91-تەاتر ماۋسىمى اياسىندا قازان ايىنىڭ 21-22 كٷندەرٸ جازۋشى, دراماتۋرگ مەدينا وماروۆانىڭ «اقتاستاعى احيكو-سان» دراماسىنىڭ پرەمەراسى بولادى. قازٸر رەپەتيتسيياسى جٷرٸپ جاتقان قويىلىم اۆتورىنان شىعارما جٶنٸندە از-كەم سۇحباتتاسقان ەدٸك.
مەدينا وماروۆا, جازۋشى, دراماتۋرگ:
- مەدينا, ەۋەلٸ 91-تەاتر ماۋىسىمىندا پرەمەراسى بولعالى وتىرعان «اقتاستاعى احيكو-سان» پەساسىنىڭ جازىلۋ ماقساتىنا از-كەم توقتالىپ ٶتسەڭ?
- بۇل پەسانى جازۋ دەگەن نەرسە - قارلاگتى زەرتتەۋشٸ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى نۇرلان دۋلاتبەكوۆ اعانىڭ يدەياسىنان تۋىندادى. ول كٸسٸ تەاترىمىزعا ارنايى كەلٸپ ٷلكەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىردى, قارلاگ تاقىرىبىنا باعىشتالعان ونداعان زەرتتەۋ كٸتابىن, وسى باعىتتا جازىلعان بٸرنەشە ٶزگە دە كٶركەم تۋىندىلاردى تەاتر مۇراجايىنا تارتۋ ەتە وتىرىپ, قارلاگ مەسەلەسٸن, سونىڭ ٸشٸندە تۋعان جەرٸنە ورالسا دا جەرسٸنبەي, اقتاسقا قايتىپ كەلٸپ العان جاپون تۇتقىنى احيكو تەتسۋرو عۇمىرىن پەساعا اينالدىرىپ, كٶرەرمەن نازارىنا ۇسىنۋ جايىمەن بٶلٸستٸ. بۇل وي تەاتر باسشىلارىنىڭ, كٶركەمدٸك كەڭەستٸڭ قولداۋىنا يە بولىپ, سول جەردە جازۋ جاعى ماعان تاپسىرىلدى. سوسىن مەن وتىرىپ تاقىرىپتى زەرتتەۋگە كٸرٸستٸم. قارلاگ مۇراجايىنا بارىپ قايتتىم. كٶپتەگەن دەرەكتٸ, كٶركەم فيلمدەر كٶردٸم. قىسقاسى بۇرىن تەك اتىن ەستٸپ, قۇرعاق دەرەكتەر تٷرٸندە سۇلباسىن عانا اجىراتاتىن قارلاگتى قايتا باستان كەشٸپ شىعۋعا تۋرا كەلدٸ. وڭاي بولدى دەپ ايتا المايمىن. دەگەنمەن نەتيجەسٸندە دٷنيەگە «اقتاستاعى احيكو» كەلدٸ. مەندٸك ماقسات – سول قانقۇيلى زامانداعى ادامداردىڭ كەيپٸن بەرۋ; باسقا قيىنشىلىق تٷسكەندە كەيبٸرەۋدٸڭ ادامي كەيٸپتەن اجىراپ, حايۋاني دەڭگەيگە قۇلديلاپ بارىپ بٸر-اق تٷسەتٸنٸن, كەي ادامداردىڭ, كەرٸسٸنشە ەشنەرسەگە قاراماستان, بەت-ەلپەتٸ مەن ار-وجدانىن ساقتاپ قالاتىنىن كٶرسەتۋ بولدى. مەن ٷشٸن بۇل قۇبىلىس – فەنومەن. نەگە بٸرەۋ الاي, بٸرەۋ بىلاي? جازۋ بارىسىندا ٶزٸم دە وسىنى جەتە ۇعىنۋعا تىرىستىم. نەگٸزٸ مەن ٷشٸن ماقسات تا, تاقىرىپتى قاۋزاپ قۋالاۋعا ىنتالاندىرعان سەبەپ تە وسى بولدى. رۋح نەمەسە قارابايىرلاساق, پسيحولوگييا مەسەلەسٸ. جالپى سول دەۋٸردٸڭ كەلبەتٸ, پروبلەماسى, قيىنشىلىعى, اياۋسىزدىعى كٶركەمدٸك تۇرعىدان قيسىندالعان سيياقتى. ەندٸ وعان ٶزدەرٸڭٸز تٶرەشٸ بولارسىزدار. اللا قالاسا.
- يدەولوگييا, ساياساتتىڭ قۇرساۋىنداعى قالعان ادام تاعدىرى تاعى دا يدەولوگيياعا قىزمەت ەتٸپ تۇرعانداي ەسەر قالدىرادى ەكەن...
- قوعامدا, زاماناۋي ەلەمدە ٶمٸر سٷرگەننەن كەيٸن يدەولوگييا يدەياسىنان ەشقايدا قاشىپ قۇتىلا الماسپىز. ەگەر ول يدەولوگييا كٶكەيگە قونىپ تۇرسا, وعان نەگە قىزمەت ەتپەسكە... سودان كەيٸن بۇل پەسادان, جالپى كەز كەلگەن ەدەبي تۋىندىدان وقىرمان (كٶرەرمەن) نەنٸ ٸزدەسە, نەنٸ كٶرگٸسٸ كەلسە, سونى تابادى دەپ ويلايمىن. كٸشكەنە كٶڭٸل ەسٸگٸن كەڭٸرەك اشىپ, تەرەڭدەۋ بويلاسا, ٶتە اۋىر ويدا قالارى انىق. بٸراق ەيتەۋٸر بارلىعىنىڭ وپتيميستٸك نوتادا, كٶڭٸلدٸ اياقتالاتىنى دەتكە قۋات.
- شىعارمادا سوۆەت ٶكٸمەتٸنٸڭ قانقۇيلى ساياساتىن, قازاق حالقىنىڭ بولمىسىن تولىق اشا الدىم دەپ ويلايسىڭ با?
- ەندٸ ٶز دەڭگەيٸمدە, پروبلەمانى بٸر پەسا بويىنا ارتۋ مٶلشەرٸندە, اشتىم دەپ ويلايمىن.
- پەساداعى ستەپاننىڭ بەينەسٸ سۋرەت ٶنەرٸمەن استاستىرىلادى. بٸراق, جاۋىز. بۇل زۇلىمدىق زىندانىنداعى ٶنەر بەينەسٸن, ٶنەردٸڭ حالٸن بەرۋ مە, ەلدە باسقا ويعا قۇرىلعان با?
- ستەپاندى سۋرەتشٸ ەتۋدەگٸ باستى ماقساتىم – ونى تٷرمەدە وتىرعان جاي «ۋركا», «ۆور ۆ زاكونە», «اۆتوريتەت» دەڭگەيٸندە قالدىرماي, ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيٸن كٶتەرۋ, سولايشا كٶرەرمەن ٷشٸن قىزىقتى ەتۋ; الاساپىران كٷي كەشٸپ, بويىنداعى ٶنەرمەن الىسا وتىرىپ, جان-جاعىنا ٶلشەۋسٸز قييانات جاسايتىن ەسٸ اۋىسقان, قاتٸگەز ٶنەر ادامىنىڭ بەينەسٸن جاساپ شىعۋ بولدى. ول مەن ٷشٸن سول كەزدەگٸ جٷيەنٸڭ – سيمۆولى. تٸپتٸ كٶركەم بەينەدەگٸ - دەل ٶزٸ. سوندىقتان ول كەيٸپكەر مەن ٷشٸن وسى قالپىندا ٶتە قىمبات.
- جەندەتتەردٸڭ قانٸشەرلٸگٸن كٶرسەتۋ ارقىلى سول زاماننىڭ قاتىگەزدٸگٸن جەتكٸزۋ بايقالادى. الايدا, جەندەتكە دە اقتالۋعا ەرٸ بولمىسىنىڭ بٸر بٶلشەگٸن كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرۋگە بارماۋدىڭ سەبەبٸ نەدە?
- يە, مەن تٸپتٸ ستەپانعا دا اقتالۋعا مٷمكٸندٸك قالدىرمادىم. ولاردى سىندىرعان زامان, ولار ٸشتەي كٷيرەي وتىرىپ, امالسىز سول زاماننىڭ كيللەرٸ بولدى دەگەن سەنتيمەنتالدى پسيحولوگييانى يشارا ەمٸرەۋٸنمەن بويلارىنا دارىتپادىم. (ەرينە, رەجيسسەر ٶزگەرتٸپ جٸبەرسە, امال كەم). سەبەبٸ, مەنٸڭ ويىمشا, قاشاندا, قاي زاماندا, قاي جاعدايدا بولماسىن ەر ادامدا ەۋەل باستا تاڭداۋ ەركٸندٸگٸ بولادى. قۇداي بيلەگەن ەلەمدە ونسىز ەش بولمايدى. ولار ٶز تاڭداۋىن جاساعان ادامدار. سوندىقتان ولاردى جاس تالشا سولقىلداتىپ, تولقىتىپ جاتۋدى ارتىق سانادىم. بۇل ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ پەساعا ەلدەبٸر مەرتتٸك بەرگەن سيياقتى...
- قارييا بەينەسٸ. ارۋاق, ازاپتى جەڭٸلدەتۋشٸ رۋح بەينەسٸندە الىنۋى حالىقتىڭ دٷنيەتانىمىمەن بايلانىستىرىلعان ٷمٸت بەينەسٸ مە?
- يە, ابىز قارييا – سارىارقا جەرٸنٸڭ كيەسٸ, يەسٸ رەتٸندە الىندى. انانداي كەرەمەت دالانى بٶلٸپ الىپ, قورشاپ تاستاپ, ول جەردە ٶسٸپ-ٶنٸپ وتىرعان قالىڭ ەلدٸ تەنتٸرەتٸن جٸبەرٸپ, اجال, ازاپ لاگەرٸن سالىپ وتىرعان بيلٸككە كەلٸپ, ٷرەيٸن الاتىن, تۇتقىنداردى سەرپٸلتٸپ, ەدٸلەت ورناتىپ كەتەتٸن - قاسيەت.
- اقتاماق (كەيٸپكەر) حالىقتار دوستىعىنىڭ ۇيىتقى بەينەسٸن بە ەلدە قازاقتىڭ قۇدايشىلىعىن, ادامشىلىعىن كٶرسەتۋ مە?
- بۇل ەكەۋٸنٸڭ ارا-جٸگٸن اجىراتىپ, بٸرٸن تاڭداۋ مٷمكٸن ەمەس. بٸرتۇتاس نەرسە عوي. ادامنىڭ ۇلتىنا, نەسٸلٸنە قاراي ٶزگەرٸپ وتىراتىن قۇدايشىلىق, ادامشىلىق بولا ما? ونى قالاي قۇدايشىلىق دەپ ايتامىز? اقتاماق – قازاق اناسى, قازاق ەيەلٸ. جوعارى ماعىنادا بۇل تٸركەستٸڭ اياسىنا دٷنيەنٸڭ بار يماندىلىعى سىيادى.
- ەۋەزوۆ تەاترىندا قويىلعالى جاتقان العاشقى پەساڭ. ٶز كٶڭٸلٸڭنەن شىقتى ما?
- ەلدەنە دەۋ قيىن. قازٸر رەپيتيتسييا بارىسىندا تٷرلٸ كٷيدٸ باستان كەشٸپ جٷرمٸن. بٸرەسە الاي, بٸرەسە بىلاي سيياقتى. ەندٸ سپەكتاكل شىقسىن, سوندا بەلگٸلٸ بولادى.
- دراماتۋرگييا سالاسىندا تاعى باسقا جاڭا ٸزدەنٸستەرٸڭ بار?
- يدەيا كٶپ. بارلىعى قىزىق. بارلىعى ۇنايدى. بٸر جۇمىستى باستاپ الىپ, تەزٸرەك اياقتاپ, كٶكجيەكتە قىلتيىپ شەتٸ كٶرٸنگەن تاعى بٸر وبرازعا جان بٸتٸرگٸڭ كەلەدٸ. ەرينە, بار. بۇيىرسا, وقىپ قالارسىزدار.
- قازٸرگٸ زامان دراماتۋرگيياسى نەسٸمەن ەرەكشەلەنۋٸ كەرەك دەپ ويلايسىڭ?
- مۇحتار ەۋەزوۆ, عابيت مٷسٸرەپوۆ سيياقتى ۇلى كلاسسيكتەر, كەشە دٷنيەدەن ٶتكەن اسقار سٷلەيمەنوۆ, قاليحان ىسقاق سەكٸلدٸ ازۋلى اعالار ٸرگەتاسىن قالاپ كەتكەن قازاق دراماتۋرگيياسى مىقتى بولۋعا تيٸس. بٸراق, ەرينە, زامان ٶزگەرگەن سايىن, ەدەبيەت تە بٸرقالىپتا قالا المايدى. ەلەممەن بٸرگە قارىشتاپ, جاڭاشىلدىقتان قورىقپاي, قابىلداۋ كەرەك, قازاق دراماتۋرگيياسىنىڭ بويىنا لايىقتاپ سٸڭٸرۋ كەرەك. قازٸر بٸر قۋانتاتىنى جاقسى جاستار لەگٸ كەلە جاتىر. مۇرات قولعانات, ەلٸبەك بايبول دەگەن بالالاردىڭ شىعارماشىلىعىمەن تانىسپىن, ٶتە ۇنايدى. ولار مٷلدە باسقا. بٸز دە شاما-شارقىمىزعا قاراي ٸزدەنٸپ جاتىرمىز. بارلىعى جاقسى بولادى دەگەن ويدامىن.
- ەڭگٸمەڭە راحمەت!
سۇحباتتاسقان – ٶمٸرجان ەبدٸحالىقۇلى
ۇلت پورتالى
