپتاۋعا دا بولادى. بٸراق مەن ولاي جاساپ جاتقانىم جوق. ەكٸ قازاقتىڭ دۇرىس ەڭگٸمەسٸن جەتكٸزۋ ٷشٸن, ٷشٸنشٸسٸنە زاميراداي ادامدى شاقىرۋعا تۋرا كەلٸپ تۇر. قازٸر ٶتە جاقسى حابار كٶپ. «پاراسات مايدانى», «قارەكەت». بٸراق وسىلاردىڭ ٶزٸن «قالاۋلىم» باسىپ وزدى. دەگەنمەن رەيتينگ ەدٸلەتتٸ ٶتٸپ جاتىر دەپ تە ايتا المايمىن. مىسالى «كەشكٸ كەزدەسۋگە» 400-گە جۋىق باعدارلاما تٷسٸردٸك. ٶتە جاقسى حابار كٶپ بولدى. قىزىقتى بولسا دا, ەشكٸم ٷندەمەي كەلدٸ. ال اسانەلٸ اعامەن «كونياك ٸشتٸڭ» — دەپ تالاعان جاماعات اياق استىنان كٶبەيدٸ. ساۋاتتى دٷنيە جاساعىڭ كەلەدٸ. دەسە دە ونى قوعام قابىلدامايتىن بولىپ كەتتٸ. جۇرتقا «نەگە زاميرامەن سۇحباتتاستىڭ?» دەگەن قىزىق بولىپ تۇر.
جاس قازاق: ٶكٸنٸشتٸ جاعداي!
سۇحباتتاسقان – ەلدوس ٶمٸرزاق
