Meditsinalyq saqtandyrý: Neni bilýimiz kerek?

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaityn jol» atty maqalasynda «Turǵyndardyń densaýlyǵyn saqtaý salasyndaǵy basty mindet – mindetti meditsinalyq saqtandyrýdy engizý», dep atap kórsetken edi. Nátijesinde, «Mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý týraly» arnaiy zań jobasy jasalyp, densaýlyq saqtaýdyń jetildirilgen jańa júiesi 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap qoldanysqa engizilý josparlanýda. Iaǵni elimizdiń densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrý jáne meditsinalyq qyzmet kórsetý baǵytynda túbegeili ózgerister kútilýde. Alaida, qoldanysqa daiyndalyp jatqan jańa júie týraly áleýmettiń aqparaty az bolyp tur. Tipten,  mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý (MÁMS) júiesi degenimiz ne, onyń artyqshylyǵy men tiimdiligi nede degen máselelerde túsinik taiaz. Oǵan redaktsiiamyzdyń hat-qorjynyna kelip jatqan oqyrman hattary kýá. Olqylyqtyń orynyn toltyrý maqsatynda oqyrman saýalyna orai mamandardyń jaýabyn nazarǵa usynyp otyrmyz. Sonymen…

MÁMS degenimiz ne?

 Aigúl Syzdyqova,

Asta­­na qalasynyń tur­ǵy­ny:

– Jasyratyny joq, eli­miz­­diń den­saýlyq saqtaý salasy reforma­lar­dan kóz ashpai keledi. Biraq, bul re­fo­r­ma­­lardyń nátijesinde medi­tsi­nalyq qyz­­met kórsetýdiń sapasy jaq­saryp kete qoiǵan joq. Endi mine, min­det­ti áleýmettik meditsinalyq saq­tan­dy­­rý júiesi engizilmek eken. Qysqa qai­yrǵanda, MÁMS degenimiz ne?  Bul ózi qai eldiń tájiribesine negizdelip otyr?

Serikjan Sabyraliev,

Den­saý­lyq saqtaý jáne áleýmettik damý ministrligi meditsinalyq qyzmetke aqy tóleý komitetiniń bas sarapshysy:

– Birinshiden, mindetti áleýmettik saq­tandyrý júiesiniń basty maqsaty – elimizdegi meditsinalyq qyzmet kórsetý jaǵdaiyn jaqsartý, azamattardyń tegin meditsinalyq kómek alýyna qajetti kepildikterdi qalyptastyrý bolyp tabylady. MÁMS júiesi jumys istei bastaǵan kezeńde qorǵa jarna tólemegen azamattarǵa tegin meditsinalyq kómek­tiń kepildik berilgen kóleminiń sheńberinde jedel meditsinalyq kómek, sanitarlyq aviatsiia kómegi, áleýmettik máni bar aýrýlarmen syrqattanǵan adamdar­ǵa qajetti meditsinalyq kómek kórseti­le­di jáne saýyqtyrý ekpeleri jasala­dy. Tabysy joq jáne qorǵa jarna aýdara almaityn azamattarǵa 2020 jyldyń 1 qańtaryna deiin alǵashqy meditsina­lyq-sanitarlyq kómek tegin kórsetiledi.

Qazirgi kezde meditsinalyq saq­tan­dyrý júiesi kóptegen elderdiń tá­ji­ribesinde tiimdi jumys istep tur. Máselen, eýropanyń 16 elinde. Atap aitqanda, Túrkiiada (1945 jyldan beri), Japoniiada (1961 jyldan beri) áleýmettik meditsinalyq saq­tan­dyrý júiesi biýdjettik josparlaýdy almastyryp, tiimdi jumys istep ke­ledi. Qazaqstandyq MÁMS modelin ázir­leý kezinde biz Germaniia, Resei Federatsiiasy, Litva jáne Shyǵys Eýropa elderi – onyń ishinde Slovakiia, Chehiia, Polsha elderiniń tájiribelerin ne­gizge aldyq. Osy elderde qoldanylyp kele jatqan MÁMS modeliniń ozyq úlgi­leri qazaqstandyq tájiribede iske asyrylatyn bolady.

Aýyldaǵylar qaida emdeledi?

Kámesh BORIN,

Aqmola oblysy, Qorǵaljyn aýdany, Úshsart aýylynan, jeke sharýa:

– Biz aýyldyq jerde turamyz. Qazir aýyly­myzda jekelegen sharýa qo­jalyq­ta­ry ǵana jumys isteidi. Sońǵy jylda­ry zaiybym da, ózim de eshqandai jer­de jumys istemeimiz. Úsh balamyz bar. Jumyssyz retinde tirkelip kórgen emespiz. Qoldaǵy azyn-aýlaq malymyzdy ósirip, kúnimizdi kórip kelemiz. Biz MÁMS júiesi boiynsha meditsinalyq qyzmet túrlerin qalai paidalanamyz? Aýylda aýrýhana da, dárigerlik-fe­ld­sherlik pýnkt te joq. Basymyz aýyryp, baltyrymyz syzdasa qaida baramyz?

Lázzat ShOMANOVA,

Densaý­lyq saqtaý jáne áleýmettik da­mý ministrligi meditsinalyq qyz­met­ke aqy tóleý komitetiniń tegin meditsi­nalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde kórsetilgen meditsinalyq qyzmet­terdiń kólemin baqylaý basqarmasynyń basshysy:

– MÁMS júiesindegi basqa da medi­tsi­nalyq kómekke (ambýlatoriialyq-emhanalyq, statsionarlyq, statsionardy almastyratyn, palliativ­tik, ońaltý kómekteri jáne joǵary tehnologiialyq meditsinalyq qyz­met­ter) qoljetimdilikti qamtamasyz etý úshin sizder jeke kásipker retinde tir­­kelýlerińiz nemese jumyspen qamtý orta­lyǵyna baryp jumyssyz retinde tir­kelýlerińiz qajet. Sonda sizder ózde­ri­ńiz qorǵa qarjy tóleý nemese siz­der úshin memleket jarna tóleý tártibin ret­ke keltiretin bolasyzdar. MÁMS júie­sindegi barlyq meditsinalyq kómek siz­diń balalaryńyzǵa tegin kórseti­ledi. Óitkeni, sizdiń balalaryńyz úshin MÁMS qoryna tiisti jarnalardy memleket tóleitin bolady.

Qazir Aqmola oblysynyń Qorǵaljyn aýdanyna qarasty Úshsart aýylyn­da 182 turǵylyqty adamdar turady. Sizdiń aýylyńyzǵa meditsinalyq qyzmet­ti Qyzylsai meditsinalyq pýnktti kórsetedi. Bul meditsinalyq pýnkte or­ta bilimdi meiirger qyzmet kórsetedi jáne bul pýnkt arnaiy sanitarlyq kólikpen qam­tamasyz etilgen. Sonymen birge, bul aýyl turǵyndaryna Qorǵaljyn aý­dandyq ortalyq aýrýhanasy men emha­nalary kez kelgen ýaqytta qajetti meditsinalyq qyzmet kórsetýge mindetti.

Jarnany kim tóleidi?

 Altyngúl ÁMIROVA,

Astana qa­la­synyń turǵyny, dáriger:

– Men uzaq jyldardan beri Densaý­lyq salasyndaǵy memlekettik emhanada qyzmet istep kelemin. MÁMS júiesi jumys istei bastaǵanda densaýlyq sa­lasy qyzmetkerleriniń jalaqysy kó­beiedi degen sóz bar. Ol qalai jú­zege asyrylady? Sonymen birge, kóp­shilik kókeiinde júrgen taǵy bir suraq, MÁMS qoryna kim jáne qansha kólemde jarna tóleitin bolady?

Lázzat ShOMANOVA:

– MÁMS júiesinde meditsinalyq qyzmetterdi satyp alý áleýmettik me­di­tsinalyq saqtandyrý qory arqyly memlekettik jáne jeke meditsinalyq uiymdardyń teń dárejede qatysýy negizinde júzege asyrylatyn bolady. Meditsinalyq qyzmetterdi qor arqy­ly satyp alý kezinde densaýlyq saq­taý salasynda akkreditteýden ótken, tiisti meditsinalyq kómek kórsetý sala­sy boiynsha úsh jyl úzdiksiz tájiribesi bar densaýlyq saqtaý sýbektileri basymdyqqa ie bolady. MÁMS júiesi engizilgen kezde emdelýshi úshin jáne oǵan sapaly qyzmet kór­setý úshin básekelestik kúsheiedi. Báse­kege qabiletti densaýlyq saqtaý mekemeleriniń jaǵdaiy jaqsarady. Osyǵan bailanysty bul mekemelerde ja­laqy deńgeiin arttyrýǵa jáne eńbek jaǵ­daiyn jaqsartýǵa qol jetkizi­ledi. Baǵ­darlama boiynsha dárigerler­diń jala­qysyn kezeń-kezeńmen 2030 jyl­ǵa deiin elimizdiń ekonomikasy salasyndaǵy ortasha jalaqy­men salystyrǵanda keminde eki ese arttyrý kózdelinip otyr.

Joǵaryda aityp ótkenimizdei, MÁMS júiesi boiynsha Densaýlyq saq­taý jáne áleýmettik damý mi­ni­strliginiń meditsinalyq qyzmetke aqy tóleý komitetiniń baza­synda arnaiy qor qurylady. Qazaqstandyqtar atalǵan qorǵa ai saiyn mindetti jarna­­laryn aýdaryp otyrady. Jarna­lardyń mólsherlemesi ortasha ailyq jalaqynyń 7 paiyzyn quraidy. Bul rette mólsherleme kezeń-kezeń­men ulǵaitylady. Qorǵa aýdaryla­tyn jarnalardyń 5 paiyzyn óz jumys­ker­leri úshin jumys berýshiler aýdarady. Bul rette kezeń-kezeńmen ulǵaitylatyn mól­sherleme mejesi: 2017 jyly – 2 paiyz­dy, 2018 jyly – 3 paiyzdy, 2019 jyly – 4 paiyz jáne 2020 jyldan bastap 5 paiyzdy quraidy. Al ju­mys isteýshilerdiń ózderi úshin qorǵa tóleitin jarnalary jalaqynyń 2 paiyzyn quraidy. Bul jarnany aýdarý 2019 jyldan bas­tap 1 paiyz kóleminde bolsa, 2020 jyldan bastap 2 paiyzdy quraityn bolady. Ózin ózi jumyspen qamtityn azamattar, iaǵni jeke kásipkerler, jeke notariýstar, jeke sot oryndaýshylary, advokattar jáne azamattyq qu­qyqtyq sharttar boiynsha kiris alatyn basqa da jeke tulǵalar kiris­teriniń 7 paiyzy kóleminde jarna tóleidi. Respýblikalyq biýdjet tý­raly zańǵa sáikes tiisti qarjy jy­lyna belgilengen eń tómengi bir ja­laqy mólsheri biznes sýbektisine ar­nalǵan arnaýly salyq rejiminde qol­danatyn jeke kásipkerdiń nemese fer­mer qojalyqtary basshysynyń nemese múshesiniń kirisi bolyp tabylady.

Saqtandyrý polisi berile me?

 Sámiǵa TUIaQOVA,

«NurGaz PromStroi» JShS-nyń menedjeri, Oral qalasynan:

– MÁMS júiesi engizilgen kezde meditsinalyq qyzmetke qol jetim­dilik qandai dárejede bolady? Bú­ginde «jańbyrdan keiin qaptaǵan sa­ńy­­­raýqulaqtai» qaptap ketken jeke men­shik meditsinalyq ortalyqtar kór­setetin meditsinalyq qyzmet túrleri qol­jetimdi bola ma? Órkenietti elderde azamattarǵa meditsinalyq saqtandyrý po­lisi beriledi. MÁMS júiesi engi­zil­gen kezde bizdiń azamattarǵa polister berile me?

Aigúl ÁBILDAEVA,

Densaýlyq saq­taý jáne áleýmettik damý mini­strligi meditsinalyq qyz­met­ke aqy tóleý komitetiniń moni­toring jáne biryńǵai ulttyq den­saý­lyq saqtaý júiesin damytý bas­qar­masynyń bas sarapshysy:

– Meditsinalyq saqtandyrý júie­si turǵyndardy meditsinalyq qyz­met­ke jumsalatyn shyǵyndardan qar­ jylyq turǵydan qorǵaý, sapaly meditsinalyq qyzmetpen qamtamasyz etý, meditsinalyq qyzmet kórsetý salasynyń tiimdiligin jáne qarjylyq tu­raqtylyǵyn jaqsartý maqsatynda qol­danysqa engizilgeli otyr. Osyǵan bai­lanysty elimizde MÁMS júiesin qol­danysqa engizý densaýlyq saq­taý salasynda birshama sapaly óz­ge­risterge qol jetkizýge múmkindik be­redi dep kútilýde. Atap aitqanda, al­ǵash­­qy meditsinalyq sanitarlyq kó­mek­­ti basymdyqpen damytýǵa, jal­py tájiribedegi bir dárigerge tietin júktemeni 2 000-nan 1 500 adam­ǵa deiin kezeń-kezeńmen azaitýǵa, me­di­tsinalyq qyzmetterdiń kólemin art­tyrýǵa jaǵdai jasaidy. Bul sharalar óz kezeginde meditsinalyq kómek­tiń sapa­syn arttyrýǵa jáne emhanalar­da­ǵy ke­zek­terdi qysqartýǵa alyp keledi. Bul júie joǵary mamandandyrylǵan ońal­tý jáne palliativtik kómekti ulǵaitýǵa, aza­mattardyń osy meditsinalyq kómek túr­lerine qoljetimdiligin arttyrýǵa, ólim-jitimniń tómendeýine jáne adam­dardyń ómir súrý jasynyń artýyna qol jet­kizýge múmkindik beredi. Eń bastysy, eli­miz­diń densaýlyq saqtaý salasynda sapaly meditsinalyq kómekke barlyq emdelýshilerdiń qoljetimdiligi artady.

MÁMS júiesine qarasty medi­tsi­nalyq mekemelerde dárigerdiń taǵaiyn­daýy boiynsha dárilik zattar tegin nemese jeńildikpen beriledi. Tegin nemese jeńil­dikpen beriletin dári-dármektiń ataý­laryn jáne aýrýlardyń tizbesin Den­saýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý ministrligi bekitedi. Bul tizbeler bu­qaralyq aqparat quraldary arqyly halyqqa jan-jaqty nasihattalady. MÁMS júiesinde joǵaryda aitylǵan te­gin nemese jeńildikpen beriletin dári-dármekter tizbesin keńeitý kezeń-kezeń­men, iaǵni qordyń kiris bóliginiń ul­ǵaiýyna bailanysty júzege asyrý jos­parlanǵan. Máselen, sozylmaly aý­rýlar boiynsha dári-dármek qunynyń 100 paiyzyn, negizgi jáne juqpaly aýrý­lar boiynsha dári-dármek qunynyń 70 paiyzyn, jalpy sipattaǵy aýrýlar boiynsha dári-dármek qunynyń 30 paiyzyn MÁMS qory tóleitin bolady. Bizdiń elimizde MÁMS júiesi boiynsha mindetti áleýmettik meditsinalyq saq­tandyrý polisi berilmeidi. Emdelýshiniń mártebesi JSN arqyly elektrondyq derekter bazasymen rastalatyn bolady.

Ázirlegen

Jylqybai JAǴYPARULY,

«Egemen Qazaqstan»