Erlan Qarinniń "Jas Alashtaǵy" saiasi monologyn oqyp shyqtym.
Oqyp shyqtym da, Erlanǵa myna saýaldy qoiǵym keldi: - Táýelsizdiktiń qalyptasý tarihynda qazaq halqy ózine júktelgen jaýapkershilikti qalai atqardy? 30 jylda qazaq degen halyq memlekettiń qabyrǵasynyń qaqyraýyna jol berip kórdi me? KSRO-nyń shekpeninen shyqqan keibir elderde azamattyq soǵystar bolyp jatty. Taǵy bir elderde birneshe dúrkin tóńkeris boldy. Al bizde eń quryǵanda bir ret memlekettik tóńkeris bolyp kórdi me? Jooq! 30 jylda qazaq bárine kóndikti.
Saiasi elitanyń esepsiz bailyq jiiýyna, qazba-bailyqtyń qyzyǵyn ózgeniń kórýine, sapaly ómirge bettei almaýyna, Nazarbaevtyń týystarynyń memlekettik bilikti jaýlap alýyna, atylyp ketken arystardyń artyn qazbalamai qoia turýyna, ádiletsiz sailaýlar men adam quqyǵynyń janshylýy sekildi adam tózbes oqiǵalardyń bárine, bárine kóndi.
Memlekettiń irgesiniń berik qalanýyn erteń eshkim ótpeli bilikten suramaidy, halyqtan suraidy. Sony tereń uǵynǵandyqtan halyq ózi kemdik kórip júrse de, eldikti bárinen biik qoidy. Ainalyp keteiin, "nadan ári geosaiasatty bilmeitin" halyq osylai istei me?
Aqseleý aǵanyń myna tsitatasyn qoldanypsyń: «ulttyq ideia degen – ulttyń, memlekettiń tek búgin ǵana emes, uzaq merzim aiasynda baqytty da kemel ómir súrýin qapysyz qamtamasyz etetin tetik jáne halyqtyń ynta-jigerin oiatatyn belsendi ómir salty". Al endi myna saýalǵa jaýap bershi, dál osy júie qazaq qoǵamyn baqytty ete aldy ma? Qytaiǵa qaryzy bar, tabiǵi resýrstardyń denin qytaidyń qolyna ustatqan qazaq bolashaqta baqytty bola ma? Nege qazirgi júie kúlli halyqty ashyndyryp aldy? Ómirine razy, ádildik saltanat qurǵan qoǵamda analar ashynyp alańǵa shyǵa ma? Qýatty memleket qurý úshin qýatty halyq bolý kerek. Qurǵaq ýádemen qarny toiǵan eldiń deni Ońtústik Koreiada táshki tasyp, Batysta kempir men shaldy baǵyp, azamattyq belsendilik tanytqan jastaryń Shri-Lankanyń plantatsiialarynda qashyp júr. Baqytty qoǵam osylai júre me?
"Ultshyldyq óziniń tarihi missiiasyn oryndady" depsiń. Keshirip qoiǵyn, ulttyń aldynda ótelmegen uly paryzymyz bar. Ana tilimiz orys tilin biliktiń tórine otyrǵyzyp qoiyp, ózi esikten syǵalap áli júr. Týǵan tilin bilmeitin ári mensinbeitin urpaq áli bar. Qazaq biliginiń jiyndary áli kúnge eki tilde ótip, Jańa Jyl merekesinde Qazaq Prezidenti áli kúnge eldi eki tilde quttyqtaidy. Árkim mansuqtaǵan tarihymyzdy túgendep bitken joqpyz. Shovinistik piǵyldaǵy qaýym qasymyzda mysyqtileýlenip júr. Georgii lentasyn 9 mamyrda keýdelerine taǵyp alyp, kóshelerde kólikter sherýin ótkizgeni keshe emes pe? Dinniń túrli tarmaǵyna bólinip alyp, ózgeniń dástúrin qazaqtyń sanasyna tyqpalaǵan qaýym she? Endeshe, qaidaǵy ótelgen ulttyq missiiany aityp otyrsyń? Memleketshildik degen satyǵa ótýimiz úshin eń birinshi, ult múddesin bárinen biik qoiýmyz kerek. Ulttyq boryshy ótelmegen ult eshqashan memleketshildiktiń deńgeiine kóterile almaidy! Ultshyldyq rýhy janshylǵan ultta memleketshildik ideiasy ideologiianyń túp qazyǵy bola almaidy!
Jáne memleketshildik degenimiz bilikti qoldaý ǵana emes, el taǵdyryna alańdaý, bilikke konstrýktivti syn aitý. Oppozitsiialyq baǵyttaǵy halyqty memleketshil emes dep aiyp taǵýǵa bolmaidy! Olar da óz elin súigendikten, memleketshil bolǵandyqtan el taǵdyryna pofigizmmen qarai almaidy. Memleketshildiktiń kriteriii mansaby bar ne joq degen ólshemmen ólshenbeidi!
Qyrǵyzstan biligin memleketshildikten ada dep sógipsiń, Ýkrainany jurtqa jem boldy dep paiym jasapsyń. Bir eldiń Prezidentiniń keńesshisi retinde seniń ózge elderdiń saiasi úderisterine birjaqty baǵa berýine quqyń joq! Revoliýtsiialar legi ótip, memlekettiginen aiyrylmaǵan jáne gúldenip jatqan memleketter bar ekenin tarihtan bilesiń, sondyqtan birjaqty qalyptasqan pikirińdi qoǵamǵa tyqpalaýdyń qajet shamaly...
Erlan, azamattyq ýaiym degen bolady. Sonda, senińshe, eldiń búgingi taǵdyryna alańdap post jazǵandardyń bári halyqtyń kóńilimen oinap júrgen popýlist pe?
Bul ne mysqyl? Tek qana biliktegiler saiasatpen ainalysyp, halyq "lápbai, taqsyrlatyp" otyra berýi kerek pe? Aý, pikirler pliýralizmi qaida qaldy sonda?
Senińshe eldiń irgesiniń sógilmeýine bilik qana múddeli me? "Qyzmeti órlep mansapty bolý úshin, bilik arqyly bailyqqa jetý úshin bir kúndik saiasatpen ainalysatyndar kóbeidi" depsiń. Osy jerde bilikti synap, mansapty bolǵandar men bilik arqyly bailyq jiǵandar naqty kim? Atyn atap, túsin tústep jazsańshy. Qoǵam da bile júrsin! Bilikti synap júrgen azamattardyń talaiyn bilem, biraq solardyń mansaby biiktep, ne millioner bolyp ketkenin kózim shalmapty. Qaita olardyń birazy jumyssyz qalyp, shetel qashyp, biliktiń "qara spisogyna" engendikten jumystarynan tepershik kórip júrgenderinen habardarmyn. Beibit sherýge shyqqandardyń azamattyq quqy janshylyp, belsendiler túrmege qamalyp, tipti keibirine "ekstremist" degen aiyp taǵylyp jatyr. Anyq ádil memleketshil tulǵa bolsań, sony nege ashyq jazbaisyń? Nege qoǵamnyń ýaiymyna bir sát qulaq túrmeisiń? Obektivti nege saralamaisyń? Iá, "biz tarihta talai teperish kórip, samaidaǵy ter, tamyrdaǵy qan túgesilgenshe kúrese júrip, derbes memleket bolýǵa qol jetkizdik" Iá, "endigi álsizdikti tarih keshirmeidi?"
Biraq shynyńdy aitshy, týǵan biliginen ádiletsizdik kórip, týǵan biliginen ógeilik kórip, azamattyq rýhy aiaýsyz janshylyp, sapaly ómirge bettei almaǵan qazaq qoǵamynyń jańashyldyqqa degen umtylysyn, betburys jasaýǵa degen umtylysyn keleshek urpaq aqtap almaidy dep nyq aita alasyń ba? Al, óziniń halqyn osy kúige jetkizip, dármensiz etken búgingi júieni tarih keshire ala ma eken?
Dina Elgezektiń facebook paraqshasynan