Qytaidan qaýiptenýdiń qajeti joq

Qytaidan qaýiptenýdiń qajeti joq

Elimizde Qytai dese qaýip dep qabyldaityn túsinik bary ras. Bul tusta Djeki Chan da, Dimash Qudaibergenov te kómektese almaityn shyǵar. Álbette, Qytaidyń ekonomikalyq qýatynan biz túgili Eýropa seskenedi. Onyń qasynda biz kimbiz deýimiz múmkin.

Alaida, Qytaidy qaýip emes, múmkindik dep qarasaq budan utarymyz sózsiz kóp. Bári de tek ózimizge bailanysty. Britaniiada oqýym bastalǵanda qanshama qytailyq stýdentpen tanystym. 90% elimizdi bilmeitin shyǵar. Kórshimiz dep áreń túsindirdim. Negizi, Qytai dese isteriia men fobiianyń bastalǵany jaqsy emes. Qarańyzshy, munai-gaz naryǵyndaǵy krizisten soń el ekonomikasy da biýdjeti de qiyn jaǵdaida qaldy. 2016 jyly munai sektorynan biýdjetke túsken kiris 40% azaiǵan. Prezidenttiń sońǵy joldaýynda aktsent logistika, transport jáne aýyl sharýashylyǵyna qoiyldy. Bul turǵyda Qytai bizdiń ekonomika úshin negizgi naryq bolýy múmkin. Birneshe jalpy faktilerdi keltirsek:

1) "One belt, one road" (Bir beldeý, bir jol) jobasy bizdiń "Nurly Jol" ideiamyzben birdei. Maqsatymyz ortaq. Qytai bul jobasyna 1 trln $ (!!!) jumsamaqshy. Munda bizdiń eldiń de úlesi bolady. 2016 jyldyń ózinde "Alashankoý" pýnktinen Eýropa men Ortalyq Aziiany baǵyttalǵan 1200 temir jol sostavy ótken. 2017 jyldyń ózinde Qytaiǵa 162 júk temir jol sostavy kelgen, shamamen 440 mln $ taýary tasymaldanǵan. Bastysy, 2016 jyly Qytaidan Eýropaǵa shyqqan júk poeziniń 80% Qazaqstan territoriiasy arqyly ótken. Bul tek temir jol salasy, buǵan avtokólik tasymalyn qossańyz múmkindikti anyq túsinýge bolady. Ministr Jeńis Qasymbektiń aqparatyna sensek 2020 jylǵa deiin aimaqtaǵy taýar ainalymy 1,2 trln $ jetpek. Muny utymdy paidalansaq óte tiimdi bolmaq.

2) Qytai - Qazaqstan taýarlary úshin mańyzdy naryq. Onyń ústine, endi Qytai eksporttaýshy ǵana emes, importtaýshy elge ainalmaq. Shamamen aldaǵy on jylda 8 trln $ deiin arttyrý mindeti qoiyldy. Árine, biz munan óz úlesimizdi alýymyz kerek. Ókinishke qarai, 2016 jyly taýar ainalymy 7,1 mlrd $ ǵana bolypty. 27% tómendegen. Dese de qyzmet kórsetý salasy 21% ósip, 1,1 mlrd $ quraǵan. Al onyń 84% (!!!) transport salasyna tiesili. Aýyl sharýashylyǵy taýarlary eksporttaý 115 mln $ ǵana eken. Muny kóterýge potentsial bar dep oilaimyn. Mysaly, osy salada quny 1,7 mlrd $ bolatyn 19 joba bastalypty. Negizi 2020 jyly taýar ainalymyn 40 mlrd $ kóterý jospary bolǵan. Muny oryndaý qiyn, degenmen 50% oryndalsa da jetistik dep baǵalaýǵa bolar.

3) Ortaq indýstrialdy jobalar. Bul baǵytta 51 joba iske aspaq, Qytai investitsiiasy 26 mlrd $ quramaq. Bul degenińiz jumys oryndary, bastysy ekonomikanyń naqty sektory.

Qysqasy, biz bireýden qaýiptenip, esikti tars jaýyp otyra almaimyz. Ózimiz qýatty serikteske ainalýymyz kerek, onsyz damý da órkendeý de bolmaidy. Sosyn, "bizge paidaly al senderge eshteńe de joq" degen printsip bolmaidy. Munda ulttyq múddeni qorǵaýda kompromisske bara alatyn sheber, memleketshil, bilikti azamattar aýadai qajet ekeni anyq.

Rýslan Jeldibaidyń feisbýktaǵy jazbasynan