91-teatr maýsymy aiasynda qazan aiynyń 21-22 kúnderi jazýshy, dramatýrg Mádina Omarovanyń «Aqtastaǵy Ahiko-san» dramasynyń premerasy bolady. Qazir repetitsiiasy júrip jatqan qoiylym avtorynan shyǵarma jóninde az-kem suhbattasqan edik.
Mádina Omarova, jazýshy, dramatýrg:
- Mádina, áýeli 91-teatr maýysymynda premerasy bolǵaly otyrǵan «Aqtastaǵy Ahiko-san» pesasynyń jazylý maqsatyna az-kem toqtalyp ótseń?
- Bul pesany jazý degen nárse - Qarlagty zertteýshi, zań ǵylymdarynyń doktory, professor, Parlament Májilisiniń depýtaty Nurlan Dýlatbekov aǵanyń ideiasynan týyndady. Ol kisi teatrymyzǵa arnaiy kelip úlken kezdesý uiymdastyrdy, Qarlag taqyrybyna baǵyshtalǵan ondaǵan zertteý kitabyn, osy baǵytta jazylǵan birneshe ózge de kórkem týyndylardy teatr murajaiyna tartý ete otyryp, Qarlag máselesin, sonyń ishinde týǵan jerine oralsa da jersinbei, Aqtasqa qaityp kelip alǵan japon tutqyny Ahiko Tetsýro ǵumyryn pesaǵa ainaldyryp, kórermen nazaryna usyný jaiymen bólisti. Bul oi teatr basshylarynyń, kórkemdik keńestiń qoldaýyna ie bolyp, sol jerde jazý jaǵy maǵan tapsyryldy. Sosyn men otyryp taqyrypty zertteýge kiristim. Qarlag murajaiyna baryp qaittym. Kóptegen derekti, kórkem filmder kórdim. Qysqasy buryn tek atyn estip, qurǵaq derekter túrinde sulbasyn ǵana ajyratatyn Qarlagty qaita bastan keship shyǵýǵa týra keldi. Ońai boldy dep aita almaimyn. Degenmen nátijesinde dúniege «Aqtastaǵy Ahiko» keldi. Mendik maqsat – sol qanquily zamandaǵy adamdardyń keipin berý; basqa qiynshylyq túskende keibireýdiń adami keiipten ajyrap, haiýani deńgeige quldilap baryp bir-aq túsetinin, kei adamdardyń, kerisinshe eshnársege qaramastan, bet-álpeti men ar-ojdanyn saqtap qalatynyn kórsetý boldy. Men úshin bul qubylys – fenomen. Nege bireý alai, bireý bylai? Jazý barysynda ózim de osyny jete uǵynýǵa tyrystym. Negizi men úshin maqsat ta, taqyrypty qaýzap qýalaýǵa yntalandyrǵan sebep te osy boldy. Rýh nemese qarabaiyrlasaq, psihologiia máselesi. Jalpy sol dáýirdiń kelbeti, problemasy, qiynshylyǵy, aiaýsyzdyǵy kórkemdik turǵydan qisyndalǵan siiaqty. Endi oǵan ózderińiz tóreshi bolarsyzdar. Alla qalasa.
- Ideologiia, saiasattyń qursaýyndaǵy qalǵan adam taǵdyry taǵy da ideologiiaǵa qyzmet etip turǵandai áser qaldyrady eken...
- Qoǵamda, zamanaýi álemde ómir súrgennen keiin ideologiia ideiasynan eshqaida qashyp qutyla almaspyz. Eger ol ideologiia kókeige qonyp tursa, oǵan nege qyzmet etpeske... Sodan keiin bul pesadan, jalpy kez kelgen ádebi týyndydan oqyrman (kórermen) neni izdese, neni kórgisi kelse, sony tabady dep oilaimyn. Kishkene kóńil esigin keńirek ashyp, tereńdeý boilasa, óte aýyr oida qalary anyq. Biraq áiteýir barlyǵynyń optimistik notada, kóńildi aiaqtalatyny dátke qýat.
- Shyǵarmada sovet ókimetiniń qanquily saiasatyn, qazaq halqynyń bolmysyn tolyq asha aldym dep oilaisyń ba?
- Endi óz deńgeiimde, problemany bir pesa boiyna artý mólsherinde, ashtym dep oilaimyn.
- Pesadaǵy Stepannyń beinesi sýret ónerimen astastyrylady. Biraq, jaýyz. Bul zulymdyq zyndanyndaǵy óner beinesin, ónerdiń halin berý me, álde basqa oiǵa qurylǵan ba?
- Stepandy sýretshi etýdegi basty maqsatym – ony túrmede otyrǵan jai «ýrka», «vor v zakone», «avtoritet» deńgeiinde qaldyrmai, intellektýaldyq deńgeiin kóterý, solaisha kórermen úshin qyzyqty etý; alasapyran kúi keship, boiyndaǵy ónermen alysa otyryp, jan-jaǵyna ólsheýsiz qiianat jasaityn esi aýysqan, qatigez óner adamynyń beinesin jasap shyǵý boldy. Ol men úshin sol kezdegi júieniń – simvoly. Tipti kórkem beinedegi - dál ózi. Sondyqtan ol keiipker men úshin osy qalpynda óte qymbat.
- Jendetterdiń qanisherligin kórsetý arqyly sol zamannyń qatygezdigin jetkizý baiqalady. Alaida, jendetke de aqtalýǵa ári bolmysynyń bir bólshegin kórsetýge múmkindik berýge barmaýdyń sebebi nede?
- Iá, men tipti Stepanǵa da aqtalýǵa múmkindik qaldyrmadym. Olardy syndyrǵan zaman, olar ishtei kúirei otyryp, amalsyz sol zamannyń killeri boldy degen sentimentaldy psihologiiany ishara emireýinmen boilaryna darytpadym. (Árine, rejisser ózgertip jiberse, amal kem). Sebebi, meniń oiymsha, qashanda, qai zamanda, qai jaǵdaida bolmasyn ár adamda áýel basta tańdaý erkindigi bolady. Qudai bilegen álemde onsyz esh bolmaidy. Olar óz tańdaýyn jasaǵan adamdar. Sondyqtan olardy jas talsha solqyldatyp, tolqytyp jatýdy artyq sanadym. Bul úzildi-kesildi pesaǵa áldebir márttik bergen siiaqty...
- Qariia beinesi. Arýaq, azapty jeńildetýshi rýh beinesinde alynýy halyqtyń dúnietanymymen bailanystyrylǵan úmit beinesi me?
- Iá, Abyz qariia – Saryarqa jeriniń kiesi, iesi retinde alyndy. Anandai keremet dalany bólip alyp, qorshap tastap, ol jerde ósip-ónip otyrǵan qalyń eldi tentiretin jiberip, Ajal, Azap lagerin salyp otyrǵan bilikke kelip, úreiin alatyn, tutqyndardy serpiltip, Ádilet ornatyp ketetin - Qasiet.
- Aqtamaq (keiipker) halyqtar dostyǵynyń uiytqy beinesin be álde qazaqtyń Qudaishylyǵyn, adamshylyǵyn kórsetý me?
- Bul ekeýiniń ara-jigin ajyratyp, birin tańdaý múmkin emes. Birtutas nárse ǵoi. Adamnyń ultyna, násiline qarai ózgerip otyratyn Qudaishylyq, adamshylyq bola ma? Ony qalai qudaishylyq dep aitamyz? Aqtamaq – qazaq anasy, qazaq áieli. Joǵary maǵynada bul tirkestiń aiasyna dúnieniń bar imandylyǵy syiady.
- Áýezov teatrynda qoiylǵaly jatqan alǵashqy pesań. Óz kóńilińnen shyqty ma?
- Áldene deý qiyn. Qazir repititsiia barysynda túrli kúidi bastan keship júrmin. Birese alai, birese bylai siiaqty. Endi spektakl shyqsyn, sonda belgili bolady.
- Dramatýrgiia salasynda taǵy basqa jańa izdenisteriń bar?
- Ideia kóp. Barlyǵy qyzyq. Barlyǵy unaidy. Bir jumysty bastap alyp, tezirek aiaqtap, kókjiekte qyltiyp sheti kóringen taǵy bir obrazǵa jan bitirgiń keledi. Árine, bar. Buiyrsa, oqyp qalarsyzdar.
- Qazirgi zaman dramatýrgiiasy nesimen erekshelenýi kerek dep oilaisyń?
- Muhtar Áýezov, Ǵabit Músirepov siiaqty uly klassikter, keshe dúnieden ótken Asqar Súleimenov, Qalihan Ysqaq sekildi azýly aǵalar irgetasyn qalap ketken qazaq dramatýrgiiasy myqty bolýǵa tiis. Biraq, árine, zaman ózgergen saiyn, ádebiet te birqalypta qala almaidy. Álemmen birge qaryshtap, jańashyldyqtan qoryqpai, qabyldaý kerek, qazaq dramatýrgiiasynyń boiyna laiyqtap sińirý kerek. Qazir bir qýantatyny jaqsy jastar legi kele jatyr. Murat Qolǵanat, Álibek Baibol degen balalardyń shyǵarmashylyǵymen tanyspyn, óte unaidy. Olar múlde basqa. Biz de shama-sharqymyzǵa qarai izdenip jatyrmyz. Barlyǵy jaqsy bolady degen oidamyn.
- Áńgimeńe rahmet!
Suhbattasqan – Ómirjan Ábdihalyquly
Ult portaly
