Mektep qabyrǵasynda durys tamaqtaný mádenietin qalyptastyrý ‒ densaýlyq kepili

Mektep qabyrǵasynda durys tamaqtaný mádenietin qalyptastyrý ‒ densaýlyq kepili
Foto: gmd.live

Ult.kz-te jihankez jýrnalist Dinara Bolattyń ózge paiymy.

Elimizdiń bilim ordalarynda 1-shi qyrkúiekten bastap jańa tamaqtaný standarty engizildi. Budan bylai mektep, balabaqsha ashanalaryndaǵy taǵamnyń quramyndaǵy qant, tuz ben óńdelgen ónimderdi azaityp, qalyptasyp kele jatqan jas aǵza úshin paidaly bolatyn tutas dándi daqyldar men kókónis, jemisterdi kóbeitý ‒ maqsat. Bul degenimiz balalardyń densaýlyǵyna asa mán berý, sozylmaly aýrýlardyń aldyn alý.

Ózge elderde qalai?

Álemdik tájiribe boiynsha áýelden oqýshynyń durys tamaqtanýyna asa mán beretin elder bar. Sonyń biri Japoniia memleketi. Bul eldegi mektep ashanalary ‒ bilim berýdiń bir bóligi. Balalarǵa balabaqsha kezinen taǵamdyq tárbie (shokuiku) pánin arnaiy oqytady.


Foto: japantimes.co.jp

Sekýiký (shokuiku) — bul japondyq "tamaqtaný bilimi" tujyrymdamasy, ol tek tamaqtaný týraly bilimdi ǵana emes, sonymen qatar praktikalyq tájiribeni, mádeni murany jáne salaýatty ádetterdi damytý jáne adamdardyń fizikalyq jáne psihikalyq densaýlyǵyn jaqsartý úshin taǵamdy tańdaýǵa sanaly kózqarasty qamtidy.

Japon balalarynyń mekteptegi, úidegi az mázirinde gazdy sýsyndar men fastfýd múlde joq. Ádette balyq pen kókónisti keń qoldanady.

Odan keiin bilim berý júiesinde kósh bastap turǵan Skandinaviia elderinde, sonyń ishinde Finliandiia men Shvetsiiada durys tamaqtaný jolǵa qoiylǵan. Tipti Finliandiiada mektep oqýshylardyń tegin tamaqtanýy sonaý 1948 jyldan bastaý alǵan. Skandinaviia elderinde oqýshylar úshin vegetariandyq jáne allergikterge arnalǵan as máziri bar. Et, balyq, burshaq, jemisterden bólek ár bala óziniń densaýlyǵyna, qalaýyna orai salattardy da tańdai alady.


Foto: shuba.life

Aitsa ketsek jeńil, ári tez daiyndalatyn fastfýd taǵamdaryn kóp tutynatyn AQSh -nyń mektepterinde sońǵy on jyldyqta artyq salmaq pen semizdikke beiim oqýshylar sany artty. Sońǵy jyldary Amerika mektepteriniń tamaqtaný standartyna azyq-túlik quramyndaǵy qant pen natriidi tómendetý baǵdarlamasy iske asyp jatyr. Onyń ornyna Farm-to-School, FoodCorps sekildi baǵdarlamalar arqyly oqýshylar fermadaǵy sharýaǵa aralasatyndai nemese mektep aýlasyna baý-baqsha otyrǵyzyp, ózderi tutynatyndai múmkindik berilýde.


Foto: foodcorps.org

Farm-to-School  — AQSh-taǵy bul baǵdarlamada mektepter sút ónimderi, jemister men kókónister, jumyrtqa, bal, et jáne burshaq siiaqty jańa, jergilikti óndirilgen fermerlik ónimderdi satyp alady jáne mázirine qosady.
FoodCorps — bul balalardyń mektepterde, ásirese resýrstary shekteýli qaýymdastyqtarda paidaly tamaq pen tamaqtanýǵa qol jetkizýin qamtamasyz etý úshin jumys isteitin amerikandyq kommertsiialyq emes uiym. Uiym AmeriCorps múshelerin praktikalyq tamaqtaný sabaqtaryn ótkizetin mektepterge jiberip, mektep baqtaryn qurýǵa kómektesedi jáne balalardyń durys tamaqtaný ómir saltyn nasihattai otyryp, "fermadan mektepke" baǵdarlamalaryn júzege asyrady.

Paiym

AQSh -taǵydai oqýshylar arasynda artyq salmaq deńgeii joǵary bolmaǵanmen bizdiń balalar da gazdalǵan sýsyn men túrli qospaly taǵamdardy tutynýda belsendi edi. Jańa oqý jylynan bastap mektep ashanasynyń standarty durys tamaqtaný baǵytyna qarai ózgerip jatqany ‒ der kezinde qolǵa alynǵan qadam. Aldaǵy ýaqytta bizdiń oqýshylar da tabiǵi taza ónimniń qandai bolatynyn, qandai eńbek, bappen keletinin kórip, túrli zertteýge qatysa alatyndai aýyl sharýashylyǵymen tikelei bailanysta bolsa jaqsy bolýshy edi.

Sonymen birge ozyq elderdiń tájiribesinen úlgi alyp, balalarǵa tamaqtaný mádenietin mektep baǵdarlamasyna engizse árkim bolashaqta óz densaýlyǵyna sanaly túrde qarai alatyndai tulǵa tárbielep shyǵar edik.

Dinara Bolat