Mádeniet pen bilimdi júieleýge baǵyttalǵan zań senimdi aqtai ma?

Foto: facebook.com

Bul máselege Parlament depýtattary byltyr bastamashylyq etip, sol jylǵy 18 qańtarda Májilistiń qaraýyna engizilgen-di. Ashat Aimaǵambetov baiandamasynda zań jobasynyń maqsaty mádeniet jáne bilim salasyndaǵy zańnamany odan ári jetildirý ekenin atap ótti.

Zań jobasynda daryndy oqýshylardy qoldaý, onomastika máselesi, «Aqylman» kartasyn engizý, kitaphana qoryn damytý jáne kitap basylymyn qoldaý, kitaphanalarda bilim berý jáne mádeni is-sharalar ótkizý, JOO-lardy toptastyrý, JOO túlekterin qoldaý, mektepke deiingi bilim berý boiynsha, mektepte oqyp júrip jumys mamandyǵyn alý, bilim berý uiymdaryndaǵy shtattyq qurylymnyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý syndy ózekti máseleler qamtylǵan.

Jekemenshik bilim berý uiymdaryna tulǵalardyń esimin berý erejesi qalai ózgeredi? 

Ashat Aimaǵambetov zań jobasynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri retinde jekemenshik bilim berý uiymdaryna tulǵalardyń esimin berý jáne ony ózgertý protsesin onomastikalyq komissiiamen kelisý tártibin engizýdi atap ótti.

«Sońǵy jyldary jekemenshik bilim berý mekemeleri kóbeiip, sáikesinshe olarǵa túrli tulǵalardyń esimin eshqandai resmi kelisimsiz berýi jiilep ketti. Keibir faktiler qoǵamda rezonans týdyrdy. Osyǵan orai, endi jekemenshik bilim berý uiymdary tulǵalardyń esimin bermes buryn, oblystyq onomastikalyq komissiianyń resmi maquldaýyn alýǵa mindetti bolady. Iaǵni, memlekettik bilim berý uiymdary siiaqty onomastikalyq rásimderden ótedi», – dedi depýtat.

Zań jobasymen jumys barysynda halyqaralyq ǵylymi jobalar konkýrstarynyń jeńimpazdary men júldegerlerine, sondai-aq olardy daiyndaǵan pedagogtarǵa birjolǵy tólemdi júzege asyrý jónindegi normalar engizildi.

Buryn mundai tólemderdi tek halyqaralyq pándik olimpiadalardyń jeńimpazdary ǵana alatyn. Bul norma daryndy balalar men olardyń muǵalimderin qoldaýǵa baǵyttalǵan. Onyń qajettiligi jaily Prezident Qasym-Jomart Toqaev 2024 jylǵy qazanda máslihat depýtattarynyń forýmynda aitqan. Osy sanattaǵy oqýshylarǵa tólenetin eń joǵary tólem 1500 AEK nemese 6 million teńge shamasynda bolýy múmkin.

«Osy norma Memleket basshynyń daryndy balalardy qoldaý tapsyrmasyn ordaýyna baǵytylǵan. Endi biz qarastyryp otyrǵan zań jobasynda sol daryndy balalarǵa jáne olardy daiyndaǵan ustazdarǵa bir rettik syiaqy berý týraly norma eńgizilip otyr. Bul shara jastardyń ǵylymi áleýetin damytýǵa jáne talantty oqýshylardy yntalandyrý úshin mańyzdy dep sanaimyz», – dedi A.Aimaǵambetov.

Jańa normaǵa sáikes, memlekettik járdemaqy alatyn, múgedek balany tárbielep otyrǵan, sondai-aq I toptaǵy múgedek adamdy baǵyp otyrǵan joǵary oqý oryndarynyń túlekterin memlekettik oqý grantyn mindetti túrde óteýden bosatý usynylady.

Májilismender mádeniet jáne bilim berý máseleleri boiynsha zań jobasyna ózgeris engizý aiasynda mektepke deiingi daiyndyqtan ótken balalardyń 31 shildege deiin balabaqshada qalýyna múmkindik beretin normany maquldady. Buǵan deiin ata-analar balalary 6 jasqa tolǵan soń balabaqshadan bosatylyp, oqý jyly bastalǵansha mektepke de bara almaityny týraly shaǵymdanyp kelgen.

Sondai-aq kitaphanalar bilim berý jáne mádeni baǵyttaǵy is-sharalardy ótkizýge qyzmet kórsete alady. Bul týraly da Ashat Qanatuly óz baiandamasynda keńinen atap ótti.

Túzetýlerdiń jeke blogy otandyq ádebiet pen kitap shyǵarýdy damytýǵa, mádeni-aǵartý uiymdaryndaǵy kitaphana qoryn qoldaýǵa jáne saqtaýǵa arnalǵan.

«Zań jobasynda memlekettik kitaphanalarǵa bilim berý jáne mádeni is-sharalardy aqyly negizde ótkizý quqyǵyn berý, sol arqyly qosymsha qarajat tabý týraly norma bar. Bul ózgeris kitaphanalardyń rólin tek kitap saqtaý orny retinde emes, zamanaýi mádeni-bilim berý ortalyǵy retinde nyǵaitýǵa múmkindik beredi», – dedi komitet tóraǵasy A.Aimaǵambetov.

Budan bylai memlekettik kitaphanalarǵa oqý-aǵartý jáne mádeni is-sharalardy ótkizý úshin óz ǵimaratyn usyný quqyǵy beriledi.

Zań jobasynda memlekettik kitaphanalardyń qoryn saqtaý jáne keńeitý sharalary qarastyrylǵan. A.Aimaǵambetov bul qadamnyń ádebiettiń qoljetimdiligin arttyrýǵa jáne kitaphanalar júiesin nyǵaitýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.

Zań jobasy baiandamashynyń tanystyrylymynan keiin uzaq ta, egjei-tegjeili talqylandy.

Aitalyq, Májilis depýtaty Amanjol Áltai Ashat Aimaǵambetovke halyqaralyq baiqaýlardyń jeńimpazdary men olardy daiyndaǵan pedagogterge beriletin aqshalai syilyqtyń mólsheri, olardy tańdaý talaptary týraly suraq qoidy.

Fonogrammamen án aitýǵa tyiym salý usynyldy

Al depýtat Maqsat Tolyqbaev Mádeniet jáne aqparat vitse-ministri Aibek Sydyqovqa fonogrammaǵa tyiym salý jóninde suraq qoiyp, otandyq estradadaǵy, án álemindegi ózekti máseleni kóterdi. Ol fonogrammamen án salǵan ánshi aldymen tyńdarmanǵa eskertý kerektigin alǵa tartty.

«Qoldanystaǵy zań boiynsha fonogrammamen án aitqan kezde kontsert uiymdastyrýshylary kórermenderdi eskertýge mindetti. Biraq bul ereje múldem jumys istemeidi. Sondyqtan biz bul zań jobasynda fonogrammamen án salýǵa tyiym salýdy belgileýge baǵyttalǵan túzetýler engizýdi usyndyq. Biraq Mádeniet jáne aqparat ministrligi qoldamai otyr, aitatyn syltaý kóp, óńirlerdegi tehnikalyq quraldardyń 70%-y tozǵan deidi. Osyny eskerip, normany jeńildetip berdik. Kontsert zaly tehnikalyq quraldarmen tolyq qamtamasyz etilse, fonogrammany paidalanýǵa tyiym salynady dedik, biraq bul norma da ótpei otyr», – dedi Maqsat Tolyqbaev Májilistiń jalpy otyrysynda.

Depýtat qozǵaǵan fonogramma máselesine qatysty Mádeniet jáne aqparat vitse-ministri Aibek Sydyqov jaýap berdi.

«Fonogrammaǵa qatysty birneshe jumys tobynyń otyrysy ótti, qyzý talqylanyp jatyr. Memlekettik organ retinde mamandardyń pikirin tyńdap, múddeli jandardyń basyn qosyp, ashyq talqylaý kerek degen mámilege keldik. 11 naýryzda shoý biznes ókilderi, mádeni mekemeler basshylary, rejisserler jáne basqa mamandarmen sizder usynǵan mehanizmderdi talqylap, egjei-tegjeili pysyqtap, Májilistegi zań jobasynyń ekinshi oqylymyna deiin bir sheshimge kelemiz degen senimdemin», – dep jaýap berdi vitse-ministr.

Dese de ol fonogrammamen ótip júrgen kontsertterde kórermenderdi habardar etip, aldyn ala jazylǵan daiyn daýyspen «án salatynyn» eskertý rasynda oryndalmai otyrǵanyn moiyndady.

«Qazirgi jastar kókónisti alqapta emes, dúkende ósedi dep oilaidy»

Sonymen qatar Májilis depýtaty Anas Baqqojaev qalalardaǵy mektep oqýshylaryn qabyldanǵaly otyrǵan zań jobasynda kórsetilgendei tek qana teatrǵa barýyn mindettemei, aýyl sharýashylyǵy kórmelerine de jii aparý kerektigin aitty. Onyń aitýynsha, mekteptegi qoǵamdyq jumystan, tazalyqqa eńbekke baýlý baǵytyndaǵy qol eńbeginen alshaqtaǵaly azyq-túlikti ysyrap etpeý syndy rýhani qundylyqty umytqan.

«Biz, sonaý keńestik zamanda týǵan oqýshylar jyl saiyn kúzdigúni aýyl sharýashylyq jumystaryna jumyldyrylatyn. Sóitip azyq-túliktiń qandai jolmen, mańdai termen óndiriletinin sezinetin. Qazir halyqaralyq konventsiiaǵa bailanysty balalardyń eńbegine tyiym saldyq. Esesine qazirgi jastar ysyrapshyl, jerde kartop, sábiz jatsa kótermeidi. Kókónisti alqapta emes, dúkende ósedi dep oilaidy», – degen depýtat Oqý-aǵartý ministriniń orynbasaryna oqýshylardy teatrǵa ǵana emes jylyna birneshe ret ótetin aýyl sharýashylyǵy ónimderniń kórmelerine de aparyp turýdy norma etip qarastyrýdy usyndy.

A.Baqqojaevtyń aitýynsha, balalar kórmelerde tehnikamen tanysyp, maldy baǵý jumystary týraly tanym-túsinigin qalyptastyrady. Bul rette vitse-ministr Edil Ospan balalardy eńbekke baýlý búginde jańa úlgide júzege asyrylyp jatqanyn jetkizdi. Sondai-aq ol biyl jumysshy mamandyqtar jyly aiasynda tiisti is-sharalar bekitilip, joǵary synyp oqýshylaryn óndiris alańdaryna alyp barý máselesi de kózdelgenin aitty.

Jasulan Baqytbek