مەكتەپ قابىرعاسىندا دۇرىس تاماقتانۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ ‒ دەنساۋلىق كەپٸلٸ

فوتو: gmd.live

Ult.kz-تە جيھانكەز جۋرناليست دينارا بولاتتىڭ ٶزگە پايىمى.

ەلٸمٸزدٸڭ بٸلٸم وردالارىندا 1-شٸ قىركٷيەكتەن باستاپ جاڭا تاماقتانۋ ستاندارتى ەنگٸزٸلدٸ. بۇدان بىلاي مەكتەپ, بالاباقشا اسحانالارىنداعى تاعامنىڭ قۇرامىنداعى قانت, تۇز بەن ٶڭدەلگەن ٶنٸمدەردٸ ازايتىپ, قالىپتاسىپ كەلە جاتقان جاس اعزا ٷشٸن پايدالى بولاتىن تۇتاس دەندٸ داقىلدار مەن كٶكٶنٸس, جەمٸستەردٸ كٶبەيتۋ ‒ ماقسات. بۇل دەگەنٸمٸز بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا اسا مەن بەرۋ, سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ.

ٶزگە ەلدەردە قالاي?

ەلەمدٸك تەجٸريبە بويىنشا ەۋەلدەن وقۋشىنىڭ دۇرىس تاماقتانۋىنا اسا مەن بەرەتٸن ەلدەر بار. سونىڭ بٸرٸ ‒ جاپونييا مەملەكەتٸ. بۇل ەلدەگٸ مەكتەپ اسحانالارى ‒ بٸلٸم بەرۋدٸڭ بٸر بٶلٸگٸ. بالالارعا بالاباقشا كەزٸنەن تاعامدىق تەربيە (shokuiku) پەنٸن ارنايى وقىتادى.

فوتو: japantimes.co.jp

سەكۋيكۋ (shokuiku) — بۇل جاپوندىق "تاماقتانۋ بٸلٸمٸ" تۇجىرىمداماسى, ول تەك تاماقتانۋ تۋرالى بٸلٸمدٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار پراكتيكالىق تەجٸريبەنٸ, مەدەني مۇرانى جەنە سالاۋاتتى ەدەتتەردٸ دامىتۋ جەنە ادامداردىڭ فيزيكالىق جەنە پسيحيكالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ٷشٸن تاعامدى تاڭداۋعا سانالى كٶزقاراستى قامتيدى.

جاپون بالالارىنىڭ مەكتەپتەگٸ, ٷيدەگٸ از مەزٸرٸندە گازدى سۋسىندار مەن فاستفۋد مٷلدە جوق. ەدەتتە بالىق پەن كٶكٶنٸستٸ كەڭ قولدانادى.

ودان كەيٸن بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە كٶش باستاپ تۇرعان سكانديناۆييا ەلدەرٸندە, سونىڭ ٸشٸندە فينلياندييا مەن شۆەتسييادا دۇرىس تاماقتانۋ جولعا قويىلعان. تٸپتٸ فينلياندييادا مەكتەپ وقۋشىلاردىڭ تەگٸن تاماقتانۋى سوناۋ 1948 جىلدان باستاۋ العان. سكانديناۆييا ەلدەرٸندە وقۋشىلار ٷشٸن ۆەگەتارياندىق جەنە اللەرگيكتەرگە ارنالعان اس مەزٸرٸ بار. ەت, بالىق, بۇرشاق, جەمٸستەردەن بٶلەك ەر بالا ٶزٸنٸڭ دەنساۋلىعىنا, قالاۋىنا وراي سالاتتاردى دا تاڭداي الادى.

فوتو: shuba.life

ايتسا كەتسەك جەڭٸل, ەرٸ تەز دايىندالاتىن فاستفۋد تاعامدارىن كٶپ تۇتىناتىن اقش -نىڭ مەكتەپتەرٸندە سوڭعى ون جىلدىقتا ارتىق سالماق پەن سەمٸزدٸككە بەيٸم وقۋشىلار سانى ارتتى. سوڭعى جىلدارى امەريكا مەكتەپتەرٸنٸڭ تاماقتانۋ ستاندارتىنا ازىق-تٷلٸك قۇرامىنداعى قانت پەن ناترييدٸ تٶمەندەتۋ باعدارلاماسى ٸسكە اسىپ جاتىر. ونىڭ ورنىنا Farm-to-School, FoodCorps سەكٸلدٸ باعدارلامالار ارقىلى وقۋشىلار فەرماداعى شارۋاعا ارالاساتىنداي نەمەسە مەكتەپ اۋلاسىنا باۋ-باقشا وتىرعىزىپ, ٶزدەرٸ تۇتىناتىنداي مٷمكٸندٸك بەرٸلۋدە.

فوتو: foodcorps.org

Farm-to-School  — اقش-تاعى بۇل باعدارلامادا مەكتەپتەر سٷت ٶنٸمدەرٸ, جەمٸستەر مەن كٶكٶنٸستەر, جۇمىرتقا, بال, ەت جەنە بۇرشاق سيياقتى جاڭا, جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرٸلگەن فەرمەرلٸك ٶنٸمدەردٸ ساتىپ الادى جەنە مەزٸرٸنە قوسادى.

FoodCorps — بۇل بالالاردىڭ مەكتەپتەردە, ەسٸرەسە رەسۋرستارى شەكتەۋلٸ قاۋىمداستىقتاردا پايدالى تاماق پەن تاماقتانۋعا قول جەتكٸزۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن جۇمىس ٸستەيتٸن امەريكاندىق كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىم. ۇيىم AmeriCorps مٷشەلەرٸن پراكتيكالىق تاماقتانۋ ساباقتارىن ٶتكٸزەتٸن مەكتەپتەرگە جٸبەرٸپ, مەكتەپ باقتارىن قۇرۋعا كٶمەكتەسەدٸ جەنە بالالاردىڭ دۇرىس تاماقتانۋ ٶمٸر سالتىن ناسيحاتتاي وتىرىپ, "فەرمادان مەكتەپكە" باعدارلامالارىن جٷزەگە اسىرادى.

پايىم

اقش -تاعىداي وقۋشىلار اراسىندا ارتىق سالماق دەڭگەيٸ جوعارى بولماعانمەن بٸزدٸڭ بالالار دا گازدالعان سۋسىن مەن تٷرلٸ قوسپالى تاعامداردى تۇتىنۋدا بەلسەندٸ ەدٸ. جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ مەكتەپ اسحاناسىنىڭ ستاندارتى دۇرىس تاماقتانۋ باعىتىنا قاراي ٶزگەرٸپ جاتقانى ‒ دەر كەزٸندە قولعا الىنعان قادام. الداعى ۋاقىتتا بٸزدٸڭ وقۋشىلار دا تابيعي تازا ٶنٸمنٸڭ قانداي بولاتىنىن, قانداي ەڭبەك, باپپەن كەلەتٸنٸن كٶرٸپ, تٷرلٸ زەرتتەۋگە قاتىسا الاتىنداي اۋىل شارۋاشىلىعىمەن تٸكەلەي بايلانىستا بولسا جاقسى بولۋشى ەدٸ.

سونىمەن بٸرگە وزىق ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸنەن ٷلگٸ الىپ, بالالارعا تاماقتانۋ مەدەنيەتٸن مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگٸزسە ەركٸم بولاشاقتا ٶز دەنساۋلىعىنا سانالى تٷردە قاراي الاتىنداي تۇلعا تەربيەلەپ شىعار ەدٸك.

دينارا بولات