Mańǵystaý oblysyndaǵy Qaraqabaq qalashyǵynda júrgizilgen arheologiialyq zertteýler Qazaqstan aýmaǵynyń ejelgi halyqaralyq saýda júiesindegi róli týraly tyń derekterdi ashty, dep habarlaidy ult.kz.
Ǵalymdar qalashyqtan Qytai, Vizantiia, Parfiia jáne Sasanidtik Iranǵa tiesili 150-den astam kóne tiyn taýyp, bul óńirdiń eki myń jyl buryn-aq iri saýda ortalyǵy bolǵanyn anyqtady.
Arheologtardyń aitýynsha, Kaspii teńizi jaǵalaýyndaǵy Qaraqabaq bizdiń zamanymyzdyń I-VI ǵasyrlarynda ómir súrgen iri óndiristik-qolóner jáne saýda ortalyǵy bolǵan. Qazba jumystary kezinde metallýrgiia, zergerlik óner, shyny jáne qysh óndirisiniń joǵary deńgeide damyǵanyn dáleldeitin kóptegen artefakt tabylǵan.
Eń qundy oljalardyń biri – I ǵasyrdan VI ǵasyrdyń alǵashqy jartysyna deiingi kezeńge jatatyn 150-den astam tiynnan quralǵan kollektsiia. Onyń quramynda Parfiia, Ejelgi Horezm, Buhara Soǵdysy, Kýshan-Sasanid memleketi, Vizantiia imperiiasy men Qytaidyń aqshalary bar.
Arheolog Andrei Astafevtiń sózinshe, bul derekter Qaraqabaqtyń óz dáýirinde halyqaralyq saýda-ekonomikalyq bailanystardyń mańyzdy qatysýshysy bolǵanyn kórsetedi.
Zertteýshiler budan da qyzyqty boljam usyndy. Olardyń pikirinshe, Mańǵystaý arqyly Uly Jibek jolynyń buryn belgisiz bolyp kelgen tarmaǵy ótken bolýy múmkin. Sonymen qatar ǵalymdar ǵylymi ainalymda buryn kezdespegen Azov-Kaspii saýda dáliziniń bolǵanyn dáleldeitin aiǵaqtar tapqan.
Tabylǵan materialdar Qaraqabaqtyń Soltústik Kavkaz, Azov mańy, Edil boiy, Ońtústik Oral, Orta Aziia jáne Taiaý Shyǵys elderimen tyǵyz bailanysta bolǵanyn kórsetedi. Bul jańalyq Mańǵystaýdyń tek óńirlik emes, halyqaralyq deńgeidegi mańyzdy saýda toraby bolǵanyn aiǵaqtaidy.
Jýyrda qalashyq aýmaǵynan taǵy bir qundy jádiger – bizdiń zamanymyzdyń VI ǵasyryna jatatyn kóne qumyra tabyldy. Ǵalymdar artefaktini zertteý ejelgi turǵyndardyń turmys-tirshiligi men qolóner dástúrleri týraly jańa málimetter beretinin aitady.
Sondai-aq zertteýshiler Qaraqabaq ejelgi grek ǵalymy Klavdii Ptolemei kartasynda belgilengen jumbaq Aspabota qalasynyń orny bolýy múmkin degen nusqany da qarastyryp jatyr.
Mamandardyń baǵalaýynsha, Qaraqabaqtaǵy jańalyqtar Qazaqstannyń ejelgi qurlyqaralyq saýda joldaryndaǵy orny týraly túsinikti túbegeili ózgertip, Uly dalanyń álemdik órkenietpen bailanysyn jańa qyrynan tanytýy múmkin.
